II SA/Sz 779/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. z dnia [...] r. Nr. [...] UZASADNIENIE 1. Wnioskiem z dnia 28 maja 2020 r. W. B. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca") wystąpiła do Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad małoletnim synem w okresie od dnia 14.02.2020 do 31.03.2022. 2. Zastępca Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. P., działając z upoważnienia Burmistrza D. P. w dniu [...] czerwca 2020 r. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad dzieckiem uznając, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do jego otrzymania. W uzasadnieniu niniejszej decyzji organ I instancji powołał się na brzmienie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020 r., poz. 111 ze zm.) i wskazał, że warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy, Organ wskazał, że Skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek określonych w/w ustawą. Organ uznał, że Wnioskodawczyni jest uczennicą II klasy Technikum w Zespole Szkół [...] w D. P. w systemie dziennym, co wyklucza sprawowanie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Organu niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia jest spowodowane nauką w szkole, nie zaś koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. 3. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Skarżąca podkreślając, że jej program zajęć w szkole umożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem i ma zgodę na zaliczanie przedmiotów w dowolnym czasie. Wskazała też, że gdy jest w szkole, opiekę nad dzieckiem sprawuje jej mama. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...] sierpnia 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium wskazało, za Organem I instancji, na przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazujący na rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wedle Kolegium w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, bowiem Skarżąca uczy się. Organ II instancji ustalił, iż Skarżąca w dniu 17 maja 2020 r. ukończyła 18 lat, a jej dziecko ur. 27 maja 2019 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...] marca 2020 r. zaliczony został do osób niepełnosprawnych do 31 marca 2022 r. Dalej Organ wskazał, że Skarżąca nie pracuje, kontynuuje naukę w systemie dziennym w Technikum. W wychowaniu dziecka pomaga Skarżącej matka, która zajmuje się synem podczas nieobecności Skarżącej. Organ podkreślił, że Skarżąca nie pozostawała do tej pory w zatrudnieniu a do tej pory uczy się, co w ocenie Organu nie pozwala na uznanie, że Skarżąca zrezygnowała lub nie podejmowała się zatrudnienia w rozumieniu przytoczonych przepisów. 5. W skardze do sądu administracyjnego Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła: – naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: - pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, - przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na kontynuowanie nauki w szkole średniej w trybie dziennym; - naruszenie przepisów postępowania – art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki nad synem. Na tej podstawie wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej wydanie decyzji Organu I instancji. 6. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. 7. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga zawiera usprawiedliwione zarzuty. Rozpoznanie skargi zostało dokonane w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. 8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 9. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza D. , Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego – tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię – które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), a także przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to w związku z błędnym zawężeniem zakresu postępowania wyjaśniającego w wyniku przyjętej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). 10. W zaskarżonej decyzji Kolegium, podobnie jak Organ I instancji, stwierdziło, że po stronie Skarżącej nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zdaniem Organów rzeczywistą przyczyną rezygnacji i nie podejmowania przez Skarżącą zatrudnienia jest bowiem kontynuacja nauki w trybie dziennym w Technikum w Zespole Szkół [...] w D. . Kolegium wyraziło przekonanie, że to nauka podjęta w trybie dziennym wyklucza sprawowanie opieki w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (piecza o charakterze stałym i długotrwałym). W ocenie Sądu, przyjęte przez Organ założenie, iż nauka w trybie dziennym wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwszej ocenie stanu faktycznego sprawy. Można się zgodzić, że rozpoczęcie albo kontynuacja nauki przez daną osobę w trybie dziennym, może wskazywać na to, iż osoba ta w rzeczywistości nie świadczy stałej lub długotrwałej pomocy nad osobą niepełnosprawną oraz że rzeczywistą przyczyną nie podejmowania albo rezygnacji z zatrudnienia jest nauka (a nie opieka nad inną osobą). Nie jest to jednak pozbawiona wyjątków reguła, którą można przyjmować bez stosownych odniesień do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji (zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy) konieczne zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego. Zdaniem Sądu w tej sprawie Kolegium - przyjmując, że nauka w trybie dziennym wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki - wyprowadziło istotne dla sprawy wnioski na podstawie nazbyt ubogiego materiału dowodowego. Nie przeprowadzono nawet podstawowych ustaleń faktycznych mających znaczenie z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zwłaszcza, że Skarżąca w odwołaniu podniosła okoliczność, iż nauka nie uniemożliwia jej sprawowania obowiązków opieki nad synem). 11. Sąd zauważa w tym miejscu, że potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą nie powinna raczej budzić wątpliwości - w każdym razie Organy odmiennych ustaleń w tym zakresie nie poczyniły - tym bardziej, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie precyzuje ani formy, ani wymiaru zatrudnienia, którego niepodjęcie lub zaprzestanie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Stanowisko, że fakt odbywania nauki w trybie dziennym, sam w sobie, nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, znalazło już swój wyraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, akcentujących, że takie stanowisko Organów opiera się na rozumowaniu, które a priori prowadziłoby do pozbawienia świadczeń pielęgnacyjnych rodziców dziecka będących studentami, co z kolei byłoby sprzeczne z ratio legis art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 539/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1206/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 6 maja 2014, sygn. akt IISA/Bk 104/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 5 września 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 479/19; wszystkie przytaczane orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika chociażby, w jakim stopniu obowiązki szkolne angażują Skarżącą (w konsekwencji czy można wykluczyć sprawowanie przez nią stałej i długotrwałej opieki nad dzieckiem). Dopiero przeprowadzenie takich ustaleń może pozwolić na wyprowadzenie prawidłowych wniosków co do tego czy w zastanej sytuacji faktycznej świadczenie stałej lub długotrwałej opieki przez Skarżącą jest rzeczywiście wykluczone lub, że rzeczywistą motywacją do nie podejmowania przez Skarżącą pracy jest kontynuacja nauki a nie wola sprawowania opieki. Przekonanie Organu, że Skarżąca, jako uczennica, z racji obowiązków szkolnych, nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem, wymaga zatem stosownego potwierdzenia w materiale dowodowym, obejmującym ustalenia m.in. co do faktycznego czasu, jaki zobligowana jest ona poświęcić na naukę, częstotliwości jej zajęć, czy też ilości godzin lekcyjnych przypadających na kolejne dni zgodnie z planem zajęć. Również dopiero na podstawie takich informacji będzie możliwe dokonanie właściwej oceny, czy z uwagi na ilość czasu, jakim dysponuje Skarżąca poza nauką, może ona sprawować opiekę, a w konsekwencji ustalenie, czy spełnia ona przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pobieranie nauki w trybie dziennym nie wyklucza bowiem samo przez się możliwości podjęcia pracy w godzinach poza zajęciami. 12. Należy też zauważyć, że z akt nie wynika, na czyim utrzymaniu pozostaje pełnoletnia Skarżąca, brak jest zatem przeprowadzenia przez Organy stosownego postepowania mającego na celu ustalenie, że sytuacja Skarżącej rzeczywiście zmuszałaby ją do podjęcia pracy, z czego zrezygnowała podejmując się stałej opieki nad dzieckiem. 13. Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że w sprawie naruszono art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje rozstrzygać sprawy na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego. Konieczne było zatem uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w celu uzupełnienia dowodów w sprawie (wystąpienie do Technikum, wezwanie Skarżącej do złożenia oświadczenia, ewentualnie podjęcie innych czynności dowodowych). Sąd nie mógł przeprowadzić tych czynności w ramach sądowego postępowania dowodowego, gdyż wykraczałoby to poza granice kontroli legalności zaskarżonej decyzji. 14. Reasumując, Sąd stwierdza, iż nauka w trybie dziennym, nie stanowi przeszkody w przyjęciu obowiązków opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Czy szkoła/nauka pozostają w istocie w sprzeczności z celami opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Organ zobowiązany jest każdorazowo sprawdzić, a swoje wnioski w sposób racjonalny uzasadnić. W niniejszej sprawie Organ II instancji nie poczynił rzetelnych i wystarczających ustaleń w powyższym zakresie i co najmniej przedwcześnie przyjął, że Skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, błędnie zakładając, że przesłanki tej spełniać nie może już tylko z tego względu, że jest uczennicą. 15. Mając na względzie powyższe, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe uwagi i uzupełnią w niezbędnym zakresie zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonają jego ponownej oceny – w celu rozstrzygnięcia, czy zostały w niniejszej sprawie spełnione wszystkie ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.