II SA/Ke 458/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 29 czerwca 2022 r. nr DSE2-K0971-KT13891-2/22 w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. G. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r., Nr DSE2-K0971-KT13891-2/22, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 1-4 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, odmówił przyznania J. Z. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wskazał, że J. Z. we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich powołał się na okoliczność postrzelenia przez żołnierza niemieckiego w czasie okupacji, natomiast nie dołączył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że prowadził działalność kombatancką, równorzędną lub doznał represji w rozumieniu ww. ustawy. Okoliczności przedstawione we wniosku nie są bowiem okolicznościami wskazanymi w ustawie o kombatantach. W skardze do tut. Sądu, wniesionej w trybie art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. bez skorzystania z prawa do zwrócenia się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, J. Z. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ustawy o kombatantach oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie po terminie, ewentualnie oddalenie, uznając, że postrzelenie przez Niemca w czasie okupacji nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2022 r. tut. Sąd przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Zgodnie z art. 22 ust. 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1858 ze), dalej "ustawa", o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Szczegółowe przesłanki do nabycia uprawnień przewidzianych w ustawie (tj. uprawnień kombatanckich) wymienia art. 1-4 ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W ust. 2 za działalność kombatancką uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie; 2) (uchylony); 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945; 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej; 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do dnia 21 października 1963 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej; 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu; 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Stosownie do art. 2 ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się:1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956; 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych; 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży; 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci; 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945; 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców; 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu; 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. W art. 3 ustawodawca do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zaliczył również czas przebywania: 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2; 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR; 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia (ust. 2). W świetle powyższych uwarunkowań prawnych nie sposób uznać uszczerbku na zdrowiu, powstałego jak twierdzi autor skargi, w czwartym roku życia, na skutek postrzału w ramię lewej ręki, spowodowanego przez żołnierza niemieckiego w 1943 r. podczas obławy na wieś P. pow. k., ani za przejaw działalności kombatanckiej skarżącego, ani za podleganie represjom wojennym i okresu powojennego. Podniesiona przez skarżącego okoliczność w oczywisty sposób nie spełnia żadnego z ww. kryteriów ustawowych. Podkreślić bowiem należy, że pojęcia te mają na gruncie ustawy ściśle ustalone przez ustawodawcę znaczenie, które nie pokrywa się automatycznie z ich rozumieniem potocznym, mogącym obejmować uogólniony i przez to poszerzony zakres możliwych stanów faktycznych, utożsamiający w szczególności pojęcie represji wojennych i okresu powojennego z każdym uszczerbkiem na życiu lub zdrowiu, do którego doszło w okresie wojny lub w okresie powojennym). Konieczność ścisłego wykładania przepisów ustawy o kombatantach konsekwentnie podkreśla się w orzecznictwie sądowym. W wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. II OSK 2588/17, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał że art. 4 ustawy jest przepisem szczególnym, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie czasowe, jak również podmiotowe i przedmiotowe, ponieważ pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, to konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek do przyjęcia wykładni funkcjonalnej, zezwalającej na objęcie tą regulacją szerszego kręgu osób. W wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. II OSK 83/15, wskazano z kolei, że ustawodawca z jednej strony w myśl zasady sprawiedliwości społecznej zmierza do względnie szerokiego zakresu podmiotowego pojęcia kombatanta i osoby represjonowanej, jednakże niezależnie od tego, czyni to w sposób precyzyjny i enumeratywny, zamknięty tak, aby podmioty stosujące prawo nie posiadały uznaniowości i luzów decyzyjnych podczas oceny w świetle prawa, czy dany podmiot odpowiada hipotezie normy definiującej kombatanta i osobę poddaną represji. W świetle powyższego okoliczność, że podczas niemieckiej obławy na wieś skarżący został postrzelony nie spełnia ścisłych przesłanek działalności kombatanckiej (lub równorzędnych), zapisanych w art. 1-3 ustawy, podobnie jak i przesłanek podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, o których mowa w art. 4 ustawy. Powiązanie uprawnień kombatanckich z takimi okolicznościami, jak poniesienie uszczerbku na zdrowiu, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni ustawodawca dopuścił wyłącznie w sytuacjach przewidzianych w art. 2 pkt 6 ustawy (w odniesieniu do wydarzeń poznańskiego czerwca 1956 r.) oraz art. 2 pkt 7 ustawy (w odniesieniu do wydarzeń z grudnia 1970 r. na Wybrzeżu). W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.