II SA/Po 244/19

SENTENCJA Dnia 16 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2019 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania B. K. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] listopada 2018 r. nr [...] odmawiającą przyznania na okres zasiłkowy [...] zasiłku rodzinnego na dzieci J. i A. K. oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na syna J. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna A., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. [...] września 2018 r. B. K. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego na synów J. i A. wraz z ww. dodatkami na okres [...]. Organ I instancji przy obliczaniu dochodu strony uwzględnił: 1) dochód B. K. umniejszony o kwotę należnego podatku, składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne – [...] jako dochód utracony, 2) dochód K. K. umniejszony o kwotę należnego podatku, składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł, 3) dochód K. K. na podstawie zaświadczenia z [...] września 2018 r. z firmy [...] za VIII 2018 r. – [...] zł. Organ przyjął, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekroczył kwotę kryterium dochodowego. Jednocześnie wyjaśnił na podstawie art. 5 ust. 3, 3a i 3b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm. – u.ś.r.), że kwota powstała w wyniku różnicy pomiędzy kwotą faktycznego dochodu rodziny wnioskodawczyni a kwotą kryterium dochodowego jest wyższa niż kwota powstała w wyniku sumy zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących w danym okresie zasiłkowym. W związku z powyższym Burmistrz [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. na podstawie art. 4, art. 5 ust. 2, 3-3c, art. 6, art. 13, art. 14, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 2 i 3, art. 23, art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. odmówił B. K. przyznania żądanego świadczenia. W odwołaniu strona zarzuciła organowi I instancji błędne ustalenie jej dochodu i w rezultacie błędne stwierdzenie przekroczenia kwoty kryterium dochodowego. Wskazała, że jej mąż K. K. [...] listopada 2015 r. rozpoczął działalność gospodarczą, którą zawiesił [...] grudnia 2017 r. Z tytułu tej działalności w 2017 r. osiągnął stratę w kwocie - [...] zł Ponadto w okresie od II 2016 r. do XI 2018 r. był on wspólnikiem [...] sp. z o.o. sp. k. z s. w [...]. Odwołująca podniosła, że pomimo takiego oświadczenia oraz zeznania [...], a także informacji [...] dotyczących dochodów męża organ I instancji nie podał, w jaki sposób i na podstawie jakich dokumentów ustalił wysokość jego dochodów w 2017 r. na kwotę [...]zł. Nie wskazał też, dlaczego uwzględnił dochód męża za VIII 2018 r. w kwocie [...]zł. SKO w [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję przytoczył przepisy art. 5 ust. 2-3a u.ś.r., by odwołująca kwestionuje jedynie wyliczenie wysokości dochodu jej rodziny ustaloną na kwotę [...]zł miesięcznie na osobę. Kolegium wyjaśniło, że na ten dochód w zasadzie składa się dochód osiągnięty przez męża strony, albowiem dochód strony w wys. [...] zł został uznany za utracony i nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny za 2017 r. Jak wynika z deklaracji [...] K. K. w 2017 r. uzyskał on dochód w wys. [...] zł. Kwotę tę umniejszono o składki na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej wys. [...] zł oraz podatek należny w wys. [...] zł, co w konsekwencji dało kwotę [...]zł. Po przeliczeniu na osobę w rodzinie miesięcznie wyszła kwota [...]Do tej kwoty na podstawie art. 5 ust. 4b u.ś.r. doliczono miesięczny dochód w wys. [...] zł uzyskany przez męża strony w 2018 r. z tytułu podjęcia pracy w [...] sp. z o.o. Zatem łączny dochód rodziny wyniósł kwotę [...]zł, co daje kwotę [...]zł na osobę w rodzinie. Zdaniem SKO w [...] dochód obliczono prawidłowo, a w rezultacie rozstrzygnięcie organu I instancji jest trafne, bowiem skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe wynoszące [...] zł. Dodatki do zasiłku nie mogły zaś być przyznane, gdyż przyznaje się pod warunkiem prawa do zasiłku. Kolegium uznało też, że nie było podstaw do przyznania zasiłku umniejszonego na podstawie przepisów art. ust. 3-3c u.ś.r. Kwoa kryterium dochodowego rodziny odwołującej stanowi kwotę [...]zł ([...] zł x [...] osoby). Z kolei kwota faktycznego dochodu stanowi kwotę [...]zł Różnica pomiędzy kwotą faktycznego dochodu a kwotą kryterium dochodowego wyniosła [...] zł, a łączna kwota zasiłków rodzinnych, dodatków do zasiłków stanowiłaby kwotę [...]zł miesięcznie, na co składa się zasiłek rodzinny ([...]) : 12 m-cy = [...] zł, dodatek z art.14 u.ś.r. (2 os. X [...] zł) : 12 m-cy = [...] zł oraz dodatek z art. 13 u.ś.r. (1 os. X [...] zł x 12 m-cy) : 12 m-cy = [...] zł. Różnica pomiędzy łączną kwotą zasiłków i dodatków a kwotą [...]daje wynik ujemny, stąd zasiłek nie przysługuje. Kolegium zgodziło się z twierdzeniem, że organ I instancji nie przedstawił precyzyjnie sposobu wyliczenia dochodu rodziny strony, jednak uchybienia te nie miały zdaniem organu odwoławczego wpływu na wynik sprawy, gdyż dokonano ich prawidłowo. Kolegium dodało, że oświadczenia K. K. wynika, że w 2017 r. osiągnął on dochód z prowadzenia tylko jego jednoosobowej działalności gospodarczej – [...] zł. Dokonał on jednak rozliczenia podatkowego (PIT) zarówno z działalności pozarolniczej, jak i udziałów w spółce [...]. Z [...] za 2017 wynika, że osiągnął on dochód w wys. [...] zł i tę kwotę przyjęto celem ustalenia dochodu rodziny. B. K. wnosząc do tutejszego Sądu skargę na powyższą decyzję SKO w [...] podniosła zarzuty tożsame do zaprezentowanych w odwołaniu. W odpowiedzi SKO w [...] wniosło o oddalenie skargi, powtarzając argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. W ocenie Sądu SKO w [...] wydając zaskarżoną decyzję dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędne wyliczenie dochodu rodziny strony, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem przesądziło o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków z tytułu niepełnosprawności i rozpoczęcia roku szkolnego. Spór pomiędzy orzekającymi w sprawie organami a skarżącą koncentruje się wokół wyliczenia dochodu rodziny B. K.. Zagadnienie to jest kluczowe, ponieważ przepis art. 5 ust. 2 u.ś.r. uzależnia prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków doń od stwierdzenia, że dochód rodziny (z dzieckiem niepełnosprawnym) w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy poprzez ustalenie stanu rodziny strony, niepełnosprawności jednego z jej dzieci, a także źródeł dochodu rodziny, lecz błędnie wyliczyły dochód rodziny strony. Bezsporne jest, że B. K. wraz z mężem K. K. mają i wychowują dwóch synów J. i A., przy czym jeden z nich – J. posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Skarżąca [...] września 2018 r. wystąpiła o przyznanie zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy na synów [...] wraz z dodatkami – z tytułu niepełnosprawności syna J. i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A. . Ustalając dochód rodziny skarżącej należało mieć na uwadze, że zgodnie z art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r. dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny, zaś dochodem członka rodziny - przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Przepis art. 5 ust. 4a. u.ś.r. określa z kolei, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W myśl zaś art. 5 ust. 4b. u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Przy czym zgodnie z art. 5 ust. 4c u.ś.r. przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny, osoba ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. W świetle powołanych przepisów w pierwszej kolejności organy winny zbadać, jakie dochody członkowie rodziny skarżącej, w tym ona sama, uzyskali w 2017 r. Następnie ustalić, czy któryś z dochodów nie został utracony, a końcowo, czy z kolei w 2018 r. któryś z członków rodziny strony nie uzyskał dochodu, którego wcześniej tj. w 2017 r. nie uzyskiwał. Prawidłowo ustalono, że skarżąca w 2017 r. pracowała do [...] marca i z tego tytułu uzyskała dochód (po odliczeniu składek i podatku tj. [...] [...] zł) w kwocie [...]zł. Z racji tej, że skarżąca ów dochód w 2017 r. utraciła, nie należało go uwzględniać przy wyliczeniu dochodu rodziny. Tak też stosownie do przepisu art. 3 pkt 23 lit. c) w zw. z art. 5 ust. 4 u.ś.r. organy przyjęły. Błędnie natomiast ustalono dochód męża skarżącej. Z zebranej w sprawie dokumentacji (weryfikacji danych o dochodach w systemie informatycznym [...], weryfikacji danych o firmie w systemie [...], umowy o pracę ze spółką [...] sp. z o.o., zaświadczenia o dochodach z tejże spółki, zeznania podatkowego [...] wraz z [...] oraz oświadczenia zainteresowanego) wynika, że K. K. w 2017 r. prowadził działalność gospodarczą (od [...].11.2015r.), którą zawiesił [...].12.2017 r. Z tego tytułu, jak i tytułu członkostwa w spółce [...] w roku 2017 r. uzyskał dochód w kwocie [...]zł, na który złożyły się: -[...] + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł). Organy nie wzięły jednak pod uwagę okoliczności, która wynika z informacji z [...], że K. K. zawiesił z końcem 2017 r. działalność gospodarczą, a tym samym z tego tytułu w 2018 r. nie uzyskiwał dochodu. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, (...) a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Innymi słowy zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową jest też prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z kolei przepis art. 3 pkt 23 lit. c) u.ś.r. wskazuje, że utratą dochodu jest utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W świetle powyższych przepisów, skoro – jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji i z oświadczeń skarżącej – K. K. z końcem 2017 r. utracił dochody z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej i z tytułu członkostwa w spółce [...], to doszło do utraty dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c) u.ś.r. Sąd pragnie przy tym wyjaśnić, że wprawdzie przepis art. 3 pkt 23 lit. f) u.ś.r. uznaje za utratę dochodu utratę dochodu spowodowaną wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 357, 398 i 650), to nie oznacza jednak, że nie należy za utratę dochodu uznawać utraty dochodu w sytuacji, gdy na skutek zawieszenia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej członek rodziny przestaje uzyskiwać dochody z tego tytułu. Sąd podziela pogląd, iż poza przypadkiem wynikającym z art. 3 pkt 23 lit. f) u.ś.r. utratę dochodu - w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r. - należy wiązać także z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, tj. z utratą możliwości wykonywania działalności gospodarczej, połączoną z utratą dochodów z tego źródła (por. wyrok WSA w Kielcach z 20 grudnia 2017 r. sygn. II SA/Ke 772/17, wyrok WSA w Warszawie z 19 sierpnia 2016r., sygn. I SA/Wa 841/16, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia/nsa.gov.pl). W związku z powyższym, zważywszy, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i udziału w spółce [...] mąż skarżącej, jak wynika z akt, nie uzyskał w 2018 r. dochodu, należało uznać, że doszło do utraty dochodu z tego tytułu i w związku z tym na podstawie art. 5 ust. 4 u.ś.r. nie uwzględnić jego dochodu z 2017 r. (na łączną kwotę [...]zł). Jednocześnie, zważywszy, że K. K. w roku 2018 r. uzyskał dochód z tytułu umowy o pracę zawartą z [...] sp. z o.o. należało dochód z tego tytułu (na kwotę [...]zł) uznać za dochód uzyskany w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c) u.ś.r. i na podstawie art. 5 ust. 4b u.ś.r. zaliczyć do dochodu rodziny skarżącej. Ów dochód został bowiem uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (w 2018 r.) i jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych (zgodnie z umową o pracę zawartą na okres próbny od [...] lipca do [...] października 2018 r.). W ocenie Sądu celem regulacji art. 3 pkt 23 i 24 u.ś.r. w zw. z art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. jest dążenie do ustalenia realnej, aktualnej, ale w pewnej perspektywie czasowej (z uwzględnieniem roku poprzedzającego okres zasiłkowy) sytuacji dochodowej rodziny, tak by świadczenia rodzinne kierowane były zarówno do rodzin, które stale, bądź długotrwale są relatywnie niezamożne, ale i do rodzin, których sytuacja dochodowa się pogorszyła. Jednocześnie przewidują one, by nie kierować świadczeń rodzinnych do rodzin, które uprzednio osiągały niskie dochody, lecz ich sytuacja znacznie się poprawiła. W świetle powyższego rację ma skarżąca wskazując, że jej rodzina – wbrew twierdzeniom organów - nigdy w roku 2017 r. i 2018 r. nie osiągnęła dochodu miesięcznego na poziomie [...] zł, albowiem mąż skarżącej nigdy nie otrzymywał jednocześnie wynagrodzenia z tytułu uczestnictwa w spółce [...] i pensji z firmy [...] sp. z o.o. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 3 pkt 22-24 w zw. z art. 5 ust. 4 i 4b u.ś.r.), które miało wpływ na wynik sprawy. Gdyby przyjąć, jak Sąd wykazał, że dochód rodziny skarżącej ogranicza się do wynagrodzenia jej męża z tytułu pracy na kwotę [...]zł, nie doszłoby w świetle art. 5 ust. 2 u.ś.r. do uznania przez organy przekroczenia kryterium dochodowego i skarżąca uprawniona byłaby do wnioskowanego zasiłku wraz z dodatkami. Dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy - kierując się normą określoną w art. 153 p.p.s.a. - uwzględni ocenę prawną i wytyczne Sądu zawarte powyżej. Jednocześnie będzie miał na uwadze, że zasiłek rodzinny ustala się na okres zasiłkowy (art. 24 ust. 1 u.ś.r.), z uwzględnieniem odstępstwa w przypadku prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby (art. 24 ust. 3 u.ś.r.).