II FSK 800/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Stanisław Bogucki, WSA del. Tomasz Zborzyński, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi M. L. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1615/06 oddalającego skargę kasacyjną M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Po 134/06 w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1615/06 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Po 134/06 w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 grudnia 2005 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Sąd uznał, że podniesione w środku odwoławczym zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego są bezzasadne. W skardze o wznowienie postępowania zakończonego w/w wyrokiem podatnik wniósł o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA, zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2006 r. oraz przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podatnik stwierdził, że podstawą skargi o wznowienie postępowania jest uzyskanie przez skarżącego decyzji ZUS z dnia 28 sierpnia 2006 r., w której ZUS –jako wierzyciel – uchylił swoje wcześniejsze decyzje z dnia 11 lipca 2005 r. oraz z dnia 28 listopada 2005 r. Decyzją z dnia 11 lipca 2005 r. ZUS m.in. orzekł, "że Pan [M. L.] odpowiada [...] za zobowiązania [...] z tytułu składek [i jest] zobowiązany do zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami [...], które wynoszą na Pana koncie [33.252,- zł]". Od decyzji tej skarżący skutecznie się odwołał. W następstwie wniesionego odwołania ZUS wydał kolejną decyzję, z dnia 28 listopada 2005 r., którą m.in. uchylił decyzję z dnia 11 lipca 2005 r. i stwierdził, że "s.c. E. zalega z opłatą składek z odsetkami [...], które wynoszą [...] na koncie Pana M. L. [33.246,-zł]". Od powyższej decyzji skarżący ponownie się odwołał, czego skutkiem było wydanie przez ZUS decyzji z dnia 28 sierpnia 2006 r. uchylającej obie poprzednie decyzje (tj. z dnia 11 lipca 2005 r. oraz z dnia 28 listopada 2005 r.). W uzasadnieniu decyzji z dnia 28 sierpnia 2006 r. ZUS stwierdził m.in., że "w myśl art. 83 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję [...]. W konkretnym przypadku Inspektorat, po ponownym przeanalizowaniu całości dokumentacji zgromadzonej w związku z odwołaniem Pana M. L. [...], uchyla [obie poprzednie] decyzje". Od decyzji ZUS z dnia 28 sierpnia 2006 r. skarżący nie wniósł odwołania, w związku z czym decyzja ta stała się ostateczna. Autor skargi o wznowienie postępowania wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 47 ze zm. – zwanej dalej u.s.u.s.), od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Sformułowanie "na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa" oznacza, że w zakresie odsetek za zwłokę w zapłacie składek zastosowanie znajdują przepisy Rozdziału 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – zwanej dalej ord. pod.). Powołując się na art. 53a ord. pod. podatnik podniósł, że obowiązek wydania decyzji administracyjnej określającej wysokość odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie znajduje odzwierciedlenie w przepisach regulujących postępowanie egzekucyjne w administracji. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – zwanej dalej u.p.e.a.), egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Odpowiednio do tego przepisu, art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. stanowi, że obligatoryjnym elementem tytułu wykonawczego jest m.in. określenie podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. W niniejszej sprawie ZUS określił wysokość odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie w decyzjach z dnia 11 lipca 2005 r. i z dnia 28 listopada 2005 r. Skarżący stwierdził, że pomijając kwestię, czy wydanie w/w decyzji mogło "następczo" uzasadniać wystawienie tytułów wykonawczych (co nastąpiło przecież już dnia 7 lipca 2005 r.), uznać należy, że wydanie przez ZUS decyzji z dnia 28 sierpnia 2006 r., w której ostatecznie uchylone zostały obie wcześniejsze decyzje, musiało oznaczać utratę podstawy prawnej do prowadzenia przeciwko stronie egzekucji administracyjnej w zakresie, w jakim postępowanie to dotyczy należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie. Dalsze prowadzenie w tych okolicznościach postępowania egzekucyjnego – pomimo braku ku temu podstawy prawnej – w oczywisty sposób narusza obowiązujące przepisy, a w szczególności: art. 3 § 1, art. 27 ust. 1 pkt 3 i 6 u.p.e.a. oraz art. 53a ord. pod. w zw. z art. 23 ust. 1 u.s.u.s. Przestał bowiem istnieć obowiązek mogący stanowić przedmiot prowadzonej przeciwko skarżącemu egzekucji administracyjnej. W takim stanie rzeczy postępowanie egzekucyjne powinno ulec umorzeniu – zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 2 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Otóż, zgodnie z art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możliwości działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Poza tym, zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie. W braku jednego z tych wymagań, Sąd skargę odrzuca, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Ponadto, z art. 281 p.p.s.a. wynika, że na rozprawie Sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został dochowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy, połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Jednakże zwrócić uwagę trzeba na to, że badanie dopuszczalności skargi na rozprawie ma jednak inny, szerszy charakter, niż badanie tej dopuszczalności na posiedzeniu niejawnym. W odniesieniu do podstaw wznowienia jest to jednak badanie merytoryczne, gdyż Sąd bada wówczas realne zaistnienie przesłanek wznowienia postępowania (K. Sobieralski. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Kraków 2003, s. 280). W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazał jako podstawę wznowienia art. 279 § 2 p.p.s.a., a więc późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zdaniem strony, podstawa ta spełnia się w wydaniu w dniu 28 sierpnia 2006 r. i doręczeniu jej w dniu 16 października 2006 r. decyzji ZUS, którą ostatecznie uchylone zostały wcześniejsze decyzje ZUS z dnia 11 lipca 2005 r. i 28 listopada 2005 r., z których ta pierwsza stanowiła podstawę do wydania przez ZUS postanowienia z dnia 27 września 2005 r. o oddaleniu zarzutów skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Odnośnie zaś zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, strona podniosła, że w dniu doręczenia decyzji ZUS skarżący nie miał prawnej możliwości wykorzystania powyższej decyzji w toczącym się postępowaniu, a możliwość tę stworzył jej dopiero wydany wyrok NSA z dnia 5 lutego 2008 r. II FSK 1615/06, gdyż w tej dacie postępowanie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem. Niewątpliwie, trafnie podnosi skarżący, że nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu ze środka dowodowego, jakim była wskazana decyzja ZUS z dnia 28 sierpnia 2006 r. oraz, że był to środek dowodowy możliwy do przeprowadzenia przed sądem administracyjnym zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Jednakże nie sposób się zgodzić, by spełniona została przesłanka "późniejszego wykrycia [..] środka dowodowego, a więc wykrycia go po wydaniu prawomocnego orzeczenia w sprawie. Już sama data wydania decyzji wskazuje, że została ona wydana przed prawomocnym zakończeniem postępowania, to jest 5 luty 2008 r., a w dodatku, jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA z dnia 5 lutego 2008 r., strona powoływała się na fakt wydania tej decyzji, ale Sąd jej nie uwzględnił, bowiem nie mogła być elementem stanu faktycznego sprawy. Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 184 § 1 p.p.s.a., mógł badać sprawę tylko w jej granicach, to jest w granicach stanu faktycznego wyznaczonego datą wydania postanowienia z dnia 27 września 2005 r. oddalającego zarzuty skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Także nie została spełniona przesłanka dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania, a mianowicie wniesienia jej w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia. O wydaniu decyzji strona dowiedziała się przecież w dniu 16 października 2006 r., a nie w dniu prawomocności wyroku NSA, tj. w dniu 5 lutego 2008 r. Nie ma przy tym na to wpływu fakt dowiedzenia się w tym dniu o nieuwzględnieniu zarzutu dotyczącego wydania tej decyzji. W tym stanie sprawy skargę o wznowienie postępowania, zgodnie z art. 281 p.p.s.a., należało odrzucić.