I Ca 414/20

<p>Sygn. akt I Ca 414/20</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p> Dnia 23 grudnia 2020 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny</p> <p>w następującym składzie:</p> <p>Przewodniczący: sędzia Joanna Składowska</p> <p>Sędziowie: Elżbieta Zalewska - Statuch</p> <p>Barbara Bojakowska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2020 roku w Sieradzu</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block">P. C.</span>, <span class="anon-block">K. C.</span>, <span class="anon-block">S. C.</span> i <span class="anon-block">J. W.</span> </p> <p>o stwierdzenie nabycia spadku</p> <p>na skutek apelacji <span class="anon-block">J. W.</span> </p> <p>od postanowienia Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli z dnia 7 lutego 2019 r.,</p> <p>sygn. akt I Ns 1286/18</p> <p> <strong> <!-- -->postanawia:</strong> </p> <p>uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sygn. akt <strong> <!-- -->I Ca 414/20</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym postanowieniem z 7 lutego 2019 r., wydanym pod sygn. akt I Ns 1286/18 w sprawie z wniosku wierzyciela - <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> , Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">A. C. (1) z domu W.</span>, córce <span class="anon-block">I.</span> i <span class="anon-block">Z.</span>, zmarłej 29 września</p> <p>2017 r. w <span class="anon-block">Ł.</span>, przed śmiercią na stałe zamieszkałej w <span class="anon-block">Z.</span>, na podstawie ustawy i z dobrodziejstwem inwentarza nabył w całości brat spadkodawczyni <span class="anon-block">J. W.</span>, syn <span class="anon-block">Z.</span> i <span class="anon-block">I.</span> (pkt 1); uznając, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 2).</p> <p>Rozstrzygnięcie zapadło przy następujących ustaleniach</p> <p> <span class="anon-block">A. C. (1) z domu W.</span>, córka <span class="anon-block">Z.</span> i <span class="anon-block">I. z domu P.</span>, <span class="anon-block">urodzona (...)</span> w <span class="anon-block">Ł.</span>, zmarła w dniu 29 września 2017 r. w <span class="anon-block">Z.</span>. Ostatnio na stałe zamieszkiwała w <span class="anon-block">Z.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>. W dacie śmierci postawiła po sobie męża <span class="anon-block">S. C.</span> oraz córki <span class="anon-block">K. C.</span> i <span class="anon-block">P. C.</span>. Do kręgu najbliższych krewnych w dacie śmierci spadkodawczyni należeli także jej matka <span class="anon-block">I. W.</span> oraz brat <span class="anon-block">J. W.</span>. Żadna ze wskazanych osób nie zrzekała się dziedziczenia po zmarłej, ani też nie została uznana za niegodnego dziedziczenia. Niemniej zarówno mąż zmarłej, jak też jej dzieci oraz matka złożyły w dniu 28 marca 2018 r. przed notariuszem <span class="anon-block">H. M.</span>, prowadzącą kancelarię w <span class="anon-block">Z.</span> oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłej. Zarówno <span class="anon-block">K. C.</span>, jak i <span class="anon-block">P. C.</span> w dniu śmierci matki nie miały zstępnych.</p> <p>Ojciec spadkodawczyni nie dożył chwili otwarcia spadku.</p> <p>Z uwagi na fakt, że zarówno mąż spadkodawczyni, jak i jej dzieci oraz matka skutecznie odrzucili spadek przed notariuszem przed upływem terminu wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1)">art. 1015 § 1 k.c.</a>, a jej ojciec nie żył w chwili otwarcia spadku, kolejnych spadkobierców należało poszukiwać wśród krewnych w linii bocznej, zgodnie z regułami zawartymi w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 932)">art. 932 k.c.</a> </p> <p>Jak ustalono, do najbliższego kręgu spadkobierców w linii bocznej należy brat zmarłej <span class="anon-block">J. W.</span>. W aktach sprawy brak jest informacji, czy odrzucił spadek, choć od daty złożenia takiego oświadczenia przez jego matkę do chwili zamknięcia rozprawy upłynęło ponad pół roku. Wobec powyższego, Sąd uznał, że w przypadku <span class="anon-block">J. W.</span> zastosowanie znajduje zasada wynikająca z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 2)">art. 1015 § 2 k.c.</a>, wedle której brak oświadczenia spadkodawcy jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W tym stanie rzeczy - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 932;art. 932 § 4)">art. 932 § 4 k.c.</a> - Sąd stwierdził że spadek po <span class="anon-block">A. C. (2)</span> na podstawie ustawy i z dobrodziejstwem inwentarza nabył w całości jej brat <span class="anon-block">J. W.</span>.</p> <p>O kosztach sąd orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a> </p> <p> <span class="anon-block">J. W.</span> wniósł apelację od postanowienia Sądu Rejonowego, zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie wraz ze zniesieniem postępowania i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p>Skarżący podniósł następujące zarzuty:</p> <p>1.  nieważności postępowania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a>) z uwagi na pozbawienie <span class="anon-block">J. W.</span> możności obrony swych praw, tj. możliwości złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku, wskutek wysłania zawiadomienia na niewłaściwy adres i zamknięcia rozprawy przed rozpoczęciem biegu terminu do odrzucenia spadku, co doprowadziło do wydania postanowienia o dziedziczeniu spadku z dobrodziejstwem inwentarza;</p> <p>2.  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 135;art. 135 § 1;art. 138;art. 138 § 1;art. 138 § 139;art. 138 § 1)">art. 135 § 1, art. 138 § 1 i 139 § 1 k.p.c.</a>, polegające na nieprawidłowym ustaleniu, że uczestnik <span class="anon-block">J. W.</span> został prawidłowo zawiadomiony o toczącym się postępowaniu, podczas gdy uczestnik od 2008 r. nie przebywa pod adresem wskazanym w zawiadomieniu, bowiem mieszka i pracuje w USA;</p> <p>3.  naruszenie prawa materialnego, tj.:</p> <p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1;art. 1015 § 2)">art. 1015 § 1 i 2 k.c.</a> przez błędną wykładnię w drodze uznania, że 6 miesięczny termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez uczestnika <span class="anon-block">J. W.</span> upłynął, podczas gdy termin ten należy liczyć od dowiedzenia się przez uczestnika o odrzuceniu spadku przez jego matkę, czyli od dnia doręczenia mu wezwania od wierzyciela do zapłaty długu spadkowego;</p> <p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 932;art. 932 § 4)">art. 932 § 4 k.c.</a> przez niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że spadek po <span class="anon-block">A. C. (2)</span> nabył w całości jej brat <span class="anon-block">J. W.</span>, mimo iż w dacie orzekania nie rozpoczął jeszcze biegu termin na odrzucenie spadku przez uczestnika;</p> <p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1026)">art. 1026 k.c.</a> poprzez wydanie postanowienia, mimo iż w dacie orzekania nie rozpoczął jeszcze biegu termin na odrzucenie spadku przez uczestnika.</p> <p> <strong> <!-- --> Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja zasługiwała na uwzględnienie, choć nie był zasadny zarzut nieważności postępowania.</p> <p>Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego 7 sędziów - zasada prawna z dnia 20 kwietnia 2010 r. , III CZP 112/00, niewzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały, argument przesądzający, przemawiający przeciwko nieważności postępowania nieprocesowego w omawianym przypadku, wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 524;art. 524 § 2)">art. 524 § 2 k.p.c.</a>, zgodnie z którym - inaczej niż w procesie - osoba zainteresowana, niebędąca uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jej prawa.</p> <p>Sąd Rejonowy natomiast dopuścił się pozostałych uchybień wskazanych w apelacji.</p> <p>Uczestnikiem postępowania nieprocesowego można się stać wskutek własnej czynności (zgłoszenia wniosku wszczynającego postępowanie) albo wzięcia udziału w toczącym się postępowaniu na skutek dokonania czynności procesowej albo z mocy prawa albo wezwaniu przez sąd do udziału w sprawie. Samo wydanie postanowienie nie jest jednak wystarczające, gdyż konieczne jest zakomunikowanie jego treści adresatowi. Dopiero z chwilą otrzymania przez niego „wezwania dokonanego przez sąd” poprzez doręczenie odpisu postanowienia oraz odpisu wniosku wszczynającego postępowanie zainteresowany staje się uczestnikiem. Wobec obowiązującej w postępowaniu cywilnym zasady oficjalności doręczeń osobie fizycznej - co do zasady - zawiadomienia o terminie rozprawy i pisma procesowe doręcza się osobiście. Doręczenie zastępcze, jakie miało miejsce w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do skarżącego, nie mogło być uznane za prawidłowe i skuteczne, bowiem pismo nie zostało skierowane na adres rzeczywistego miejsca zamieszkania uczestnika postępowania.</p> <p>Skarżący wykazał za pomocą stosownych dokumentów, że od 2008 r. mieszka i pracuje w <span class="anon-block">(...)</span>. Tymczasem korespondencja kierowana była na adres: <span class="anon-block">Z.</span> <span class="anon-block">ul. (...)</span>.</p> <p>Powyższe oraz fakt, że <span class="anon-block">J. W.</span> nie utrzymywał kontaktów ze spadkodawczynią, ani jej najbliższą rodziną skutkowało tym, iż skarżący nie wiedział ani o śmierci siostry, ani o toczącym się postepowaniu, ani wreszcie o złożeniu przez spadkobierców powołanych do spadku w pierwszej kolejności: męża zmarłej, jej dzieci oraz matkę oświadczeń o odrzuceniu spadku.</p> <p>Zgodnie zaś z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015)">art. 1015 k.c.</a>, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, a brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.</p> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1026)">Artykułu 1026 k.c.</a> nie należy zatem rozumieć dosłownie. Sześciomiesięczny termin jest bowiem jedynie terminem minimalnym. Termin ten może, a niekiedy nawet musi, ulec przedłużeniu, jeżeli niektórzy ze spadkobierców dowiedzieli się o tytule swojego powołania później niż w dniu otwarcia spadku. Dotyczy to szczególnie spadkobierców ustawowych powołanych w dalszej kolejności. Prawidłowo zatem przepis ten powinien być sformułowany następująco: stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić, zanim wszyscy znani sądowi spadkobiercy nie złożą oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo nie upłynie dla nich termin do jego złożenia.</p> <p>Skarżący dowiedział się o tytule swego powołania dopiero 9 września 2020 r. Nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Z treści złożonego pisma wynika, że zamierza spadek odrzucić.</p> <p>Zatem w chwili obecnej orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest dopuszczalne, a złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez <span class="anon-block">J. W.</span> będzie skutkowało koniecznością poszukiwania spadkobierców powołanych do spadku w dalszej kolejności.</p> <p>W świetle powyższego - na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> - Sąd Okręgowy orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli do ponownego rozpoznania, przy pozostawieniu temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a> </p> </div>