V SA/Wa 2189/16

SENTENCJA Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. UZASADNIENIE L. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższy wniosek Spółka umotywowała bardzo trudną sytuacją ekonomiczną. Podkreśliła, że na koniec 2016 r. odnotowała zysk w wysokości 53.930,64 zł, jednak łączna strata za lata 2012 – 2014 wyniosła 683.273,94 zł. Strata nie została pokryta z bieżących przychodów. Ponadto Spółka posiada wymagalne zadłużenie u swoich wspólników w kwocie 563.393,21 zł, które dotychczas nie zostało spłacone. Wskazała również, iż nie posiada "żadnych istotnych środków finansowych ani środków trwałych". Zdaniem Skarżącej, jej obecna sytuacja finansowa grozi niewypłacalnością. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł, za ostatni rok obrotowy wypracowała dochód w kwocie 53.930,46 zł. Ponadto oświadczyła, iż posiada jeden rachunek bankowy na którym są zgromadzone środki w wysokości 386,84 zł. Dodała, że jej zobowiązania i rezerwy na zobowiązania za rok 2016 wynoszą 585.135,22 zł, a strata z lat ubiegłych według bilansu za rok 2016 zamknęła się w kwocie 609.692,18 zł. Skarżąca nadesłała sprawozdanie finansowe za 2016. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 603 zł (zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Analizując sytuację majątkową Spółki nie sposób uznać, że znajduje się w sytuacji finansowej, która wyklucza możliwość uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 603 zł. Z przedłożonego do akt niniejszej sprawy rachunków zysków i strat wynika, że Spółka osiągnęła z działalności gospodarczej w 2016 roku zysk w wysokości 53.930,46 zł, a w roku 2015 w wysokości 84.957,16 zł. W okresie dwóch ostatnich lat Skarżąca uzyskiwała przychody w wysokości 28.025,94 zł (w 2015 r.) oraz w wysokości 76.576,10 zł (w 2016 r.). Bilans Spółki za rok obrotowy 2016 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą 79.373,50 zł. Spółka na koniec roku 2016 posiadała majątek w postaci aktywów obrotowych, w tym należności wobec podmiotów powiązanych w wysokości 51.311,99 zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 28.061,51 zł. W bilansie na koniec 2015 r. Strona wykazała środki pieniężne w wysokości 25.937,82 zł. Po stronie pasywów w bilansie Spółka wykazała zobowiązania wobec podmiotów powiązanych w wysokości 563.393,21 zł. Według informacji dodatkowych do sprawozdania finansowego są to zobowiązania wobec dwóch wspólników z tytułu udzielonych pożyczek. Wskazana okoliczność nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Warto w tym miejscu wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Zauważyć również należy, że sprawa Skarżącej została wszczęta przed tut. Sądem skargą z 14 lipca 2016 r. W wyniku prawomocnie zakończonego postępowania w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika Spółka w dniu 24 marca 2017 r. zapłaciła wpis od skargi w wysokości 1.205 zł. Z przedstawionych dokumentów finansowych nie wynika, że sytuacja finansowa Spółki w 2017 r. znacznie się pogorszyła. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2016 r. stwierdzono, że zostało ono sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w dającej się przewidzieć przyszłości i nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania jednostki. W orzecznictwie podnosi się natomiast, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedstawione informacje wskazać należy, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje zysk z tej działalności. Nie można uznać, że uzasadnieniem zwolnienia z kosztów sądowych jest strata z działalności poniesiona w latach poprzednich (2012-2014) nawet jeśli w ujęciu księgowym jest ona rozliczania w następnych okresach. Z tych względów – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.