II OZ 1032/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1705/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. L. na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1705/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. Sąd wskazał, że w dniu 7 sierpnia 2012 r. do Sądu wpłynął wniosek W. L. o przyznanie prawa pomocy, w którym zakreślił, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący podał, że uzyskuje dochód miesięczny brutto w kwocie 843,29 zł z tytułu emerytury oraz utrzymuje się również z zapomóg z opieki społecznej. Wskazał, iż posiada ¼ nieruchomości o powierzchni 52 m² oraz ¼ działki o powierzchni 600 m². Wyjaśnił również, że rubryka odnosząca się do stanu majątkowego osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym dotyczy matki skarżącego I. L. i siostry A. W. Zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2012 r. wezwano wnioskodawcę do wyjaśnienia, w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy, gdyż w skardze z dnia 18 czerwca 2012 r. oraz piśmie z dnia 28 czerwca 2012 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, w nadesłanym zaś formularzu w pkt 4 zakreślił, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Jednocześnie wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje z innymi osobami, jeśli tak należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu. Wezwano także wnioskodawcę do wskazania, jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu (gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości, itp.) - należało je wyszczególnić i podać ich wysokość. Zobowiązano wnioskodawcę również do podania wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki itp.) oraz w jakiej wysokości lub formie i z jaką częstotliwością uzyskuje pomoc z opieki społecznej. Ponadto wezwano wnioskodawcę do wskazania, czy uzyskuje pomoc od rodziny lub znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak należało wskazać od kogo, w jakiej wysokości lub formie oraz do złożenia oświadczenia, czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak należało podać ich wysokość. Pismem z dnia 1 września 2012 r. wnioskodawca poinformował, że "konkretnych i jednoznacznych odpowiedzi będzie w stanie dopiero udzielić, kiedy ustanowiony zostanie mu adwokat i zostanie zwolniony z kosztów sądowych". Wobec treści zawartej w powyższym piśmie uznano, iż wnioskodawca wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 września 2012 r. odmówiono W. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji, dotyczącej sytuacji materialnej strony. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponieważ dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wystarczające dla dokonania oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, zaś skarżący nie nadesłał w zakreślonym terminie uzupełniających informacji, wniosek nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) orzeczono, jak w sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismem z dnia 22 sierpnia 2012 r. wzywając skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 1 września 2012 r. wnioskodawca poinformował, że "konkretnych i jednoznacznych odpowiedzi będzie w stanie dopiero udzielić, kiedy ustanowiony zostanie mu adwokat i zostanie zwolniony z kosztów sądowych". W takiej sytuacji należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak udzielenia uzupełniających informacji mających na celu wykazanie sytuacji finansowej skarżącego uniemożliwia rzeczywistą oceną jego możliwości płatniczych i w konsekwencji musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.