I OW 164/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Góry Kalwarii o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Góry Kalwarii a Prezydentem Miasta Łódzi w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie wydania decyzji ustalającej i nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia wskazać Prezydenta Miasta Łodzi jako organ właściwy do rozpoznania sprawy. UZASADNIENIE Pismem z dnia 27 czerwca 2019 r. Burmistrz Miasta i Gminy Góra Kalwaria wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Prezydentem Miasta Łodzi przez wskazanie Prezydenta Miasta Łodzi jako organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku o wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez A.Z., zam. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Góra Kalwaria, Kierownik Działu Świadczeń Pieniężnych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Górze Kalwarii przekazał pismem nr [...] z dnia 15 maja 2019 r. do Prezydenta Miasta Łodzi - Ośrodka Pomocy Społecznej jako organu właściwego sprawę A.Z. w przedmiocie wydania decyzji o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ uzasadnił przekazanie sprawy powołując się na przepis art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670), powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy" który stanowi, że organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Osobą uprawnioną w sytuacji orzekania o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest w myśl art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osoba będąca stroną w sprawie zakończonej decyzją, na podstawie której pobrała świadczenie. Pismem z dnia 30 maja 2019 r. Kierownik Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi przekazał zwrotnie sprawę, wskazując, że organem właściwym do orzekania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest "zawsze organ gminy miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu ubiegania się o świadczenie". Nie wskazał przy tym podstawy prawnej do przyjęcia takiego stanowiska. Pismem z dnia 21 sierpnia 2019 r., stanowiącym odpowiedź na wniosek, Prezydent Miasta Łodzi wniósł o oddalenie wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Góry Kalwarii z 27 czerwca 2019 r. oraz o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Góry Kalwarii jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu organ pozostający w sporze wskazał, że z uwagi na fakt, iż nie wypłacał A.Z. świadczeń z funduszu alimentacyjnego uznał, że nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez A.Z. i żądania ich zwrotu. Organ oświadczył, że z posiadanych przez niego informacji wynika, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane i były wypłacane A.Z. przez Burmistrza Miasta i Gminy Góry Kalwarii, jako organ właściwy ze względu na aktualne wówczas miejsce zamieszkania. Organ wskazał, na brzmienie przepisu art. 2 pkt. 10 ustawy o pomocy, zgodnie z którym pojęcie organu właściwego wierzyciela oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Organ stwierdził jednak, że osoba zobowiązana do zwrotu pobranych nienależnie świadczeń nie jest już osobą uprawnioną w postępowaniu o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Osoba ta utraciła status osoby uprawnionej, to znaczy osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń lub której świadczenia zostały przyznane i są wypłacane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór, który zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Góry Kalwarii a Prezydentem Miasta Łodzi ma charakter negatywnego sporu o właściwość, bowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania sprawy. Przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie ma zastosowanie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670). Przepis art. 23 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że "osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami". Zgodnie z art. 2 pkt 10 tej ustawy organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy, postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela. Zatem zasadą przewidzianą w art. 12 ust. 1 jest, że postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela, którym zgodnie z art. 2 pkt 10 jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie regulują tzw. następczej, zachodzącej już w toku prowadzenia postępowania zmiany miejsca zamieszkania wierzyciela. W sytuacji, gdy strona w toku postępowania zmieniła miejsce zamieszkania, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stosować odpowiednio zasady dotyczące właściwości miejscowej organu wynikające z przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Odnosi się to do wszystkich stadiów postępowania. W sytuacji więc, gdy organ właściwy stał się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy, np. strona zmieniła miejsce zamieszkania, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony (por. postanowienie NSA z 29 czerwca 2007 r., I OW 10/07; B. Adamiak, J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 106). Wobec powyższego jeżeli organ właściwy w postępowaniu w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych) staje się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy to powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla aktualnego miejsca zamieszkania strony. Przedstawiona wykładnia przepisów Ustawy o pomocy jest jednolicie przyjmowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA: z 25 września 2014 r., I OW 99/14, z 18 listopada 2014 r., I OW 148/14, z 18 listopada 2014 r., I OW 164/14, z 29 kwietnia 2015, I OW 227/14, 27 listopada 2015, I OW 130/15, z 13 września 2016, I OW 83/16). Zatem w sytuacji, gdy miejscem zamieszkania A.Z. jest Łódź to organem właściwym do prowadzenia postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych jest Prezydent Miasta Łodzi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.