II SA/Ol 599/17

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. UZASADNIENIE A.R., po oddaleniu jego skargi, wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, motywując to tym, iż jego dochód stanowi renta w wysokości 650 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika nadto, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe, a jedyny jego majątek to łąka o powierzchni 0,18 ha. Wobec tego, iż w rubryce nr 11 formularza, w której należy wyszczególnić zobowiązania i stałe wydatki, skarżący zawarł jedynie stwierdzenie, iż "suma 650 zł jest za niska do funkcjonowania", wezwano go, w pkt-cie 1, do uzupełnienia tegoż braku formalnego poprzez złożenie pisemnego oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie jego wszelkich miesięcznych wydatków [wyżywienie, opłaty (ze wskazaniem jakie), raty pożyczek/kredytów (ze wskazaniem kiedy zostały zaciągnięte, na jaki cel oraz ustalonego okresu i warunków ich spłaty), itd.]. Przez wzgląd na zasady ekonomiki procesowej, zdecydowano się wezwać go równocześnie do złożenia dodatkowego oświadczenia w celu uzupełnienia informacji na temat jego sytuacji materialnej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia. W pierwszej kolejności, z uwagi na to, że na ocenę możliwości płatniczych strony istotny wpływ ma posiadany przez nią majątek oraz to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania, należało ustalić sposób wykorzystania wykazanej nieruchomości gruntowej, wysokość i rodzaj kosztów związanych z jej utrzymaniem oraz źródła ich pokrycia, a ponadto wysokość ewentualnych dochodów jakie przynosi, a jeśli nie przynosi dochodów - przyczyny braku jej wykorzystania w celu ich pozyskania (np. z tytułu dzierżawy) lub ostatecznie sprzedaży (pkt 2a wezwania). Wyjaśnienia wymagały ponadto wątpliwości nasuwające się ze względu na informacje wynikające z pism znajdujących się w aktach administracyjnych i złożonych w sprawie o sygnaturze "[...]", w której skarżący złożył także wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stąd też w obydwu sprawach poproszono go o wskazanie: - składników majątku, których dotyczy umowa zlecenia "do zarządzania majątkiem skarżącego" przez zarządcę (pkt 2b wezwania), - wysokości wynagrodzenia z tytułu przedmiotowej umowy (pkt 2g wezwania), wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego przez tego zarządcę "w charakterze pełnomocnika procesowego i administracyjnego" (pkt 2f wezwania) oraz wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego przez adwokata w postępowaniu administracyjnym (pkt 2h wezwania), warunków zapłaty powyższych wynagrodzeń, a ponadto, skąd pochodziły/pochodzić będą środki pieniężne na ich opłacenie, a także czy jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak - to w jakiej kwocie, jeśli nie - to dlaczego; - źródła pokrycia opłat ponoszonych dotychczas w związku ze sprawą dotyczącą prawa jazdy, a także czy jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak - to w jakiej kwocie, jeśli nie - to dlaczego (pkt 2i wezwania). Z uwagi na stosukowo niski dochód wykazany we wniosku, skarżącego wezwano ponadto do wskazania ewentualnych dodatkowych źródeł dochodów (pkt 2c wezwania) i/lub pomocy (pkt 2d wezwania), a ponadto etapu, na jakim jest sprawa przyznania mu świadczenia emerytalnego (pkt 2e wezwania). Wezwano go również do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych (pkt 3 wezwania). Na tożsame wezwania w sprawach o sygnaturach akt II SA/Ol 599/17 i "[...]", skarżący udzielił nie w pełni zbieżnych odpowiedzi (pisma odpowiednio z 17 listopada 2017 r. i z 20 listopada 2017 r.). Wynika z nich, że jego wydatki oscylują wokół kwoty odpowiadającej wysokości renty. Miesięcznie wydaje ok. 100 zł na gaz i od 100 zł do 200 zł na opał (skarżący przedstawił dowód zakupu węgla). Reszta przeznaczana jest na wyżywienie. Jak wskazał, jeżeli ma jakieś wyższe wydatki, posiłkuje się pożyczką od "osób fizycznych", gdyż według banków nie ma zdolności kredytowej. W 2017 r. nie korzystał z pomocy społecznej ani z pomocy innych instytucji, osób trzecich i członków rodziny. Oprócz renty nie posiada innego dochodu. Oświadczył, że koszty związane z łąką to podatek w wysokości ok. 25 zł. Zyski z jej używania, dzierżawy, czy sprzedaży nie są możliwe. Jest podmokła i nie ma wytyczonego dojazdu. Wskazał, że składnikiem majątku, którego dotyczy umowa zlecenia "jest głównie przedmiotowa łąka". W kwestii wynagrodzenia dla zarządcy skarżący stwierdził, iż został on wykluczony ze sprawy o sygn. akt "[...]" przez WSA w Olsztynie, a ewentualne koszty zlecenia "do zarządzania majątkiem" będą regulowane z renty. Wynagrodzenie adwokata "ustalone będzie po zakończeniu sprawy (po wykonaniu ewentualnych czynności procesowych o ile będą)". Wskazał, że udźwignięcie ewentualnego kosztu umożliwia renta. Z tego też źródła, "przy posiłkowaniu się pożyczką od osób fizycznych (...) na sumę 350 zł", były poniesione opłaty w sprawie dotyczącej prawa jazdy. W odpowiedzi na zapytanie o etap postępowania w sprawie przyznania emerytury skarżący dostarczył kopię skierowanego do niego wezwania do przedłożenia dokumentów i stwierdził, że postępowanie jest w fazie procedowania. Oświadczył, iż rachunków bankowych nie posiada ani nie posiadał. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu w tym zakresie obciąża wnioskodawcę, który powinien wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Jego zadaniem jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających uczynienie dla niego wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być więc racjonalnie uzasadnione. W konsekwencji, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku składane na urzędowym formularzu okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest ona obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niekompletne wywiązanie się z obowiązku dostarczenia żądanych przez sąd danych powoduje, że oświadczenie strony pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. Skarżący, mimo pouczenia o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy nie wymienił wszystkich składników majątku, zarządzanego na mocy umowy zlecenia "do zarządzania majątkiem skarżącego", stwierdzając tylko, że jego składnikiem jest "głównie" łąka. Ze stwierdzenia takiego wynika jednak, iż nie jest ona jedynym składnikiem tego majątku. Wskazać natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Rodzaj składników wchodzących w skład tego majątku oraz sposób ich wykorzystania nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy strona posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Brak ujawnienia przez skarżącego, pomimo wezwania, wszystkich składników majątku, objętego zarządem zarządcy, wyklucza zatem możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Pomimo wezwania, niewyjaśnione w pełni pozostają ponadto kwestie związane z finasowaniem przez skarżącego usług adwokata oraz zarządcy w charakterze zarządcy majątku oraz "pełnomocnika procesowego i administracyjnego". Skarżący nie wskazał wysokości ustalonych z tego tytułu wynagrodzeń. Trudno natomiast oczekiwać, iż orzekający, od którego wymagane jest kierowanie się zasadami logiki oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, przyjmie bezkrytycznie twierdzenia, iż ktokolwiek podjął się reprezentowania interesów skarżącego bez umówienia się na konkretne wynagrodzenie. Tym bardziej trudno sobie wyobrazić podobną niefrasobliwość ze strony zleceniodawcy, szczególnie jeśli rzeczywiście znajduje się w niedostatku. W takiej sytuacji nie sposób zatem ustalić, czy rzeczywiście możliwe jest poniesienie tych kosztów ze środków pochodzących z renty. Wiarygodności składanym oświadczeniom nie przysparza natomiast zbywanie pytań o ustalone wynagrodzenie twierdzeniem, że "ewentualne koszty" będą ustalane dopiero po wykonaniu zleconych czynności, szczególnie że te polegające na reprezentacji skarżącego w postępowaniach - administracyjnym i sądowym dobiegły końca. W tych okolicznościach, nie można stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, że zobrazowana przez skarżącego sytuacja życiowa odpowiada rzeczywistej. Uniemożliwia to w konsekwencji stwierdzenie, że nie posiada on i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.