II FZ 825/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 400/15 oddalające wniosek M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn., akt I SA/Rz 400/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "WSA") oddalił wniosek M. P. (dalej: "skarżący", bądź "Strona") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2015 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."). Ze stanu faktycznego przedstawionego przez WSA wynika, że Skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podał, że gospodaruje samodzielnie, nie posiada jednak jakiegokolwiek majątku ani źródła dochodów. Składając, na wezwanie, dodatkowe oświadczenie skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych oraz środków transportu. Zamieszkuje u rodziców, którzy ponoszą całkowite koszty jego utrzymania. Stwierdził także, że to właśnie rodzice pokryli koszty ustanowienia w sprawie zawodowego pełnomocnika, z którego usług korzysta. Niezależnie od powyższego skarżący wyjaśnił, że pozostaje bez pracy, nie jest jednak osobą bezrobotną. Nie korzysta przy tym z pomocy społecznej, zaś wartość pomocy udzielanej mu przez rodziców oszacował na kwotę 1.000 zł miesięcznie. Ustosunkowując się do wezwania Sądu z 20 lipca 2015 r. skarżący dodał, że rodzice, na których utrzymaniu pozostaje, osiągają łącznie dochód miesięczny wynoszący 3 400 zł (matka pobiera emeryturę wynoszącą 1.400 zł miesięcznie, zaś ojciec otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie około 2.000 zł miesięcznie). Ich majątek stanowi dom o pow. użytkowej 100 m2, a także nieruchomość o pow. 24 arów. W tymże oświadczeniu skarżący zaznaczył również, że nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna, ponieważ poprzedni pracodawca nie wystawił mu świadectwa pracy. WSA oceniając wniosek Skarżącego stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Według WSA w niniejszej sprawie skarżący występując o przyznanie ulgi w postaci prawa pomocy konsekwentnie utrzymywał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednakże, jak wynika z przedstawionych przez niego informacji, faktycznie pozostaje całkowicie na utrzymaniu rodziców, w których domu mieszka. Ponadto, co istotne, rodzice ponoszą nie tylko koszty zaspokojenie jego podstawowych potrzeb bytowych, ale również dostarczają mu środków na realizację pozostałych jego potrzeb i zabezpieczenia jego interesów. Świadczy o tym chociażby fakt, że to właśnie rodzice sfinansowali skorzystanie przez skarżącego z usług pełnomocnika w osobie adwokata. Tak więc, w świetle tych faktów nie ulega wątpliwości, że skarżący pozostaje, wbrew swoim twierdzeniem, ze swoimi rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym, tak więc rozpoznając jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należy ocenić sytuację finansową i zdolności płatnicze wszystkich wspólnie gospodarujących osób. I tak łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi ok. 3.400 zł miesięcznie, tymczasem wpis od skargi w niniejszej sprawie, który stanowi najistotniejszy składnik wszystkich kosztów sądowych, jakie wiążą się z rozpoznaniem sprawy, wynosi 500 zł, tak więc znajduje pełne i wielokrotne pokrycie w kwocie dochodów. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił obrazę art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przez odmówienie prawa pomocy, pomimo tego, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu, jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków, może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że skarżący pozostaje, wbrew swoim twierdzeniem, ze swoimi rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym, tak więc rozpoznając jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należy ocenić sytuację finansową i zdolności płatnicze wszystkich wspólnie gospodarujących osób. Zatem łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi ok. 3.400 zł miesięcznie. W świetle powyższych uwag, mając na uwadze sytuację majątkową skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że, skarżąca jest w stanie wygospodarować kwotę 500 zł w celu uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Prawidłowa jest zatem ocena WSA, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego. Oceny dokonanej przez WSA skarżący nie podważył także w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie powielenie dotychczasowej argumentacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na uwadze stan majątkowy skarżącego i jego rodziny, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.