II FSK 1098/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Protokolant Maciej Wojtuń, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 878/08 w sprawie ze skargi L. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. O. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – na rzecz adwokata M. S. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 878/08 oddalił skargę L. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 maja 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r., 2005 i 2006 r. Sąd pierwszej instancji przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy wskazał, że ze złożonego w toku postępowania oświadczenia wynikało, iż skarżący nie pracuje, uzyskuje dochody z tytułu najmu i dzierżawy w wysokości 1 300 zł miesięcznie. Na jego utrzymaniu pozostają żona oraz córka. Posiada budynek mieszkalny położony w M. przy ul. O., który jest obciążony hipoteką przymusową. Nadto posiada dwa samochody: Polonez Truck rok produkcji 1998 r. i polonez Combi rok produkcji 1999 r. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą: media 500 zł, wydatki konsumpcyjne 500 zł oraz inne wydatki (nie wskazane przez skarżącego) 200 zł. Pozostałe wydatki pokrywa matka (z tytuły udzielanej jej pomocy w prowadzeniu piekarni). Skarżący ma zaciągnięty kredyt na zakup samochodów, którego raty zostały prolongowane. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. decyzją z dnia 19 lutego 2008 r., którą podtrzymał w mocy organ odwoławczy decyzją z dnia 14 maja 2008 r., odmówił umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. W ocenie organów wniosek skarżącego nie wskazuje na nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby uzasadniać uwzględnienie wniosku. Podkreślono też, że skarżący miał możliwość uregulowania istniejących zaległości albowiem w dokonał w 2007 r. sprzedaży nieruchomości za kwotę 120 000 zł, której jednak nie przeznaczył na spłatę zaległości podatkowych. Organy uznały, że w takiej sytuacji nie można przenieść na budżet państwa odpowiedzialności za podejmowane przez skarżącego decyzje finansowe. Skarżący wniósł skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę strony wskazał, że decyzja organów podatkowych w sprawie umorzenia zaległości podatkowych ma charakter uznaniowy. W opinii Sądu organy obydwu instancji przeprowadziły szczegółowe postępowanie wyjaśniające i dowodowe, wszechstronnie rozważyły sytuację skarżącego w kontekście przesłanek wynikających z cytowanego przepisu art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) biorąc pod uwagę powoływane przez skarżącego okoliczności faktyczne. Zdaniem Sądu słusznie organy uznały, że brak zatrudnienia oraz konieczność utrzymania żony i córki, nie świadczy o wyjątkowości sytuacji skarżącego i nie może stanowić wyłącznej podstawy przyznania najdalej idącej ulgi podatkowej w postaci całkowitego umorzenia zaległości podatkowych z uwagi na kolizję ważnego interesu podatnika z interesem publicznym, który również stanowi przesłankę stosowania ulgi w oparciu o art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Sąd podkreślił, że wydając decyzję w trybie tego przepisu obowiązkiem organów jest wyważenie, czy ważny interes podatnika nie koliduje z interesem publicznym, a w przypadku stwierdzenia takiej kolizji organ podatkowy ma prawo odmówić zastosowania ulgi, co organy uczyniły w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, że na przestrzeni lat 2001 – 2006 skarżący posiadał środki na uregulowanie należności podatkowych, a do powstania zaległości doszło nie na skutek zdarzeń, na które skarżący nie miał wpływu lecz wskutek swoich zaniedbań i świadomie podjętych decyzji. Dodał, że skarżący nie odpowiadał na kierowane do niego wezwania organu podatkowego o przedłożenie dowodów dotyczących złego stanu zdrowia skarżącego. Sąd podkreślił, że istniejąca zaległość podatkowa posiada pełne zabezpieczenie na majątku podatnika. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wniósł skarżący zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. w związku z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 77 § 3 i art. 80 k.p.a., poprzez nieuchylenie decyzji organów podatkowych mimo naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to zaniechanie zebrania, rozpatrzenia i oceny całości materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Wniósł także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy, które to koszty nie zostały pokryte. Dyrektor Izby Skarbowej złożył odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę, że dokonana przez Sąd pierwszej instancji kontrola sądowoadministracyjna dotyczyła rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym. Z istoty decyzji uznaniowej wynika pozostawienie organowi swobody wyboru kierunku rozstrzygnięcia, które jednak musi zostać podjęte w zgodzie z obowiązującymi przepisami proceduralnymi, wyznaczającymi standardy ustalania stanu faktycznego sprawy oraz formalne elementy rozstrzygnięcia (w tym dotyczące uzasadniania decyzji). Decyzja podjęta na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej nie ma zatem charakteru arbitralnego; organ jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań. Ustalenie zaistnienia tych przesłanek nie wiąże jednak organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla podatnika decyzji. Organ może - w ramach swojego uznania - zadecydować o odmowie zastosowania ulgi, nawet wówczas, gdy istnieje "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Uznaniowy charakter decyzji organu determinuje również zakres kontroli sądowoadministracyjnej, prowadzonej w przedmiocie takiego rozstrzygnięcia. W wyroku z dnia 14 grudnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 1279/10) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w przypadku uznania administracyjnego "kontrola sądu administracyjnego ogranicza się do oceny sposobu ustalenia treści kryterium, sposobu wykorzystania tego kryterium w rekonstrukcji normy z przepisu i zbudowania treści decyzji, a także sposobu uzasadnienia przez organ administracyjny powyższych działań i towarzyszących im rozumowań, a w przypadku pojawienia się kryteriów mogących ze sobą pozostawać w kolizji – sposobu i wyniku wyważenia pozostających w kolizji wartości z punktu widzenia ich znaczenia dla treści decyzji. Nie obejmuje natomiast, co do zasady, samej ustalonej przez organ treści tych kryteriów, jeżeli nie pozostaje ona w wyraźnej kolizji z aksjologią prawną czy jednoznacznie wyrażonymi normami prawa". Z kolei w wyroku z 14 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OSK 1496/10) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne. Istotne jest także zbadanie, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie dobrodziejstwa przepisu. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje przeto samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru". Odnosząc powyższe konkluzje – które Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela - do rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu skargi kasacyjnej, wskazującego na naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W związku z tym należy wskazać, że z uwagi na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nawet stwierdzenie zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie nie obligowało organów do uwzględnienia wniosku podatnika, a zatem kwestia powyższa wyłączona była w ogóle z zakresu kontroli przeprowadzonej przez sąd administracyjny. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że sądy administracyjne nie są uprawnione do badania merytorycznej zasadności decyzji uznaniowej. W związku z powyższym, zarzut naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej uznać należało za chybiony. Natomiast odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy podatkowe art. 77 § 3 i art. 80 k.p.a. to Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że organy tych przepisów nie mogły naruszyć bowiem ich nie stosowały i nie mogły stosować. W postępowaniu podatkowym jedynymi przepisami procesowymi stosowanymi przez organy administracji podatkowej są przepisy Ordynacji podatkowej. Z tego też względu zarzut ten jest chybiony. Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a., a o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za udzieloną, nieopłaconą pomoc prawną – na podstawie art. 250 P.p.s.a.