II OZ 1108/12

SENTENCJA Dnia 18 grudnia 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 października 2012 roku, sygn. akt II SO/Wr 2/12 o odmowie przyznania J.K. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z wniosku J.K. o wymierzeniu Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Oławie grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę postanawia: oddalić zażalenie. 4 1 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 18 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J.K. (dalej jako “skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku skarżącego o wymierzeniu Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Oławie grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma 63 lata i aktualnie pozostaje bez pracy, a utrzymuje się z "odszkodowania" w wysokości 700 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił "nieukończony pawilon handlowy" o pow. 88,80 m2. Dodał, że pozostaje w związku małżeńskim, ale jego żona posiada osobisty majątek i dochód. Na wezwanie Sądu I instancji o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżącego swojej sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawca w piśmie z dnia 5 sierpnia 2012 r. poinformował, że korzysta "ze wsparcia swoich dwóch sióstr, u których ma duże zadłużenie", z kolei na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 385/08 uzyskał środki z "niespłaconych pożyczek". Dodał, że nie rejestruje się jako bezrobotny, bo w 2003 r. był pracodawcą a nie pracownikiem. Ponadto nie czyni starań o uzyskanie świadczeń rentowych, bo nie spełnia ustawowych warunków. Oświadczył także, że jego żona nie wyraża zgody na ujawnienie wysokości swojej emerytury, bo "jest to jej dochód osobisty nabyty przed zawarciem małżeństwa". Skarżący wyjaśnił, że ze względu na ochronę danych osobowych nie odpowie na wszystkie zapytania zawarte w wezwaniu. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że ze złożonych przez skarżącego dokumentów nie wynika, jakie są miesięczne niezbędne koszty utrzymania skarżącego (opłaty eksploatacyjne, koszty wyżywienia, zakupu leków itp.). Ponadto skarżący nie wykonał wezwania Sądu I instancji z dnia 13 lipca 2012 r. i nie przedłożył dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu ("odszkodowanie") uzyskiwanego przez siebie i żonę, nie złożył do akt dokumentu potwierdzającego wysokość swojego zadłużenia, nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego, na które wpływa jego dochód z tytułu tzw. "odszkodowania" (takiego dowodu nie może, w ocenie Sądu I instancji, stanowić kolejny raz przedkładany wyciąg obejmujący operacje nr 16-18 oraz nr 16-19), nie złożył deklaracji podatkowych za 2011 rok, nie wyjaśnił dlaczego nie zlikwidował dotychczas działalności gospodarczej, skoro przyczyną zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej jest brak środków pieniężnych (m.in. na składkę do ZUS). Ponadto skarżący nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych, aktualnych, miesięcznych wydatków, pomimo pouczenia, że nawet istnienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji materialnej jego żony. Nie przedstawił także stanu majątkowego i finansowego swojej żony, nie wyjaśnił dlaczego aktualnie otrzymuje tylko 700 zł z tzw. "odszkodowania" gdy do niedawna otrzymywał 1.400 zł. Ponadto nie wskazał dlaczego nie czyni starań by znieść z byłą żona współwłasność dość licznie posiadanych i wartościowych składników majątkowych, nie wyjaśnił co stało się z dotychczas wykazywanymi przez niego składnikami majątkowymi: mieszkaniem o pow. 50 m2 oraz działkami: o pow. 253 m2 i 137 m2. Zdaniem Sądu I instancji, wskazane we wniosku okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, czy poniesienie kosztów sądowych jest dla skarżącego niemożliwe, bowiem z winy samego wnioskodawcy nie sposób stwierdzić, jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, a tym samym nie sposób zweryfikować twierdzeń zawartych we wniosku. Sąd I instancji wskazał ponadto, że wbrew twierdzeniom skarżącego, przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r., Nr 230, poz. 1371) nie zwalniają go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej swojej oraz osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe (np. żony). Ustawowym uprawnieniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest domaganie się od wnioskodawcy przedstawienia dokładnych danych o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy (i innych osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe), a zatem w tej sytuacji art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych pozwala na gromadzenie i przetwarzanie przez Sąd I instancji tego rodzaju danych, bowiem "jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa". Sąd I instancji podkreślił przy tym, że obowiązkiem każdego pracownika Sądu jest zachowanie w tajemnicy informacji jakie uzyskał w związku z wykonywaniem swoich czynności służbowych, a zatem nie istnieje niebezpieczeństwo ujawnienia danych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W ocenie skarżącego, postanowienie narusza art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a.") poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować uznaniem, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość żądania uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów oraz oświadczeń. W tej sytuacji na aprobatę zasługuje odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy. Jako prawidłowe należy również ocenić wezwanie skierowane do wnioskodawcy, bowiem złożony formularz PPF nie zawierał wystarczających danych do rozpoznania wniosku strony. W niniejszej sprawie, skarżący poza wydrukiem z rachunku bankowego, w istocie nie dołączył do akt sprawy żadnych dokumentów uzasadniających jego twierdzenia. W szczególności nie przedstawił wysokości emerytury otrzymywanej przez żonę oraz nie przedłożył zeznań podatkowych. Nie wiadomo więc jaki posiada faktycznie majątek. Tym bardziej, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Podkreślenia także wymaga, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 4 3