II FSK 1920/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA del. Marek Kraus, , po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 860/19 w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 4 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 26 listopada 2019 r., I SA/Kr 860/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. P. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 4 czerwca 2019 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a także innych wyroków sądów administracyjnych przywołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła skargę kasacyjną, żądając jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi, względnie przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1. art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędne ustalenie, że zebrany w postępowaniu podatkowym prowadzonym wobec skarżącej materiał dowodowy w zakresie zawinienia skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania został prawidłowo oceniony przez organ, podczas gdy prawidłowa ocena organu winna prowadzić do wniosku, że skarżąca w sposób niezawiniony uchybiła terminowi a w konsekwencji: 2. art. 162 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez ustalenie, że skarżąca poniosła winę za uchybienie terminowi do złożenia odwołania, w sytuacji kiedy z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania; 3. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W pierwszej kolejności należy wskazać, że niezrozumiały jest zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 p.p.s.a. Przypomnienia wymaga, że z wyrażonej na gruncie 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania sądu administracyjnego pierwszej instancji na podstawie akt sprawy - motywowanej istotą sądowoadninistracyjnej kontroli legalności administracji publicznej, która wyraża się w tym, że kontrola ta ma charakter zewnętrzny w relacji do działań/zaniechań administracji - wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd ten orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy - rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach (prawidłowo) udokumentowanych w aktach sprawy - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał. Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. jest takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny pierwszej instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach administracyjnych sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09), w związku - na przykład - z pominięciem istotnej części tych akt lub oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09; z dnia 17 marca 2020 r., sygn. akt II GSK 1523/19). Takich naruszeń Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie. Chcąc zakwestionować ocenę zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego dokonaną przez organ i zaakceptowaną przez sąd pierwszej instancji, należało ewentualnie wskazać na naruszenie art. 191 O.p. w związku z odpowiednimi przepisami p.p.s.a., takiego zarzutu jednak nie postawiono. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 162 § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek: uchybienie terminowi, złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest spełnienie przez stronę trzech ze wskazanych wyżej przesłanek przywrócenia terminu. Spór koncentruje się natomiast wokół przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W odniesieniu do tej spornej przesłanki w piśmiennictwie przyjmuje się, że winę należy pojmować w sposób obiektywny, wymagając od strony staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu przez stronę. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, aby w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych (por. E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1970 r., s. 136). Również w orzecznictwie wskazuje się, że brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o niej tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od strony. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972 r. sygn. akt III CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Nadto zauważyć należy, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 599/17, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GSK 1580/12; czy wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt I GSK 1347/11). Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku dotyczącym analogicznego stanu faktycznego i prawnego, również w sprawie ze skargi skarżącej, że choroba, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Trzeba ponadto uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności procesowej oraz że nie istniała możliwość posłużenia się w dopełnieniu czynności w terminie inną osobą (wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r. sygn. akt I FSK 514/20). W wyroku tym trafnie też zwrócono uwagę na to, że nie jest rolą organu poszukiwanie argumentów, czy też gromadzenie dowodów na poparcie braku winy strony w uchybieniu terminu, gdyż ciężar uprawdopodobnienia braku winy zgodnie z art. 162 § 1 O.p. spoczywa na stronie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że skarżąca nie uprawdopodobniła, by w rozpatrywanym przypadku, mimo należytej dbałości o własne sprawy i przy dołożeniu największego w danych warunkach wysiłku, była pozbawiona możliwości terminowego wniesienia odwołania. W treści wniosku strona jedynie lakonicznie powołała się na pogarszający się stan zdrowia, który nie pozwalał na wysłanie pisma na poczcie lub jego złożenie w urzędzie skarbowym. Przedłożone zaświadczenie lekarskie z 16 kwietnia 2019 r. stwierdzało zaś, że skarżąca była "niezdolna do czynności prawnych w dniu 15.04.2019 z powodu stanu zdrowia". Pomijając sposób sformułowania przedmiotowego zaświadczenia i fakt, że stwierdzenie niezdolności do czynności prawnych, nie należy do kompetencji lekarza rodzinnego, to z samego brzmienia przedłożonego dokumentu nie można wywieść, by stan zdrowia skarżącej wykluczał dokonanie materialno-technicznej czynności w postaci wysłania bądź złożenia pisma. Jak przyznała skarżąca i co potwierdza również data sporządzenia odwołania od decyzji, w dniu 15 kwietnia 2019 r. odwołanie było już gotowe. Chodziło więc o nadanie korespondencji na poczcie lub jej złożenie bezpośrednio w urzędzie skarbowym. Wysłanie pisma natomiast, można dokonać za pomocą osób trzecich i nie musiał to być koniecznie współpracownik skarżącej (który zgodnie z twierdzeniem skarżącej był wtedy na urlopie). Czynności tej mógł dokonać każdy inny pracownik, członek rodziny, znajomy. Samo zaś powołanie się na chorobę bez wskazania jej rodzaju i uwiarygodnienia braku możliwości wyręczenia się inną osobą jest niewystarczające do wykazania braku zawinienia w opóźnieniu (zob. podobnie wyrok NSA z 20.02.2018 r., II FSK 361/16, CBOSA). Z tych względów konkluzję organu o braku podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania, w świetle treści przedłożonego przez stronę wniosku, należało uznać za trafną. Zaznaczyć także należy, że wobec wspomnianego zaświadczenia lekarskiego nasuwają się wątpliwości, bowiem wynika z niego, że skarżąca była niezdolna do czynności prawnych 15 kwietnia 2019 r., jednak właśnie w tej dacie była zdolna do sporządzenia odwołania. Z tych samych względów niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości. Sąd pierwszej instancji słusznie oddalił skargę uznając, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło bez jej winy. Wobec powyższego skargę kasacyjną - jako niezasadną - należało na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalić. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie przepisów art. 204 pkt 1 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.