II OZ 1087/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1903/13 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata i odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt 1. przyznał P. K. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata i w pkt 2. odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i trójką dzieci w wieku szkolnym. Uzyskuje dochód z wynajmu lokalu, za co uzyskuje dochód 3600 zł brutto. Żona wnioskodawcy jest pielęgniarką i uzyskuje dochód 3500 zł brutto. Sąd I instancji wskazał, ze jak wynika z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżący ponosi co miesiąc znaczne wydatki. Biorąc jednak pod uwagę sytuację finansową skarżącego przedstawioną we wniosku i pismach oraz składanych dokumentach, Sąd I instancji wskazał, iż brak jest podstaw dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA złożył P. K. i wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych, gdyż nie stać go na opłatę 200 złotych od wpisu i 100 złotych należnych z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia od wyroku oraz opłaty w wysokości 100 złotych od skargi kasacyjnej skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że dochód w wysokości 1300 złotych brutto na osobę w rzeczywistości po odliczeniu wydatków stałych wynosi około 500 złotych i dlatego dochody wystarczają jedynie na bieżące wydatki. Skarżący podał, że pora roku jaką jest jesień wiąże się z dodatkowymi wydatkami na odzież i leki. Wskazał też, że kamienica, w której wynajmuje lokale wymaga bieżących remontów, których obecnie nie wykonuje ze względu na brak środków finansowych. Zaznaczył, że aktualnie dwa mieszkania w kamienicy, z braku chętnych, pozostają wolne, a z lokalu użytkowego czynsz wynosi 800 zł. Podał też, iż liczy się z faktem, że najemca obecnie wynajmowanego lokalu w kamienicy może zrezygnować z umowy. Skarżący wymienił szereg innych spraw sądowych, w których jest zobowiązany ponieść koszty. Skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia WSA w taki sposób, że Sąd zwolni skarżącego od kosztów sądowych, a odmówi przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, iż nie mogły one stanowić wystarczającej podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym zakresie. Sąd I instancji uwzględniając jednak przedstawioną przez skarżącego sytuację rodzinną i majątkową zasadnie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym względzie wybór przyznanego zakresu udzielonego prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego jest trafny, gdyż uwzględnia okoliczności i charakter sprawy oraz możliwości skarżącego. Sytuacja finansowa skarżącego przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pozwala na stwierdzenie, że skarżący posiada wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wydatki związane z postępowaniem sądowym. Skarżący będąc inicjatorem postępowania w sprawach, które zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym musi liczyć się z obowiązkiem poniesienia niezbędnych kosztów postępowania sądowego, do których zwrotu zostanie zobowiązany organ, w przypadku, gdy Sąd uwzględni rozpoznawaną skargę. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.