I FZ 268/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 750/19 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 24 października 2019 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2014 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 750/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę K.S. (dalej "Strona" lub "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej "organ") z 24 października 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2014 r., z uwagi na jej nieopłacenie w wyznaczonym przez Sąd terminie. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi pełnomocnik Skarżącej, pismem z 3 lutego 2020 r., wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z 13 marca 2020 r., sygn. akt I SPP/Bd 25/20, referendarz sądowy pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, postanowieniem z 20 kwietnia 2020 r., wydanym w wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Stronę sprzeciwu, utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Wobec powyższego zarządzeniem z 1 czerwca 2020 r. Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wezwał Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi Skarżącej 8 czerwca 2020 r. W wyznaczonym w ten sposób terminie do uiszczenia wpisu od skargi ponownie złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a żądany wpis nie został uiszczony. Sąd pierwszej instancji wskazał jednocześnie na ugruntowany w judykaturze pogląd, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Zdaniem Sądu powyższe dotyczy również sytuacji, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy zakończyło się rozstrzygnięciem formalnym, tj. pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", poprzez odrzucenie skargi pomimo zgłoszenia kolejnego wniosku o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia zakwestionowano stanowisko Sądu pierwszej instancji, że złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych pozostaje bez wpływu na bieg terminu do opłacenia skargi. Skarżąca wskazała, że zgłosiła nowy wniosek w szczególnych okolicznościach i bez jego merytorycznej oceny nie można odmówić jej prawa do złożenia wniosku. Wniosek ten podlega szczególnej ocenie nie tylko w zakresie istnienia podstaw do zwolnienia od kosztów, ale również w zakresie zmian w sytuacji Skarżącej, a decyzja podjęta przed jego rozstrzygnięciem pozostaje przedwczesna. W konsekwencji Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na wstępie - mając na uwadze treść zażalenia - zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na skutek zażalenia Skarżącej. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 750/19, o odrzuceniu skargi na decyzję organu podatkowego. Powodem odrzucenia było zaś nieuiszczenie w wyznaczonym terminie należnej opłaty (wpisu od skargi). Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). Mając na uwadze tak określone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Skarżąca wniosła skargę na decyzję organu, nie uiszczając jednocześnie wymaganej prawem opłaty od tej skargi, a po wezwaniu jej przez Sąd pierwszej instancji do usunięcia tego braku fiskalnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie, jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku - po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego - skarżący jest ponownie wzywany do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09; z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10; z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15; z 27 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 22/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W realiach niniejszej sprawy postępowanie w przedmiocie przyznania Skarżącej prawa pomocy zakończyło się 20 kwietnia 2020 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowienia utrzymującego w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 13 marca 2020 r., pozostawiające wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło natomiast dopiero po tym, jak Skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy było już prawomocne, z czego wynikał obowiązek ponownego wezwania Strony do uiszczenia wpisu od skargi i obowiązek Skarżącej do jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Skoro zatem ponowne wezwanie do uzupełnienia braków fiskalnych skargi zostało w sposób prawidłowy doręczone pełnomocnikowi Skarżącej 8 czerwca 2020 r., w sposób prawidłowy określało wysokość należnego wpisu, a przy tym, zawierało pouczenie o terminie i skutkach nieuzupełnienia wskazanego braku w terminie, i w zakreślonym terminie wezwanie to nie zostało wykonane, to wniesiony środek odwoławczy, zgodnie z art. 220 § 3 P.p.s.a. podlegał odrzuceniu. Z tych przyczyn nie zasługiwały na uwzględnienie, argumenty podnoszone w zażaleniu, że nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony "(...) w szczególnych okolicznościach i bez jego merytorycznej oceny nie można odmówić (...) prawa do złożenia wniosku (...)" a "(...) Decyzja podjęta przed rozstrzygnięciem co do wniosku pozostaje (...) przedwczesna." Zarzut naruszenia przez Sąd art. 220 § 3 P.p.s.a. należało uznać za chybiony. Celem uzupełnienia dodać należy, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie stanowi o ograniczeniu prawa Strony do sądu. Uzależnienie możliwości realizowania konstytucyjnego prawa do sądu od konieczności poniesienia stosownego wpisu jest powszechnie przyjęte w polskim porządku prawnym. Prawo to ma bowiem swoje konstytucyjne i ustawowe granice, nie ma ono charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Skład orzekający nie znajduje podstaw, aby zasadność tej regulacji podważać, uznając, że zachodzi tu rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty. Stanowisko to nie budzi wątpliwości także w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 3 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 340/16; z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II FZ 421/18; z 17 września 2018 r., sygn. akt I FZ 277/18; z 21 listopada 2018 r., sygn. akt II FZ 583/18; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I FZ 110/19; z 12 marca 2020 r., sygn. akt I FZ 63/20; CBOSA). Na zakończenie, odnosząc się okoliczności faktycznych przywołanych w zażaleniu, należy wskazać, co Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadome jest urzędu, że ponowny wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy również został pozostawiony bez rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (zarządzenie referendarza sądowego z 24 lipca 2020 r., sygn. akt I SPP/Bd 86/20, utrzymane w mocy postanowieniem Sądu pierwszej instancji z 6 października 2020 r.) i to ze względów analogicznych, jak wniosek pierwotny (tj. brak złożenia wniosku na urzędowym formularzu, mimo wezwania Sądu). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. ----------------------- 4