II OSK 537/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Teresa Kobylecka po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku R. D. o wyłączenie sędziego NSA Roberta Sawuły w sprawie ze skargi kasacyjnej R. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 409/14 w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie wykonania obowiązku przedłożenia dokumentów uprawniających do dysponowania nieruchomościami na cele budowlane postanawia: odmówić wyłączenia sędziego NSA Roberta Sawuły. UZASADNIENIE R. D. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 409/14 w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] października 2009 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] lipca 2009 r., stwierdzającą wykonanie przez [...] S.A. z siedzibą w W. obowiązku nałożonego decyzją z dnia [...] stycznia 1996 r. w zakresie przedłożenia dokumentów uprawniających do dysponowania nieruchomościami (m.in. działką nr [...] – obecnie nr [...] – stanowiącą własność R. D.) na cele budowlane. Pismem z dnia 21 listopada 2017 r. R. D. wniósł o wyłączenie sędziego NSA Roberta Sawuły od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący kasacyjnie wskazał na "całokształt podejmowanych działań jako Prezesa SKO w [...], a następnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w [...]". Podniósł dalej, że sędzia jest zatrudniony "w prywatnej Wyższej Szkole [...]" i "współpracuje z osobami odpowiedzialnymi za spółkę przedsiębiorcy górniczego –strony postępowania". Stwierdził, że istnieją "powiązania sfery biznesu, nauki i prawa". Wywiódł dalej, że utrwalone poglądy sędziego "przy rozstrzyganiu spraw realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych jedynie wykonywanych przez bogate podmioty gospodarcze z pominięciem ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym, wywołują uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności", wskazując przy tym na sprawę o sygn. akt II SA/Rz 824/10. W ocenie R. D. "prowadzenie szkoleń i wykładów dla udziałowców i akcjonariuszy spółki prawa handlowego – strony postępowania" może mieć wpływ na sposób postępowania i treść podejmowanego przez sędziego rozstrzygnięcia, w konsekwencji wywodząc o istniejącej "więzi emocjonalnej, której podstawą jest stosunek przyjaźni, zależności gospodarczej akcjonariuszy i udziałowców spółki prawa handlowego – strony postępowania". Brak wcześniejszego złożenia przez sędziego wniosku o wyłączenie go od udziału w przedmiotowej sprawie wnioskodawca odczytuje jako zainteresowanie sędziego "w przedmiocie rozstrzygnięcia sprawy gruntów zakładu górniczego [...]". W dniu 28 listopada 2017 r. sędzia Robert Sawuła złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że nie zachodzą przesłanki skutkujące obowiązkiem wyłączenia go od orzekania w niniejszej sprawie. Odnosząc się do argumentacji wniosku podniósł, że R.D. nie skonkretyzował w żaden sposób negatywnej oceny jego działalności jako Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], w którym zakończył działalność w 2003 r. Wyjaśnił, że sprawa o sygn. akt II SA/Rz 824/10 dotycząca ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w której orzekał jako sędzia sprawozdawca, poddana została kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który oddalił skargę kasacyjną. Zdaniem sędziego przesłanką do wyłączenia go na podstawie art. 19 p.p.s.a. nie jest również fakt zatrudnienia go jako pracownika naukowo-dydaktycznego w [...], będącej uczelnią niepubliczną. Dodał, że nie ma wiedzy, czy którykolwiek ze studentów uczęszczających na jego wykłady był udziałowcem lub akcjonariuszem spółki będącej stroną postępowania – a informacji w tym zakresie R. D. nie ujawnił. Dodał, że nie prowadził też żadnego szkolenia dla udziałowców lub akcjonariuszy ww. spółki. Wskazał, że poza umowami dotyczącymi korzystania z paliwa gazowego i ewentualnie energii elektrycznej na zasadzie dostępu powszechnego nie łączą go przedsiębiorstwem energetycznym żadne relacje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do wyłączenia sędziego Roberta Sawuły od orzekania w niniejszej sprawie. Niewątpliwie w stosunku do wymienionego sędziego nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 18 p.p.s.a., stanowiące przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Z kolei przepis art. 19 p.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na Sąd obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych Sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. to także do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie. W niniejszej sprawie sędzia Robert Sawuła złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 22 § 2 p.p.s.a., w których stwierdził, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości. Złożony w przedmiotowej sprawie wniosek o wyłączenie sędziego nie zawiera argumentacji, która podważyłaby wiarygodność oświadczenia sędziego. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 20 § 1 p.p.s.a. to na stronie składającej wniosek o wyłączenie sędziego spoczywa obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku R. D., gdyż nie uprawdopodobnił on konkretnych okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego od prowadzenia sprawy. Wyłączenia sędziego Roberta Sawuły nie uzasadnia fakt, że sędzia ten w przeszłości pełnił funkcję prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Aby zaistniała przesłanka określona w art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., należałoby udowodnić, że sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej w konkretnej sprawie materialnoprawnej skarżącego, która obecnie poddana została kontroli sądowoadministracyjnej. Taka okoliczność w analizowanej sprawie ponad wszelką wątpliwość nie wystąpiła, stąd wykluczone było wyłączenie sędziego od prowadzenia sprawy na mocy wskazanego przepisu. Sama negatywna ocena wcześniejszej działalności sędziego Roberta Sawuły jako prezesa ww. organu, ograniczająca się do lakonicznego stwierdzenia o "całokształcie podejmowanych działań", w żadnej mierze nie stanowi wystarczającego uprawdopodobnienia przesłanki wyłączenia sędziego określonej w art. 19 p.p.s.a. Subiektywne przeświadczenie strony co do tego, że sędzia wadliwie rozstrzygnął inną sprawę sądowoadministracyjną, również nie może być uznane za argument przemawiający za wyłączeniem sędziego. Nie jest bowiem dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem. Rozstrzygnięcia te mogą być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 368/12; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku powołanej we wniosku sprawy o sygn. akt II SA/Rz 824/10, w której sędzia Robert Sawuła orzekał jako sędzia sprawozdawca, R. D. skorzystał z przysługującego mu środka odwoławczego od wydanego wyroku z dnia 12 maja 2011 r., zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 3016/13 oddalił skargę kasacyjną. Wyjaśnić dodatkowo należy, że obligatoryjna podstawa wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy wymieniona w art. 18 § 6a p.p.s.a. odnosi się tylko do spraw dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty, wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie dotyczącej kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym. Takie powiązanie pomiędzy sprawami o sygn. akt II SA/Rz 824/10 i II SA/Gl 409/14 nie występuje. Wyjaśnić należy, że wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one zatem wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt I OZ 490/12; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący we wniosku nie przedstawił żadnych obiektywnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę uwzględnienia żądania wyłączenia sędziego Roberta Sawuły. Argumentacja R. D. opiera się na formułowaniu niepopartych żadnymi dowodami twierdzeń o domniemanych relacjach łączących sędziego z bliżej nieokreślonymi "akcjonariuszami i udziałowcami spółki prawa handlowego – strony postępowania". Twierdzenia te, oparte jedynie na domysłach, nie mogły podważyć założenia o bezstronności sędziego – zwłaszcza, że sędzia jednoznacznie stwierdził w oświadczeniu z dnia 28 listopada 2017 r., że nie występuje żadna okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Niewątpliwie podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność zatrudnienia sędziego Roberta Sawuły w charakterze pracownika naukowo-dydaktycznego niepublicznej uczelni wyższej nie stanowi dostatecznej przesłanki wyłączenia sędziego od odrzekania. Sam fakt prowadzenia wykładów z takich przedmiotów, jak postępowanie administracyjne, postępowanie sądowoadministracyjne czy prawo egzekucyjne nie może w sposób obiektywny budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego. Dodatkowo, zgodnie z oświadczeniem sędziego, nie prowadził on szkoleń i wykładów "dla udziałowców i akcjonariuszy spółki prawa handlowego – strony postępowania". Gołosłowne twierdzenia R. D., sugerujące jakiegokolwiek rodzaju powiązania osobiste lub biznesowe sędziego z podmiotem gospodarczym będącym stroną niniejszego postępowania, oparte tylko na zbieżności terytorialnej miejsca inwestycji objętej zaskarżoną decyzją z miejscem aktywności zawodowej sędziego (tj. [...]), nie zostały poparte żadnymi konkretnymi okolicznościami ani dowodami, toteż nie zasługują na uwzględnienie. W konkluzji stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki wyłączenia sędziego Roberta Sawuły ani z mocy prawa, ani na podstawie art. 19 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.