VII SA/Wa 2101/15

SENTENCJA Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do wykonania zastępczego postanawia: odmówić M. G. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE M. G. wraz ze skargą na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015 r. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku wskazała, że jest wdową i na jej utrzymaniu pozostają dwie córki w wieku szkolnym, które nie otrzymują renty po zmarłym ojcu. Oświadczyła, że po śmierci męża pozostaje bez majątku i środków do życia, a w utrzymaniu jej oraz córek pomaga rodzina i osoby trzecie. Pismem z dnia 2 października 2015 r. wezwano M. G. do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku. Skarżąca udzieliła odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 22 października 2015 r. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania M. G. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby ją do skorzystania z tej instytucji. Skarżąca w złożonym wniosku wskazała jedynie, że jest wdową, po śmierci męża pozostaje bez majątku i środków do życia, a w utrzymaniu jej oraz dwóch córek pomaga rodzina i osoby trzecie. Z uwagi na brak informacji pozwalających na ustalenie sytuacji finansowej skarżącej, pismem z dnia 2 października 2015 r., na podstawie art. 255 ustawy, wezwano M. G. do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku, poprzez: - podanie źródeł utrzymania, - wskazanie, czy skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, czy też ma przyznany zasiłek i nadesłanie stosownego zaświadczenia z urzędu pracy, - wskazanie, czy skarżąca podejmuje prace dorywcze, sezonowe, z tytułu umów o dzieło, zlecenia itp., jeżeli tak, jakiej wielkości dochody uzyskuje z tego tytułu, - podanie daty zgonu męża, - wskazanie, gdzie skarżąca mieszka (dom/mieszkanie ze wskazaniem właściciela nieruchomości) i jakie ponosi koszty z tym związane, - podanie wysokości miesięcznych wydatków, - wskazanie, czy skarżąca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli tak – przedłożenie dokumentów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana, - dokładne wyjaśnienie, na czym polega pomoc udzielana skarżącej przez rodzinę i osoby trzecie, w szczególności wskazanie, czy jest to pomoc finansowa, jeżeli tak – wskazanie wysokości i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (np. oświadczenie osoby udzielającej pomocy). W odpowiedzi na ww. wezwanie M. G. wskazała, że wraz z córkami mieszka w domu nieżyjących teściów. Ponownie podniosła, że mąż (który zmarł w 2006 r.) pozostawił ją i córki bez środków do życia. Oświadczyła, że nie jest osobą zatrudnioną ani zarejestrowaną w urzędzie pracy, przez pewien czas pracowała jako niania i nadal poszukuje podobnej pracy. Nie korzysta z pomocy społecznej. Oświadczyła, że utrzymuje się prowadząc dom znajomemu, który płaci także na naukę jej córek, innych źródeł utrzymania nie ma. Wskazała, że obecnie kontynuuje studia celem podniesienia kwalifikacji, które umożliwią jej podjęcie dobrej pracy. W ocenie referendarza sądowego, mając na uwadze treść wniosku oraz pisma M. G. z dnia 22 października 2015 r., uznać trzeba, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem informacje udzielone przez skarżącą są bardzo ogólnikowe i szczątkowe i nie pozwalają na jakiekolwiek zorientowanie się w jej sytuacji finansowej i możliwościach płatniczych. Zauważyć przede wszystkim należy, że pomimo skierowanego do skarżącej wezwania z dnia 2 października 2015 r. nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, z czego skarżąca się utrzymuje. W złożonym wniosku M. G. podkreśliła bowiem, że po śmierci męża pozostaje bez środków do życia, a w utrzymaniu jej oraz córek pomaga rodzina i osoby trzecie (przy czym warto zauważyć, że mąż skarżącej zmarł 9 lat temu), natomiast w piśmie z dnia 22 października 2015 r. oświadczyła, że utrzymuje się prowadząc dom znajomemu i nie ma innych źródeł utrzymania. Podkreślić również trzeba, że skarżąca nie wskazała przy tym wysokości środków, jakie otrzymuje, czy to w ramach pomocy od rodziny, czy też w związku z prowadzeniem domu znajomemu. Nie wyjaśniła również, jakie wydatki i w jakiej wysokości ponosi. Zauważyć wobec tego należy, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej strony ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). W ocenie referendarza sądowego M. G. nie wykazała w sposób bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zauważyć należy, że pomimo skorzystania przez referendarza sądowego z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, nie wiadomo, ani jakimi środkami skarżąca dysponuje, ani też, jakie wydatki ponosi, bowiem takich informacji skarżąca nie udzieliła. Tego rodzaju informacje mają natomiast podstawowe znaczenie przy dokonywaniu oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero zestawienie posiadanych przez stronę środków finansowych z ponoszonymi przez nią kosztami utrzymania pozwala na dokonanie oceny jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. W takiej sytuacji stwierdzić zatem należy, że M. G. nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, brak jest więc podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).