II FZ 658/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 września 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 842/10 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia zwrócić zażalenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w celu usunięcia dostrzeżonych braków. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 24 września 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 842/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek M. R. (dalej: Skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 stycznia 2010 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 88 w związku z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Krakowie podał, że pismem z dnia 14 kwietnia 2010 r., złożonym osobiście w siedzibie Dyrektora IS w K. w dniu 15 kwietnia 2010 r. (k. 2 akt WSA w Krakowie), Skarżący wniósł w.w. skargę. Wraz ze skargą Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia – bez uzasadnienia. 2.2. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z odpowiedzi na skargę oraz z akt sprawy wynikało, iż przedmiotowa decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi – żonie Skarżącego – w dniu 19 stycznia 2010 roku. (k. 9 akt admin.). Decyzja zawiera stosowne pouczenie o terminie i trybie wniesienia skargi do WSA w Krakowie. 2.3. Skarżący pismem nadanym w dniu 22 lutego 2010 r. złożył od tej decyzji ponownie odwołanie, będące kopią poprzedniego odwołania złożonego od decyzji organu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie. 2.4. Dyrektor IS w K. postanowieniem z dnia 5 marca 2010 r., nr [...], stwierdził niedopuszczalność takiego odwołania w sprawie, w której został już wyczerpany tok instancji, tj. podatnik odwołanie złożył, a jego sprawa została przez organ odwoławczy ostatecznie rozpatrzona. 2.5. W.w. postanowienie zostało doręczone Skarżącemu w dniu 9 marca 2010 r. Jednakże na powyższe postanowienie nie wniesiono skargi. 2.6 W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r. Skarżącemu przyznano prawo pomocy w pełnym zakresie – został zwolniony od kosztów sądowych oraz ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu (k. 36 akt WSA w Krakowie). 2.7. Pismem z dnia 7 września 2010 r. (nadanym w tym samym dniu) pełnomocnik Skarżącego – adwokat D. R. – podtrzymała w całości wniesioną przez Skarżącego osobiście w dniu 15 kwietnia 2010 r. skargę, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Podtrzymano również skargę na decyzję organu pierwszej instancji dotyczącą zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2007. Pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. W w.w. piśmie w pkt I sformułowano zarzuty skargi wobec wymienionych w niej decyzji podatkowych, natomiast w pkt II zawarto zwięzły wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Podniesiono, że Skarżący jest człowiekiem bardzo schorowanym, rencistą II grupy, w tym przeszedł dwa udary mózgu, ostatni w lutym 2010 r., co stanowiło przeszkodę uniemożliwiającą mu wniesienia skargi w terminie. Od lutego 2010 r. Skarżący pozostaje w stałym leczeniu w Poradni Neurologicznej NZOZ C. P. W załączeniu przedłożono zaświadczenie z w.w. NZOZ, wystawione w dniu 3 września 2010 r., w którym stwierdzono, że skarżący cierpi m.in. na ostry zespół bólowy kręgosłupa szyjnego, pozostaje pod opieką Poradni od 2008 r., a dolegliwości nasiliły się od stycznia 2010 r. Na zaświadczeniu, poza pieczątką w.w. Poradni Neurologicznej, brak jest pieczątki lekarza oraz podpisu (jedynie parafa na odwrocie). 3. Postanowienie Sądu pierwszej instancji: 3.1. Uzasadniając odrzucenie wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi WSA w Krakowie stwierdził, że w.w. wniosek, jako złożony po upływie siedmiodniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia, należy odrzucić. Sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 85 p.p.s.a. stwierdził, że p.p.s.a. określa przesłanki, które należy łącznie spełnić, aby sąd mógł przywrócić uchybiony termin. W świetle postanowień art. 86 i 87 p.p.s.a. termin należy przywrócić, jeżeli: (1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; (2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; (3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; (4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu; (5) uchybienie terminowi powoduje ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. 3.2. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący spełnił jedynie część przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu, tj. złożył stosowny wniosek (uzasadniony przez pełnomocnika), dokonał czynności, dla której określony był termin (wniósł skargę, rozwiniętą przez pełnomocnika) oraz niewątpliwie uchybienie w tym zakresie może mieć dla Skarżącego negatywne skutki procesowe, a to w postaci odrzucenia jego skargi wniesionej do WSA w Krakowie. Jednakże Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na bezsporne fakty, że: po pierwsze zaskarżona decyzja organu drugiej instancji została doręczona w dniu 19 stycznia 2010 r. pełnoletniemu domownikowi, tj. żonie Skarżącego (art. 72 § 1 p.p.s.a.), a termin do złożenia skargi upłynął w dniu 18 lutego 2010 r. (czwartek, dzień roboczy). Po drugie natomiast Skarżący pismem nadanym w dniu 22 lutego 2010 r. złożył od zaskarżonej decyzji ponownie odwołanie, które w odrębnym postępowaniu zostało uznane przez Dyrektora IS w K. za niedopuszczalne. Nawet jeśli stanowiło ona kopię odwołania wniesionego od decyzji organu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie podatkowej, to zostało przez Skarżącego osobiście podpisane oraz nadane w urzędzie pocztowym. Wskazuje to bezsprzecznie na to, że Skarżący był w tym okresie aktywny, przynajmniej na tyle, by sporządzić i podpisać proste pismo, zaadresować kopertę, oraz, jeśli nie osobiście, to zlecić jego nadanie członkowi rodziny. Wniosek o przywrócenie terminu, złożony wraz ze skargą w dniu 15 kwietnia 2010 r., został uzasadniony (uszczegółowiony) następnie przez profesjonalnego pełnomocnika, który z racji wykonywanego zawodu winien znać zasady przywracania terminów, zwłaszcza że zostały one recypowane do p.p.s.a. z ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej w skrócie: K.p.c.). W rozpatrywanej sprawie Skarżący, w ocenie Sądu pierwszej instancji, winien był wykazać brak swej winy w uchybieniu terminowi, a także, albo przede wszystkim, wykazać, że stosowny wniosek został złożony do 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Zatem, nawet wykazując maksimum dobrej woli i zakładając, że Skarżący rzeczywiście w lutym 2010 r. doznał udaru mózgu, co nie zostało jednak w żaden sposób wykazane, to skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, złożona w połowie kwietnia 2010 r., została niechybnie złożona po upływie siedmiodniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia, przewidzianego na dokonanie czynności procesowej. Sąd pierwszej instancji pokreślił raz jeszcze, że z akt sprawy wynika, iż Skarżący w drugiej połowie lutego 2010 r. był na tyle aktywny, aby złożyć odwołanie. Wynikało z tego, w ocenie WSA w Krakowie, że w tamtym okresie mógł również złożyć skargę, będąc prawidłowo pouczony o sposobie i terminie jej wniesienia. 3.3. Sąd pierwszej instancji, uwzględniając powyższe, przyjął, że przyczyna uchybienia ustała najpóźniej w dniu 22 lutego 2010 r., skargę wraz z wnioskiem złożono zaś dopiero w dniu 15 kwietnia 2010 r. Skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. W związku w oparciu o treść art. 88 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek Skarżącego. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Krakowie Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – adwokata) zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, a to art. 88 p.p.s.a. przez niewłaściwe jego zastosowanie i odrzucenie wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskutek bezpodstawnego przyjęcia, iż wniosek ten był spóźniony, podczas gdy w sytuacji gdy nie można ustalić w sposób jednoznaczny, czy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany; Sąd pierwszej instancji winien wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., mając przy tym możliwość uprzedniego wezwania strony do wskazania daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Uzasadniając zażalenie Skarżący stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał swoich ustaleń w oparciu o przyjęcie, że "...zakładając, iż skarżący w lutym 2010 r. doznał udaru mózgu (...) to skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożona w połowie kwietnia 2010 r. została niechybnie złożona po upływie w.w. 7-dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia". Powyższe ustalenie WSA w Krakowie należy, w ocenie Skarżącego, uznać za bezpodstawne. W orzecznictwie i judykaturze przyjęto bowiem pogląd, że fakt spóźnienia wniosku musi być jednoznaczny, a sąd nie może domniemywać, czy strona uchybiła terminowi, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jeżeli nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy termin ten został zachowany, sąd ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 ustawy p.p.s.a., mogąc uprzednio wezwać stronę do wskazania o podania daty ustania przyczyny uchybienia terminu, także pod rygorem oddalenia wniosku (por. postanowienia NSA: z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 571/08, Lex nr 493614, z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 728/09, Lex nr 552400 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005 r.). Skarżący podniósł, że jest człowiekiem bardzo schorowanym po dwóch udarach mózgu, obecnie w związku z niniejszą sprawą w tragicznej sytuacji finansowej, bez możliwości wykupu lekarstw co pogarsza jego stan zdrowia i skutkuje jego nieporadnością w prowadzeniu swych spraw. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Analiza akt sprawy prowadzi do uzasadnionych wątpliwości, że nie zawierają one pełnego zażalenia Skarżącego. W zawiązku z tym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaistniała konieczność zwrócenia akt sprawy WSA w Krakowie w celu uzupełnienia dostrzeżonych braków. 5.2. Wątpliwości powzięte przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczą kluczowej kwestii treści środka odwoławczego wniesionego przez Skarżącego. Akta WSA w Krakowie zawierają dwie strony zażalenia pod numerem k. 67 i 68. Strona pierwsza zażalenia zawiera tytuł środka odwoławczego, wskazanie strony i jej pełnomocnika, sygnaturę sprawy, określenie zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji oraz sformułowanie zarzutów (naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a.). Natomiast druga strona zażalenia (k. 68 akt WSA w Krakowie) rozpoczyna się od niepełnego fragmentu zdania "uchybienia przewidzianego na dokonanie czynności procesowej". Strona 1 nie zawiera początku powołanego zdania, co uzasadnia wątpliwości, że dokument zawarty w aktach sprawy jest niepełny. 5.3. Ponadto, zażalenie zawarte w aktach sprawy nie zawiera żadnych wniosków, których sformułowanie jest wymogiem stawianym środkowi odwoławczemu, jakim jest zażalenie, w myśl art. 194 § 3 p.p.s.a. Tym samym wątpliwości powzięte przez Naczelny Sąd Administracyjny mają istotne znaczenie dla rozpoznania wniesionego zażalenia, gdyż bez pewności co do kompletności treści wniesionego przez Skarżącego środka odwoławczego, nie można konsekwentnie przeprowadzić kontroli formalnej pisma Skarżącego. Dostrzeżony braki dotyczą obligatoryjnego elementu zażalenia, jakim jest wniosek strony wnoszącej środek odwoławczy. Treść dokumentu zawartego w aktach nie pozwala na jednoznaczne zrekonstruowanie intencji Skarżącego w zakresie wniosków, co do zaskarżonego postanowienia WSA w Krakowie. 5.4. Akta sprawy nie zawierają odpisu zażalenia Skarżącego, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnego sprawdzenie, czy akta sprawy są niepełne w zakresie treści zażalenia, czy też tak skontrowane pismo została przesłane do WSA w Krakowie przez pełnomocnika Skarżącego. Jednakże pod numerem karty 73 znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru odpisu zażalenia przez Dyrektora IS w K. Zatem Sąd pierwszej instancji może podjąć działania mające na celu weryfikację zupełności zażalenia zawartego w aktach sprawy m.in. poprzez porównanie z odpisem, które powinno być w dyspozycji Dyrektora IS. Wątpliwości co do treści zażalenia, mogą ponadto zostać usunięte przez WSA w Krakowie w trybie określonym w art. 49 § 1 p.p.s.a., gdyż z wyżej wskazanych powodów pismo Skarżącego nie może otrzymać prawidłowego biegu. Należy bowiem mieć na względzie, że w przeciwieństwie do reżimu prawnego, którym objęte są skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, rygoryzm formalny, mający swoją podstawę w art. 174 i art. 176 p.p.s.a., nie ma w postępowaniu zażaleniowym miejsca, gdyż w.w. przepisów nie stosuje się na mocy art. 197 § 2 i art. 194 § 4 p.p.s.a. Ten ostatni przepis określa bowiem wyczerpująco wymogi formalne stawiane przez przepisy prawa środkowi odwoławczemu określonemu w p.p.s.a. jako zażalenie (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 441/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Tym samym brak wniosku wnoszącego zażalenie jest brakiem formalnym możliwym do konwalidacji w trybie w.w. art. 49 § 1 p.p.s.a. 5.5. Uwzględniając zatem powyższe wątpliwości, ich istotne znacznie dla rozpoznania sprawy oraz możliwości ich usunięcia przez WSA w Krakowie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekał na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. jak w sentencji.