II GZ 339/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 812/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 812/12 odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. We wniosku o przyznanie prawa pomocy M. W. podał, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 200 zł, albowiem utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony w wysokości ok. 1400 zł oraz z wynagrodzenia za prace dorywcze w wysokości ok. 1 000 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i dwojgiem dzieci. Miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą ok. 150 zł a koszty dojazdów żony do pracy 350 zł. W związku z tym, iż złożone przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym okazały się nie wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z dnia [...] maja 2012 r. wezwano skarżącego do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień wraz z określoną w zarządzeniu dokumentacją. Skarżący przedstawił część dokumentów potwierdzających jego stan majątkowy, jednakże nie zostały załączone inne wskazane dokumenty, tj. wyciąg z rachunku bankowego oraz rachunki potwierdzające ponoszone wydatki życia codziennego. Sąd I instancji dokonując analizy zebranych dokumentów podniósł, że wnioskodawca dokonał odpowiedzi na część postawionych pytań, jednakże nie dołączył do wyjaśnień kompletu dokumentów takich jak: wyciąg z rachunku bankowego żony, dokumentów i oświadczeń potwierdzających wydatki ponoszone przez niego i rodzinę. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny jego możliwości ponoszenia przez niego kosztów wpisu sądowego i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytania o dochodach i posiadanych środkach pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. W związku brakiem wymienionych dokumentów nie jest możliwym ustalić czy wnioskodawca wypełnia przesłani udzielenia mu pomocy we wnioskowanym zakresie. M. W. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił, że w odpowiedzi na zarządzenie z dnia [...] maja 2012 r. w dniu [...] maja 2012 r. przesłał do Sądu posiadane dokumenty w tym, jak sądzi również rachunek bankowy żony oraz formularze podatkowe PIT – 37 za lata 2010 i 2011. Nie wszystkie wydatki był w stanie udokumentować, gdyż część rachunków nie mógł odnaleźć lub nie posiada ich w ogóle tak jak, np. rachunku za gaz w butlach, rachunki za zakup żywności, środków czystości, książek i zeszytów dla syna. Skarżący przedstawił, że nie wie dlaczego WSA nie posiada wyciągu bankowego jego żony, aczkolwiek może wyciąg ten został zagubiony przez sekretariat sądu albo może skarżący działając w pośpiechu w przygotowaniu przesyłki do sądu zagubił dokument. Obecnie nie jest w stanie zaistniałego faktu wytłumaczyć, ale jest pewien, że wyciąg starał się zgodnie z żądaniem Sądu przesłać. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę okoliczności uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne a przynajmniej niewystarczające do odtworzenia rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący, nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.