I SA/Po 986/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki za zaległości z pobranego, a niewpłaconego przez płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconego wynagrodzenia wraz z odsetkami za 2009 r. oraz za miesiące: luty - czerwiec 2010 r. postanawia oddalić wniosek. UZASADNIENIE A. K., reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...], nr [...], orzekającą o solidarnej odpowiedzialności A. K. – byłego członka zarządu X. Sp. z o.o. z siedzibą w P. za zaległości tej spółki wynikające z pobranego, a niewpłaconego przez płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconego wynagrodzenia wraz z należnymi odsetkami za zwłokę za poszczególne miesiące 2009 r. oraz za miesiące: luty - czerwiec 2010 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 17 lipca 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę na ½ etatu w wysokości [...] zł brutto, a jego żona z tytułu emerytury w wysokości [...] euro. Pismem z dnia 3 sierpnia 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi z dnia 10 sierpnia 2015 r. podał, że wnioskodawca przebywa w Niemczech, gdzie jest zatrudniony przy pracach sezonowych do 10 września 2015 r. Na kolejne wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że wnioskodawca nie jest w stanie udzielić odpowiedzi, gdyż duża część odpowiedzi na zadane pytania oraz przedstawienia żądanych dokumentów dotyczy rodziny skarżącego. Dokumenty te będą sporządzone w języku greckim, a zatem wymagają przetłumaczenia, co również wymaga czasu. Pełnomocnik skarżącego podał, że żona i córka skarżącego przebywają obecnie w Grecji i nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi na wymienione w piśmie z dnia 28 sierpnia 2015 r. pytania. Odpowiadając na wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 2 października 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 27 października 2015 r. oświadczył, że zarówno on, jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiadają rachunków bankowych, lokat, ani udziałów w spółkach. Wnioskodawca podał, że nie posiada mieszkania. Mieszka u rodziców i korzysta nieodpłatnie ze wszystkich mediów. Skarżący wskazał, że pełni funkcję prezesa spółki "Y." nieodpłatnie ze względu na aktualną sytuację finansową spółki. Jego żona posiada samochód osobowy marki [...], rok prod. [...] o wartości ok. [...] zł. Skarżący podał, że poza dochodami wymienionymi we wniosku on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują innych dochodów. Wnioskodawca wskazał, że córka studiuje i nie pracuje. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2013 r. i 2014 r., z których wynika, że w 2013 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości [...] zł, a w 2014 r. w wysokości [...] zł. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie powyższego postanowienia referendarza i przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu powielił argumentację podniesioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych regulacji, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Zatem jak już wyżej wskazano, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał w istocie przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. W pierwszej kolejności podnieść należy, że - stosownie do powołanych wyżej przepisów - warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, twierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, są nieprzekonujące. W tym kontekście, w pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący osiąga stały dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto wykonywaną na ½ etatu. Dodatkowo skarżący pełni w spółce "Y." funkcję prezesa, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Żona skarżącego osiąga dochód z tytułu emerytury w kwocie [...] euro, zaś jego dzieci ([...]-letnia córka i [...]-letni syn) nie osiągają żadnych dochodów. Uwzględniając tylko powyższe okoliczności stwierdzić należy, że sytuacja finansowa skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jest trudna, a osiągane przez nich dochody są stosunkowo niskie. W tym kontekście uzasadnione wątpliwości budzić musi, postępowanie skarżącego, który pełni nieodpłatnie funkcję prezesa spółki "Y.". Należy także podnieść, że skarżący w piśmie z dnia 27 października 2015 r. oświadczył, iż poza wynagrodzeniem za pracę nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów. Oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z treścią pisma procesowego z dnia 10 sierpnia 2015 r., w którym pełnomocnik skarżącego podał, iż wnioskodawca przebywa do 10 września 2015 r. w Niemczech, gdzie jest zatrudniony przy pracach sezonowych. Pomimo późniejszego wezwania, skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości z tytułu prac dorywczych w Niemczech uzyskał dochody. Nie złożył także zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za pracę za ostatnie sześć miesięcy. Braków tych nie uzupełnił także na etapie sprzeciwu. Ponadto wskazać należy, że skarżący oświadczył, iż mieszka wspólnie z żoną i dziećmi w mieszkaniu należącym do jego rodziców i korzysta ze wszystkich mediów nieodpłatnie. Skarżący nie podał w jakiej wysokości jego rodzice ponoszą opłaty za mieszkanie (np. czynsz, opłaty do wspólnoty) oraz opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, tj. nie podał kosztów wyżywienia, leczenia, zakupu leków, innych kosztów. Nie wyjaśnił również, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie. Skarżący przedłożył zeznania roczne podatkowe za 2013 i 2014 r. sporządzone przez niego, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony, nie wyjaśnił nawet, czy jego żona zeznania roczne podatkowe za 2013 i 2014 r. składała w Urzędzie Skarbowym. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że analiza oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych później - na wezwania referendarza sądowego - dodatkowych informacji, dowodzi, że są one niepełne, a czasami wręcz sprzeczne (w odniesieniu do wykonywanych prac dorywczych w Niemczech). Za niepełne należy także uznać informacje wskazane przez skarżącego w uzasadnieniu rozpoznawanego przez Sąd sprzeciwu. Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżący, wbrew wyraźnemu żądaniu referendarza, nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej i finansowej jego żony, a także uchylił się od odpowiedzi na wiele pytań zawartych w pismach referendarza. Nie wyjaśnił przy tym z jakich przyczyn nie udzielił żądanych od niego informacji oraz nie przedłożył wymaganych od niego dokumentów. Brak przekazania przez skarżącego Sądowi informacji w ww. zakresie de facto pozbawił Sąd możliwości oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Podnieść bowiem należy, że skoro strona twierdzi, iż potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to - w realiach niniejszej sprawy - istnieje także konieczność oceny, czy żona skarżącego mogłaby udzielić mu pomocy w celu zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero jednoznaczne stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy osób bliskich podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej jego żony, a także brak wyjaśnienia przez skarżącego w jakiej wysokości uzyskał dochody z tytułu prac dorywczych w Niemczech w 2015 r., nie pozwala w istocie na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez skarżącego oraz jego żonę dochodów i ponoszonych przez nich wydatków pozwoliłaby na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd zauważa także, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny i wszechstronny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną, pełną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych jego i jego żony, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Jak już wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w badanej sprawie. Zdaniem Sądu, strona - pomimo wezwań do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie udzieliła pełnych odpowiedzi, które pozwoliłyby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Także w złożonym sprzeciwie skarżący nie uzupełnił wyżej wskazanych braków poprzez złożenie stosownych oświadczeń bądź dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd zaznacza, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., o sygn. akt I FZ 476/13, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując, za zasadne należy uznać stwierdzenie, że skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. W realiach rozpoznawanej sprawy, to właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Do dokonania przez Sąd rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego niezbędne było zaś podanie przez wnioskodawcę informacji wskazanych w wezwaniach do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Brak powyższych danych i bierna postawa wnioskodawcy w tym zakresie uniemożliwiły Sądowi uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.