III APa 19/21

<p>Sygn. akt III APa 19/21</p> <div> <h2>WYROK</h2> <p> <strong> <!-- -->W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</strong> </p> <p>Dnia 9 listopada 2021 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych </strong> </p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący sędzia Krzysztof Szewczak (spr.)</p> <p>Protokolant starszy sekretarz sądowy Krzysztof Wiater</p> <p>po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2021 r. w Lublinie</p> <p>sprawy z odwołania <span class="anon-block">D. C.</span> </p> <p>z udziałem Rzecznika Dyscyplinarnego dla <span class="anon-block"> (...)</span> </p> <p>przy Ministrze Edukacji i Nauki</p> <p>od orzeczenia dyscyplinarnego Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej</p> <p>dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Ministrze Edukacji i Nauki</p> <p>z dnia 6 maja 2021 r., Nr<span class="anon-block">(...)</span> </p> <p> <strong> <!-- -->uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Ministrze Edukacji i Nauki do ponownego rozpoznania. </strong> </p> <p>Krzysztof Szewczak</p> <p> <strong> <!-- -->III APa 19/21</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Wojewodzie <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 11 grudnia 2019 r., nr <span class="anon-block">(...)</span>, obwiniony <span class="anon-block">D. C.</span> – dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. <span class="anon-block">J. K.</span> w <span class="anon-block">R.</span> został uznał winnym tego, że nie dopełnił obowiązku zapewnienia w dniu <span class="anon-block">(...)</span> bezpieczeństwa uczniom, w tym <span class="anon-block">Z. H.</span> – uczennicy klasy <span class="anon-block"> (...) Publicznej Szkoły Podstawowej</span>, w wyniku czego doszło do jej pobicia przez rówieśników, przez co uchybił godności zawodu nauczyciela i obowiązkom, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820030019" title="Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19 (art. 6)">art. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.</a> – Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 2215 ze zm.) i na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wymierzona mu została kara nagany z ostrzeżeniem.</p> <p>W uzasadnieniu tego orzeczenia Komisja Dyscyplinarna podniosła, że obwiniony, realizując zadania związane z powierzonym stanowiskiem dyrektora szkoły, nie zapewnił bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, przez co uchybił obowiązkom wynikającym z art. 6 pkt 1 Karty Nauczyciela. Dyrektor, jako osoba zarządzająca powinien w swoich działaniach kierować się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie oraz zapewniać spokój i bezpieczeństwo, w szczególności wykonywać wielostronne działania w tym zakresie. Komisja Dyscyplinarna uznała, że nie można zwolnić obwinionego dyrektora szkoły od odpowiedzialności za zapewnienie w dniu <span class="anon-block">(...)</span> bezpieczeństwa uczniom w czasie przerwy międzylekcyjnej. Brak ustalonego zastępstwa za nauczyciela, który miał pełnić dyżur międzylekcyjny w dniu <span class="anon-block">(...)</span>, a był nieobecny w pracy już od dnia 26 marca 2019 r., nie może usprawiedliwiać obwinionego ze względu na niewywiązanie się przez nieobecnego nauczyciela z obowiązku zgłoszenia tego faktu. Dyrektor szkoły we współpracy z nauczycielem zajmującym stanowisko kierownicze, w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego, powinien na bieżąco przeprowadzać kontrolę przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły. Od dyrektora, poza profesjonalizmem, powołaniem, postawą godną naśladowania, oczekuje się przede wszystkim właściwego i starannego sprawowania nadzoru pedagogicznego. W ocenie Komisji Dyscyplinarnej wprowadzone procedury zachowania w sytuacjach kryzysowych, regulamin dyżurów oraz protokół powypadkowy świadczą o tym, że obwiniony dyrektor nie reagował szybko i współmiernie do zaistniałej sytuacji. W powierzonym obwinionemu Zespole Szkół Ogólnokształcących, poza działaniami doraźnymi, nie zaplanowano długofalowego wsparcia dla poszkodowanej oraz monitorowania zachowania sprawców.</p> <p>Komisja Dyscyplinarna wymierzając karę wzięła pod uwagę krótki staż pracy obwinionego na stanowisku dyrektora oraz brak doświadczenia w zarządzaniu szkołą. Z drugiej strony Komisja Dyscyplinarna wskazała, że obowiązkiem każdego nauczyciela, tym bardziej dyrektora szkoły, jest nie tylko wykonywanie zadań związanych z powierzonym stanowiskiem, ale również skuteczne zapewnienie bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.</p> <p>Po rozpoznaniu odwołania obwinionego <span class="anon-block">D. C.</span>, Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Ministrze Edukacji i Nauki orzeczeniem dyscyplinarnym nr <span class="anon-block">(...)</span>, z dnia 6 maja 2021 r., utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie.</p> <p>W uzasadnieniu tego orzeczenia Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Ministrze Edukacji i Nauki stwierdziła, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne i wymierzona w nim kara dyscyplinarna w pełni odzwierciedlają winę obwinionego <span class="anon-block">D. C.</span>.</p> <p>Od tego ostatniego orzeczenia dyscyplinarnego odwołanie wniósł obwiniony <span class="anon-block">D. C.</span>. Zaskarżając to orzeczenie w całości, obwiniony zarzucił mu:</p> <p>1/ naruszenie art. 75 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela w związku z § 30 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego (Dz.U. 2016 r., poz. 741) poprzez brak dokładnego określenia w sentencji orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej czynu uznanego przez Komisję za udowodniony, a jedynie ogólnikowe sformułowanie, że chodzi o czyn uchybiający godności zawodu nauczyciela i obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, polegający na niedopełnieniu obowiązku zapewnienia w dniu<span class="anon-block">(...)</span> bezpieczeństwa uczniom, w tym <span class="anon-block">Z. H.</span> – uczennicy klasy <span class="anon-block"> (...) Publicznej Szkoły Podstawowej</span>, w wyniku czego doszło do jej pobicia przez rówieśników;</p> <p>2/ naruszenie § 24 ostatnio powołanego rozporządzenia poprzez brak wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, w tym:</p> <p>a/ czy i kiedy obwiniony swoim zachowaniem (działaniem bądź zaniechaniem) nie dopełnił obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom,</p> <p>b/ czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy oznaczony zachowaniem (zachowaniami) obwinionego a zaistniałym zdarzeniem,</p> <p>co skutkowało błędnym przyjęciem przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną w zaskarżonym orzeczeniu, że obwiniony nie dopełnił obowiązku zapewnienia w dniu <span class="anon-block">(...)</span>uczniom bezpieczeństwa, w tym <span class="anon-block">Z. H.</span>, w wyniku czego doszło do jej pobicia przez rówieśników;</p> <p>3/ rażące naruszenie § 31 ust. 3 zdanie drugie powołanego wyżej rozporządzenia poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia faktów, które Komisja uznała za udowodnione, na jakich oparła się dowodach i dlaczego odmówiła wiary dowodom przeciwnym przedstawionym przez obwinionego, m.in. w piśmie jego obrońcy z dnia 16 września 2019 r. oraz w trakcie rozpraw przeprowadzonych w dniach 30 października 2019 r. i 19 listopada 2019 r., co prowadzi do wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest tendencyjne, obarczone tak poważną wadą, że powinno zostać uchylone.</p> <p>W konsekwencji tych zarzutów obwiniony <span class="anon-block">D. C.</span> wnosił w istocie o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uniewinnienie go od zarzucanego mu czynu dyscyplinarnego (w odwołaniu mowa jest o uchyleniu zaskarżonego orzeczenia i uniewinnieniu obwinionego) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Ministrze Edukacji i Nauki do ponownego rozpoznania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje</strong> </p> <p>Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie, ponieważ zostały w nim przedstawione zarzuty skutkujące uchyleniem zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego i przekazaniem sprawy Komisji Dyscyplinarnej II instancji do ponownego rozpoznania.</p> <p>Przedstawione w odwołaniu wniesionym przez obwinionego <span class="anon-block">D. C.</span> zarzuty naruszenia przepisów § 24, § 30 ust. 2 pkt 5 oraz § 31 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego (Dz.U. 2016 r., poz. 741) należało uznać za trafne.</p> <p>Zgodnie z pierwszym z tych przepisów (§ 24) skład orzekający jest obowiązany dążyć do wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Stosownie natomiast do § 30 ust. 2 pkt 5 ostatnio powołanego rozporządzenia orzeczenie, o którym mowa w art. 85j ust. 5 ustawy [Karta Nauczyciela], zawiera sentencję orzeczenia z określeniem zastosowanych przepisów prawa, przy czym sentencja orzeczenia orzekającego winę i wymierzającego karę zawiera dokładne określenie czynu uznanego przez komisję pierwszej instancji za udowodniony. Z kolei zgodnie z § 31 ust. 3 zdanie drugie w/w rozporządzenia uzasadnienie orzeczenia powinno zawierać wskazanie faktów, które skład orzekający uznał za udowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie dał wiary dowodom przeciwnym, a także przytoczenie okoliczności, które skład orzekający miał na względzie przy wymiarze kary. Stosownie zaś do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820030019" title="Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19 (art. 85 j;art. 85 j ust. 1;art. 85 j ust. 3)">art.85 j ust.1 i 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.</a> – Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. 2021 r., poz. 1762) skład orzekający orzeka według swego przekonania opartego na ocenie wszystkich dowodów ujawnionych w toku rozprawy, zaś przy wymiarze kary bierze się pod uwagę okoliczności zarzucanego czynu, stopień winy, szkodliwość społeczną czynu, a także zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu czynu.</p> <p>Sąd Apelacyjny stwierdził, iż uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Ministrze Edukacji i Nauki, jak również uzasadnienie orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Wojewodzie <span class="anon-block"> (...)</span> nie odpowiadają wymaganiom wskazanym w ostatnio powołanym przepisie § 31 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r.</p> <p>We wstępie do dalszych rozważań należy zauważyć, iż zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 2 w/w rozporządzenia wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego winien zawierać dokładne określenie zarzucanego czynu uchybiającego godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy [Karta Nauczyciela], ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia.</p> <p>Przedstawiony obwinionemu przez rzecznika dyscyplinarnego zarzut niedopełnienia obowiązku zapewnienia w dniu 27 marca 2019 r. bezpieczeństwa uczniom, w tym <span class="anon-block">Z. H.</span>, w wyniku czego doszło do jej pobicia przez rówieśników, jest zarzutem bardzo ogólnym, stanowiącym właściwie powtórzenie ustawowego zwrotu, w którym mowa o wykonywaniu zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (§ 11 ust. 2 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia) nie może się ograniczać do ogólnego sformułowania: „niedopełnienie obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczniom”, stanowiącego powtórzenie kompetencji dyrektora szkoły określonej w art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2021 r., poz. 1082). Zgodnie z tym ostatnim przepisem dyrektor szkoły wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę. Prawidłowo sformułowany zarzut dyscyplinarny związany z wykonywaniem przez dyrektora szkoły kompetencji określonej w ostatnio powołanym przepisie winien wskazywać konkretne działania bądź zaniechania dyrektora świadczące o niewykonywaniu przez niego zadań w tym zakresie, ze wskazaniem przy tym czasu, miejsca, sposobu i okoliczności popełnienia zarzucanego czynu. W tym miejscu należy zauważyć, że zarówno postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez rzecznika dyscyplinarnego, jak i postępowanie dyscyplinarne przed Komisjami Dyscyplinarnymi obu instancji, koncentrowało się na rekonstrukcji zdarzenia, które miało miejsce w dniu<span class="anon-block">(...)</span>., tj. pobicia uczennicy <span class="anon-block">Z. H.</span> przez jej kolegów z klasy. Przeprowadzone dowody właściwie nie dotyczyły ustalenia działań bądź zaniechań obwinionego przed tym zdarzeniem oraz w jego trakcie, a także po nim, związanych z wykonywaniem obowiązku (kompetencji) zapewnienia bezpieczeństwa uczniom, w tym poszkodowanej <span class="anon-block">Z. H.</span>.</p> <p>Zaniechanie dokonania ustaleń w tym zakresie sprawiło, że Komisje Dyscyplinarne obu instancji nie rozpoznały istoty sprawy, co uniemożliwiło merytoryczną kontrolę trafności zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego. Skutkowało to koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego i przekazania sprawy Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla <span class="anon-block"> (...)</span> przy Ministrze Edukacji i Nauki do ponownego rozpoznania.</p> <p>Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna winna ustalić, czy obwiniony w okresie bezpośrednio poprzedzającym zdarzenie i w dniu zdarzenia prawidłowo wykonywał obowiązki związane z nadzorem nad organizacją dyżurów międzylekcyjnych pełnionych przez nauczycieli, w tym nad organizacją tych dyżurów w czasie nieobecności nauczycieli mających je pełnić.</p> <p>Ustalenia wymaga również w jaki sposób <span class="anon-block">A. M.</span> – wicedyrektor szkoły, odpowiedzialna za organizację dyżurów międzylekcyjnych, monitorowała pełnienie tych dyżurów przez wyznaczonych przez nią nauczycieli, a także jak obwiniony nadzorował wykonywanie tego obowiązku przez wicedyrektora szkoły.</p> <p>Wyjaśnienia wymaga również przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, w jaki sposób obwiniony nadzorował wykonywanie przez nauczycieli obowiązku niezwłocznego zawiadamiania pracodawcy (szkoły) o ich nieobecności w pracy, a nadto jak był organizowane dyżury międzylekcyjne w przypadku stwierdzenia, że są one pełnione np. przez trzech nauczycieli spośród czterech obowiązanych je pełnić.</p> <p>Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna winna również wyjaśnić przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, czy zostało zorganizowane zastępstwo do pełnienia dyżurów międzylekcyjnych w dniach 26 marca 2019 r. i 27 marca 2019 r. za mającą je pełnić, a nieobecną w pracy w tych dniach, nauczycielkę <span class="anon-block">R. C.</span>.</p> <p>W uzasadnieniu orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej I instancji zostały powołane następujące dokumenty: „Procedury postępowania w sytuacjach kryzysowych oraz w przypadku zagrożenia ucznia demoralizacją w Publicznej Szkole Podstawowej im. <span class="anon-block">J. K.</span> w <span class="anon-block">R.</span>”, „Regulamin dyżurów” oraz „Protokół powypadkowy”, które zostały opracowane już po zdarzeniu. Ustalenia wymaga więc, czy opisane w tych dokumentach procedury obowiązywały również wcześniej, w tym w dacie zdarzenia, tj. <span class="anon-block">(...)</span> i jak w praktyce były one wykorzystywane. Jeżeli takie procedury w tym czasie w powierzonym obwinionemu Zespole Szkół Ogólnokształcących obowiązywały, to dlaczego nie zadziałały w dniu<span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p>Po uzupełnieniu ustaleń w powyższym zakresie Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna ponownie dokona oceny wszystkich dowodów przeprowadzonych w toku postępowania dyscyplinarnego i na tej podstawie orzeknie o winie obwinionego bądź jej braku, czemu da wyraz w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego, sporządzonym według wskazań zawartych w § 31 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego.</p> <p>Z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820030019" title="Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19 (art. 85 m;art. 85 m ust. 2)">art. 85m ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.</a> – Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. 2021 r., poz. 1762) orzekł jak w sentencji.</p> </div>