II OSK 1439/06

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser ( spr.) Sędziowie sędzia NSA Jacek Hyla sędzia NSA Anna Łuczaj Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Gd 402/05 w sprawie ze skargi E. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z 8 czerwca 2006 r. (II SA/Gd 402/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E. H. (skarżący) na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] ([...]). W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] na podstawie art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, ze zm.) pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w S. z tytułu utrwalania władzy ludowej od [...] marca 1946 r. do [...] września 1946r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wywodził, że walczył zbrojnie z bandami UPA i W. Były to jego zdaniem działania zorganizowane i zmilitaryzowane na wzór wojska. Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...].03.1946 do [...].09.1946 w ramach Milicji Obywatelskiej. Potwierdzają to dokumenty w postaci akt ZBoWiD oraz zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w B. Organ podkreślił, że fakt, iż skarżący brał udział w utrwalaniu władzy ludowej i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, stanowiłby samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał, iż spełniał przesłanki przewidziane w treści art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 2 ustawy o kombatantach, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami W. Milicja Obywatelska nie była jednak zmilitaryzowaną służbą państwową. Zdaniem organu skarżący nie udowodnił, że jako członek MO został skierowany do specjalnej grupy operacyjnej MO utworzonej w celu walki z oddziałami UPA oraz W. i w czasie tej walki podlegał dowództwu Wojska Polskiego. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ wywodził, że twierdzenia skarżącego dotyczące przesłanek, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach wolno uznać zarówno za niewiarygodne, jak i nie udokumentowane żadnym (poza twierdzeniem skarżącego) dowodem. Tym samym w ocenie organu orzekającego w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że działalność skarżącego spełnia przesłanki, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 2 ustawy o kombatantach. Organ podkreślił także, że świadczenie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie stanowi okoliczności uzasadniającej zachowanie posiadanych uprawnień kombatanckich. W skardze do Sądu Wojewódzkiego skarżący ponowił zarzuty z odwołania oraz dodał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji było nieścisłe oraz tendencyjne. Postulował, aby stwierdzenie, że MO nie była służbą mundurową nie było "tak rygorystycznie rozumiane" oraz podkreślił, że "wobec wyrażenia sprzeciwu względem ówczesnej polityki został wydalony ze służby w MO, o czym znajdują się w aktach przekłamane i lakoniczne zapisy". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z 8 czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. W uzasadnieniu podkreślił, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich te osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Pozbawienie go tych uprawnień ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że organ administracji jest związany przytoczoną wyżej normą prawa. Sąd wyjaśnił, że uprawnienia kombatanckie, na mocy dotychczasowych przepisów, nie przysługiwały wyłącznie z tytułu pełnienia służby w Wojsku Polskim po 30 czerwca 1947 r. lub Milicji Obywatelskiej, gdyż podstawą ich przyznania było wykazanie udziału w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. W orzecznictwie NSA i SN przyjmuje się, że Milicja Obywatelska nie jest zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (por. wyrok SN z 9 lutego 2001 r., sygn. akt III RN 59/00, OSNP 2001/19/572 oraz uchwałę składu 7 sędziów NSA z 12 czerwca 2000 r., sygn. akt OSP 5/00, ONSA 2001/1/3). Uprawnienia kombatanckie nie przysługują również z tytułu wykonywania pracy przymusowej w III Rzeszy. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na dokumentach znajdujących się z aktach sprawy, w tym na informacji uzyskanej od IPN w B. Z dokumentów tych nie wynika, aby skarżący został skierowany do walki z oddziałami UPA i grupami W. i w czasie prowadzenia tych walk podlegał dowództwu Wojska Polskiego, dlatego też nie można było w przedmiotowej sprawie zastosować art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Samo, niczym nie potwierdzone, oświadczenie skarżącego o udziale w walkach z UPA i W., pozostające w sprzeczności z uprzednimi oświadczeniami oraz zebranym materiałem dowodowym, nie mogło być wystarczającą przesłanką do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów sądowych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. oraz art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie przez Sąd uzupełniających dowodów z dokumentów celem wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności i oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, przez co doszło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że skarga kasacyjna dotyczy wyroku oddalającego skargę na decyzję, której skutkiem jest pozbawienie praw nabytych. Zdaniem skarżącego, skoro istniały w sprawie wątpliwości, a za takie należy uznać podnoszone przez skarżącego zarzuty, Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. miał obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe z urzędu. Za potrzebą przeprowadzenia takiego postępowania z urzędu przemawiał przede wszystkim podeszły wiek skarżącego, jego niedołęstwo i choroba, z powodu której nie był on w stanie samodzielnie podołać wymogom procedury oraz zdobyć potrzebnych dokumentów. Stwierdzenie skarżącego, że "nie jest w stanie przedłożyć innych dokumentów" nie świadczy o tym, że takie dowody nie istnieją. Jednocześnie skarżący zwrócił uwagę, że w ciągu swojego życia kilkukrotnie zmieniał pisownię nazwiska, więc niewykluczone, iż akta osobowe IPN i ZBoWiD mogą być niekompletne. Zdaniem skarżącego Sąd, nie podejmując próby uzupełnienia materiału dowodowego, oparł swe orzeczenie na niepełnym materiale dowodowym i nie wziął pod uwagę okoliczności podnoszonych przez skarżącego, które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Stanowi to o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i stanowi przesłankę do uchylenia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 15 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd ten rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, stosownie do przepisów ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę kasacyjną w tym zakresie należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie art. 106 § 3 i p.p.s.a. oraz art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 k.p.c. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 106 § 5 p.p.s.a.). Z kolei zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że "skoro istniały w sprawie wątpliwości, a za takie należy uznać podnoszone przez skarżącego zarzuty, Sąd (...) miał obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe z urzędu". Należy podkreślić, że zarzuty podnoszone przez skarżącego nie mogą być utożsamiane z wątpliwościami występującymi w sprawie. W ocenie NSA, przeprowadzona przez sąd pierwszej instancji kontrola legalności zaskarżonej decyzji została dokonana w oparciu o całokształt okoliczności faktycznych sprawy. W literaturze zwraca się uwagę, że podstawą orzekania dla sądu administracyjnego jest w zasadzie cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji; sąd może dopuścić przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli w jego ocenie jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 247). Nie ma racji skarżący, twierdząc, iż sąd miał obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe ze względu na podeszły wiek i chorobę skarżącego. Skarżący w toku postępowania oświadczył, że "nie jest w stanie przedłożyć innych dokumentów". W literaturze podkreśla się, że w treści art. 106 p.p.s.a. brak jest podstaw do podjęcia przez sąd czynności mających na celu przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów znajdujących się w dyspozycji strony, jeżeli składa ona oświadczenie, że nie dysponuje żadnymi innymi dokumentami, które mogłyby umożliwić wyjaśnienie istotnych wątpliwości w sprawie. (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 248 i powołane tam orzecznictwo). A zatem skoro skarżący oświadczył, że "nie jest w stanie przedłożyć innych dokumentów" sąd nie może przeprowadzić postępowania dowodowego. Wobec powyższego również zarzut skarżącego, iż Sąd Wojewódzki oparł rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym jest bezzasadny. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji.