I SA/Wr 1608/09

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Ch. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. UZASADNIENIE Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku na zaskarżoną decyzję i postępowanie egzekucyjne, które uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż egzekwowana kwota stanowi przychód rodziny z prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jej źródłem dochodu jest wynagrodzenie z umowy o pracę w wymiarze ¼ etatu, w wysokości 551,70 zł netto. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżąca dodała, że w postępowaniu egzekucyjnym powadzonym przez Urząd Skarbowy dochodzona jest kwota 177.537 zł, a w postępowaniach komorniczych – 15.875,86 zł i 2.164,33 zł. Do wniosku załączona została umowa o pracę z dnia [...], zaświadczenie o zatrudnieniu, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia [...] oraz zawiadomienia z dnia [...] i [...] o wszczęciu postępowania komorniczego. Na wezwanie, zgodnie z zarządzeniem Referendarza sądowego, do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, skarżąca oświadczyła, że zawiesiła działalność gospodarczą na okres od 7 stycznia 2009 r. do 7 stycznia 2011 r., miesięcznie ponosi wydatki na żywność 500 zł, wywóz nieczystości 28 zł i na środki higieny 28 zł, które pokrywa z wynagrodzenia za pracę. Posiada dwa rachunki bankowe, nie ma kart płatniczych. Dysponuje samochodem [...], rocznik [...] o wartości 1.000 zł. Jak podała wnioskodawczyni, tytuł prawny do nieruchomości, to jest domu pod adresem, który wskazała jako miejsce zamieszkania, posiada L. Ch. (posiadająca status bezrobotnej), a zamieszkują ją również T. Ch. (prowadzący działalność gospodarczą) i mąż skarżącej, M. Ch., z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Strona oświadczyła, że dochody T. i M. Ch. nie są jej znane. Dodała, że nie korzysta z Pomocy Społecznej ani innych form wsparcia państwowego. Ponadto przedłożone zostało zeznanie podatkowe skarżącej za 2008 r., zgłoszenie informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, wyciągi z dwóch rachunków bankowych za miesiące sierpień, wrzesień i październik 2009 r., zawiadomienie o zajęciu środka transportu ([...], rocznik [...]) w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz akt notarialny umowy o rozdzielności majątkowej małżonków. Z powyższych dokumentów wynika, że wnioskodawczyni z działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości 108.101,33 zł i dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu) 7.621,88 zł, saldo jednego rachunku bankowego wynosi 0 zł, a drugiego (-) 251,87 zł. Rozdzielność majątkowa została ustanowiona w 2008 r. Pozostałe dokumenty potwierdzają złożone przez stronę oświadczenia. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed lub w toku postępowania. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, prawo to może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika, że postępowanie dotyczące prawa pomocy prowadzone jest tylko i wyłącznie na wniosek strony skarżącej i to na niej ciąży obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i jednoznaczny okoliczności uzasadniających swoje żądanie. Rola Sądu/ Referendarza sądowego w tym postępowaniu ogranicza się jedynie do żądania przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). W przypadku skarżącej, dodatkowe informacje, które udzieliła w swoim oświadczeniu złożonym w wyniku wezwania, skutkowały tylko powstaniem dodatkowych wątpliwości co do jej możliwości płatniczych. Zwrócić trzeba uwagę, że z brzmienia powołanego art. 255 p.p.s.a., rozpoznając przedmiotowy wniosek, należy mieć na względzie trzy aspekty, mianowicie sytuację finansową, majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Te kryteria bowiem mają wpływ na możliwości płatnicze, które powinny być wnikliwie zbadane w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy. Konieczność taka jest podyktowana charakterem kosztów postępowania (w tym kosztów sądowych), będącymi formą daniny publicznej i konsekwencjami, jakie się z tym wiążą. Pamiętać bowiem należy, że jedną z konstytucyjnych zasad, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP, jest powszechny obowiązek ponoszenia danin publicznych – zgodnie tym przepisem, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W oparciu o powyższe konieczne było ustalenie, jakie wnioskodawczyni uzyskuje dochody, jakim dysponuje majątkiem, ale również z kim wspólnie zamieszkuje. Wspólne mieszkanie bowiem wiąże się między innymi z podziałem kosztów jego utrzymania. Co do okoliczności rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, to nie może ona stanowić przesłanki uzasadniającej zwolnienie do kosztów sądowych, gdyż niezależnie od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego, małżonkowie zobligowani są udzielać sobie pomocy i wzajemnie się wspierać, na co wskazuje regulacja art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Poza tym rozdzielność majątkowa rzutuje w sytuacjach egzekwowania różnego rodzaju należności z majątku dłużnika (przykładowo w postępowaniu egzekucyjnym w administracji), nie może jednak mieć wpływu na ocenę jego możliwości płatniczych w sytuacji, gdy chodzi o ponoszenie kwot stanowiących daninę publiczną. W rezultacie, mimo że strona zawiesiła działalność gospodarczą, uzyskuje tylko wynagrodzenie w kwocie ponad 500 zł, toczone są w stosunku do niej postępowania egzekucyjne, to jednak nie zostało do końca wyjaśnione, jakie są jej możliwości płatnicze w kontekście sytuacji rodzinnej. Powtórzyć w tym miejscu trzeba, że to wnioskodawczyni zobligowana była do wykazania okoliczności, które w sposób wiarygodny uzasadniałyby żądanie wniosku, to jest, które wskazywałyby, że poniesienie pełnych kosztów postępowania (w tym kosztów sądowych) będzie skutkować uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak informacji o dochodach osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym uniemożliwia dokonanie oceny powyższej przesłanki. O ile bowiem można dać wiarę, że L. i T. Ch. prowadzą oddzielne budżety domowe (lub jeden wspólny – brak informacji o relacjach pokrewieństwa), to trudno dać wiarę, aby wspólnie zamieszkujący małżonkowie (nawet, jeżeli ustanowili rozdzielność majątkową) prowadzili oddzielne gospodarstwa domowe. Poza tym nadal tworzą jednostkę społeczną, jaką jest rodzina. Dodania wymaga, że toczące się egzekucje, na które skarżąca się powołuje, nie mają znacznego wpływu na jej sytuację majątkową, gdyż na zajętym rachunku bankowym saldo jest ujemne i nie odnotowano od sierpnia 2009 r. żadnych wpłat, natomiast kwota wynagrodzenia jest wolna od egzekucji. Rozdzielność majątkowa chroni z kolei dochody jej męża, które nie są znane. Konkludując powyższe wywody, uzupełnienie przedmiotowego wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a. nie usunęło wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącej w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co z kolei uzasadniało odmowę pozytywnego rozpoznania wniosku. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.