I FSK 610/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. Sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 219/19 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i listopad 2012 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 25 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 219/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę E. Sp. z o.o. w D. (dalej: Spółka, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 28 grudnia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i listopad 2012 r. oraz za marzec 2013 r. Uzasadniając odrzucenie skargi WSA stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie składającym skargę w imieniu E. Sp. z o.o. w D.. jest radca prawny A. G., który - jak wynika z akt administracyjnych sprawy - został wyznaczony na tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Ponieważ jego umocowanie stosownie do art. 138m § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. dalej: O.p.) obejmuje reprezentowanie w/w Spółki jedynie przed organem podatkowym i tylko do czasu, gdy sąd ustanowi kuratora, podpisana przez niego skarga na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 grudnia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i listopad 2012 r. oraz za marzec 2013 r., nie mogła odnieść zamierzonego skutku, to jest skutecznie zainicjować postępowania przed tut. Sądem. Tymczasowy pełnomocnik szczególny nie jest bowiem osobą uprawnioną do działania w imieniu Spółki przed sądem administracyjnym. Nie może zatem występować w jej imieniu, albowiem nie został ustanowiony do zastępowania ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, lecz do reprezentowania Spółki przed organem podatkowym do czasu aż Sąd Rejonowy ustanowi jej kuratora celem powołania organów osoby prawnej, a w razie potrzeby jej likwidację (vide: art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. – Dz.U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm., dalej K.c.) WSA wyjaśnił, że SR K. w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2017 r. sygn. akt [...] stwierdził, że ustanowienie kuratora w trybie art. 42 K.c. jest niecelowe, gdyż jedyny wspólnik Spółki może podjąć uchwałę o powołaniu zarządu bez zwołania zgromadzenia wspólników. Dlatego też przyjąć należało, że tymczasowy pełnomocnik szczególny nie posiada umocowania do złożenia w imieniu E. Sp. z o.o. w D. skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Nie jest też umocowany do jej reprezentowania przed tut. Sądem dlatego skarga podlegała odrzuceniu. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) dalej: P.p.s.a., art. 58 § 2 P.p.s.a., art. 31 § 1 P.p.s.a. i art. 58 § 3 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, gdy skarżący nie został wezwany do usunięcia braków w składzie organów. Powyższe uchybienie spowodowało bezzasadne odrzucenie skargi i pozbawienie Spółki możliwości zaskarżenia niekorzystnej decyzji do sądu. -art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., art. 37 § 1 P.p.s.a., art. 49 § 1 P.p.s.a. i art. 58 § 3 P.p.s.a. poprzez uznanie, że A. G. nie ma umocowania do reprezentowania Skarżącej i odrzucenie skargi w sytuacji, gdy nie został on wezwany do usunięcia braku formalnego poprzez złożenie pełnomocnictwa dla A. G.; - art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., art. 35 §1 P.p.s.a, art. 49 § 1 P.p.s.a. i art. 58 § 3 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi na skutek uznania, że A. G. nie ma uprawienia do reprezentowania skarżącej w postępowaniu sądowym w sytuacji, gdy nie została ona wezwana do przedłożenia umocowania dla A. G. do reprezentowania Spółki w postępowaniu sądowym lub potwierdzenia dokonanych przez niego czynności. W konsekwencji autor skargi kasacyjnej wnioskował o uchylenie zaskarżonego postanowienia w tym zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli braki skargi nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie, skarga podlega odrzuceniu zgodnie z dyspozycją art. 58 § 1 pkt 3) P.p.s.a. W sytuacji, gdy przy wstępnej weryfikacji pisma strony Przewodniczący Wydziału uzna, że jest ono obarczone istotnym brakiem formalnym, to wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia, a obowiązkiem strony jest wykonanie tego zarządzenia w terminie i pod rygorem wskazanym w tym zarządzeniu. Odrzucenie skargi zatem nie jest możliwe przed wezwaniem strony do uzupełnienia braków skargi. Brakiem formalnym skargi jest m.in. brak podpisu pełnomocnika, bądź też brak podpisu strony w razie ustalenia, że osoba, która podpisała skargę, nie jest uprawniona do reprezentacji strony. Strona bowiem w postępowaniu może działać osobiście lub przez pełnomocnika (art. 34 P.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie w imieniu Spółki skargę złożył radca prawny, który zgodnie z zawartą w aktach sprawy dokumentacją został wyznaczony na jej tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Sąd prawidłowo podkreślił, że jego umocowanie zgodnie z art. 138m § 1 O.p., obejmuje reprezentowanie Spółki jedynie przed organem podatkowym i tylko do czasu, aż sąd powszechny ustanowi dla niej kuratora celem powołania organów, względnie – orzeknie jej likwidację. W efekcie powyższego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skargę pełnomocnika należało odrzucić, pomijając, że w orzecznictwie sądowym funkcjonuje ustabilizowany pogląd, że prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu (np. postanowienie NSA z 19 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 50/20, LEX nr 2783142). W konsekwencji wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna ograniczać stronie realizacji tego prawa (zob. postanowienia NSA: z 19 maja 2020 r., sygn. akt II GZ 131/20; z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I GZ 80/20 i cytowane tam orzecznictwo; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11; z 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; z 25 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2509/14; z 19 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 1082/15). Podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która pełnomocnictwa takiego nie przedstawiła, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 203/16; postanowienia NSA: z 3 października 2018 r., sygn. akt II GZ 326/18 i przywołane tam orzecznictwo; z 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05). Także w literaturze wskazuje się, że podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, należy uznać za brak formalny, który może podlegać usunięciu przez wezwanie bezpośrednio strony do podpisania skargi (Małgorzata Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2009, str. 115). Zaakceptowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji zamykałoby Spółce prawo do sądu, co stanowiłoby naruszenie zasad wyrażonych w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle powyższych regulacji i uwag uznać należało, że przedwcześnie Sąd odrzucił przedmiotową skargę uznając jedynie, że pełnomocnik szczególny, który nie posiada umocowania do złożenia skargi do sądu administracyjnego nie mógł skutecznie zainicjować niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego o tyle, że nie było żadnych podstaw prawnych do zastosowania przepisów o uzupełnieniu braków formalnych skargi. Dodatkowo w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szereg okoliczności faktycznych i zdarzeń prawnych, które dopiero po przeanalizowaniu ich dadzą podstawę do podjęcia decyzji o losie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 28 grudnia 2018 r. Wobec powyższego uznać należało, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek do wydania przez WSA w Gliwicach orzeczenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Wobec braku uruchomienia procedury uzupełnienia braków formalnych skargi tudzież podniesionych w skardze kasacyjnych okoliczności stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu należało uznać za przedwczesne. Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że wydanie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi, bez poprzedzenia go wezwaniem skarżącej stanowi naruszenie prawa skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. Odnosząc się do wniosku strony o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi.