I GSK 1403/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 4264/15 w sprawie ze skargi W. A. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia grzywny z tytułu mandatu karnego kredytowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 4264/15 oddalił skargę W. A. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego. Skargą kasacyjną skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzez zastosowanie art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Finansów oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowanie według norm przepisanych, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W sytuacji oddalenia skargi kasacyjnej o zastosowanie art. 207 § 2 p.p.s.a i nieobciążanie skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych (Dz. U z 2013 r., poz. 885 ze zm. , dalej: u.f.p.) w konsekwencji braku uznania, iż zachodzi ważny interes dłużnika W. A. oraz interes publiczny przemawiający za koniecznością umorzenia wymierzonej mu grzywny. 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji, pomimo istnienia ku temu podstaw w konsekwencji naruszenie prawa materialnego i procesowego poprzez orzekający w sprawie organ administracji publicznej oraz brak należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku nieodpowiadającego wymogom ustawowym, w konsekwencji pominięcia w uzasadnieniu analizy okoliczności przemawiających za ważnym interesem dłużnika W. A. i interesem publicznym umożliwiającymi umorzenie wymierzonej mu grzywny. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. sąd kasacyjny nie rozpoznaje sprawy w jej całokształcie, lecz w granicach wniesionej skargi kasacyjnej. Będąc związanym zarzutami w niej sformułowanymi, Naczelny Sąd Administracyjny bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zostały jednak stwierdzone na gruncie niniejszej sprawy. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone orzeczenie - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia - odpowiada prawu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, odnosząc się do zarzutu sformułowanego w pkt 1 skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że zarówno Sąd I instancji, jak i organy orzekające w sprawie nie dostrzegły, że art. 56 ustawy o finansach publicznych nie znajduje zastosowania w sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie zwracano uwagę, że należności z tytułu mandatu karnego są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe w rozumieniu art. 60 u.f.p. i w tym zakresie ten przepis ma w sprawie zastosowanie. Z treści art. 55, 56 i 57 u.f.p. wynika, że przepisy te dotyczą należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny. Przepis art. 64 ust. 1 u.f.p., który przewiduje udzielanie ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, odsyła wyłącznie do art. 55 tej ustawy, nie zaś do art. 56 i 57. Nie ma więc podstaw prawnych stanowisko, że do udzielania ulg w zakresie należności publicznoprawnych stosuje się te same zasady (przesłanki), które odnoszą się do udzielania ulg w należnościach cywilnoprawnych, a zatem art. 56 i 57 u.f.p. (tak wyroki NSA z 21.10. 2015 r., sygn. akt II GSK 2011/14; 07.06.2016 sygn. akt II GSK 239/15; 07.06.2018 sygn. akt I GSK 819/18). Oznacza to, że na podstawie odesłania zawartego w art. 67 u.f.p. należy stosować w tym zakresie odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, czyli art. 67a § 1 tej ustawy. Według tego przepisu organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może udzielać ulg w spłacie należności publicznych w tym przepisie określonych. Przesłanki ważnego interesu podatnika (dłużnika) lub interesu publicznego, wymienione w art. 67a § 1 O.p. mają odpowiednik w przesłankach określonych w art. 57 pkt 1 u.f.p., które organ rozważał w rozpatrywanej sprawie, odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu mandatu karnego zaś ocenę tę zaakceptował Sąd I instancji, co zdaniem Sądu kasacyjnego uznać należy za prawidłowe. Przypomnieć należy, że poddana kontroli Sądu decyzja wydana została w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. W przypadku decyzji wydawanej w trybie art. 67a § 1 o.p., sądowa kontrola prawidłowości decyzji wymaga zbadania w pierwszej kolejności w jaki sposób organ dokonał wykładni pojęć nieostrych, których zaistnienie umożliwia zastosowanie ulgi. Dokonana przez organ wykładnia powyższych pojęć warunkuje bowiem zakres postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia czy występują przesłanki ewentualnego zastosowania ulgi czy też nie. W ocenie NSA przedstawione przez organ rozumienie pojęć "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" zaakceptowane przez Sąd I instancji jest prawidłowe. Jako słuszny uznać należy pogląd, że pod pojęciem "ważnego interesu" rozumie się sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych, zaś pod pojęciem interesu publicznego - dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji. Z tych względów zarzut określony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje te zarzuty za niezasadne. NSA podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, że organy prowadziły postępowanie w sposób rzetelny i prawidłowo ustaliły stan faktyczny, w oparciu o który uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Podkreślić trzeba, że rozstrzygnięcie organu oparte zostało na materiale dowodowym przedstawionym przez skarżącego i uzupełnianym przez organ w toku prowadzonego postępowania. Tym samym, oceniając sytuację majątkową i osobistą skarżącego przez pryzmat ewentualnego wystąpienia przesłanek decydujących o umorzeniu należności, organ mógł się oprzeć jedynie na dowodach przedstawionych i zebranych w toku postępowania. Analizując i interpretując te dowody organ zrekonstruował i ocenił stan faktyczny sprawy, z zachowaniem reguł procesowych czemu dał stosowny wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji, które zawiera de facto (mimo wskazanego wyżej błędu) rozważania co do wystąpienia przesłanek określonych w art. 67a § 1 O.p., analizę sytuacji podatnika oraz wskazanie przyczyn podjętego w tej kwestii stanowiska. Niewątpliwie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia pozwala na poznanie motywów, jakimi kierował się organ, przy czym żadne z przedstawionych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego dowody nie zostały pominięte przez organ, a jedynie ocenione przez organ i Sąd I instancji odmiennie niż oczekiwałby tego skarżący kasacyjnie. Odnosząc się do szczególnie akcentowanego w skardze kasacyjnej zarzutu, że Sąd zaakceptował stanowisko organu, który mimo obowiązku rozważając przesłanki zastosowania ulgi, w żaden sposób nie uwzględnił przyczyny powstania zaległości, w tym zarzutów dotyczących zasadności ukarania mandatem karnym kredytowym i braku wiedzy skarżącego o prawie jego nie przyjęcia, NSA stwierdza, że również i to stanowisko organu i Sądu I instancji uznać należy za uzasadnione. Przede wszystkim zauważyć wypada, że stan faktyczny w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 506/07, powołanej w skardze kasacyjnej nie dotyczy stosowania ulgi w związku z należnością powstałą z tytułu nałożenia mandatu karnego. Dodatkowo wskazać można, że Sądowi kasacyjnemu rozpoznającemu niniejszą sprawę znany jest również pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2009 roku (sygn. akt II FSK 805/08), w którym uznano, że w zakresie badania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie ulgi płatniczej, w szczególności zaś w zakresie przesłanki interesu publicznego mieszczą się ustalenia dotyczące okoliczności powstania zaległości podatkowej u wnioskującego o jej umorzenie lub rozłożenie na raty. Nakaz uwzględniania interesu publicznego, o którym mowa w tym przepisie, oznacza bowiem dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2003 r., sygn. akt III SA 1838/01, Monitor Podatkowy 2003/7/43). Zwrócić uwagę jednak trzeba na charakter omawianej zaległości i okoliczności towarzyszące jej powstaniu. Słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, że w postępowaniu w sprawie udzielania ulgi nie podlegają badaniu okoliczności ukarania grzywną nałożoną mandatem karnym. Zgodnie bowiem z art. 101 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 475 z późn. zm.) uprawniony do tego jest właściwy sąd powszechny. Zwrócić też uwagę należy, że zgodnie z art. 1 § 1 k.p.w. postępowanie w sprawach o wykroczenia toczy się według przepisów tego kodeksu. Jednocześnie art. 101 § 1, 1a i 1b k.p.w. określa przesłanki uchylenia prawomocnego mandatu karnego, co oznacza, że tylko w tym postępowaniu można podnosić okoliczności związane z zasadnością jego nałożenia. Z powyższych względów ww. zarzuty nie mogły być uwzględnione. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Żaden z wymienionych przypadków nie zachodzi w kontrolowanej sprawie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając, że w sytuacji gdy wojewódzki sąd administracyjny przyznał skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie adwokata, zaś oceniając sytuację majątkową skarżącego sąd wskazał, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, to w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi ww. przepis (por. postanowienie NSA z 1.09.2011r., II GSK 3338/10). W odniesieniu do wniosku pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.