II OZ 1241/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Rozwoju Wsi [...] z siedzibą w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II SA/Op 355/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Rozwoju Wsi [...] z siedzibą w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II SA/Op 355/11 odmówił Stowarzyszeniu Rozwoju Wsi [...] z siedzibą w D. udzielenia prawa pomocy w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 5 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy wskazując, iż jak wynika ze stanu konta bankowego Stowarzyszenia posiada ono aktywa w wysokości [...] zł, co pozwala na pokrycie kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Rozpoznając sprawę ponownie na skutek wniesionego sprzeciwu Sąd pierwszej instancji, wskazując na art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) podkreślił, że przepis ten umożliwia przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w całkowitym zakresie jedynie w razie braku dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar zaś wykazania okoliczności mających uzasadniać uwzględnienie wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Generalnego zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych przez organizacje pożytku publicznego nie przewiduje powoływana przez Stowarzyszenie w sprzeciwie Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706). Przechodząc na grunt polskiego prawodawstwa Sąd wskazał, że w myśl art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.), zwolnienie od opłat sądowych przysługuje organizacjom pożytku publicznego na zasadach określonych w przepisach odrębnych - w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Oznacza to, że każde zwolnienie musi być wyraźnie wskazane w konkretnym przepisie normującym dane postępowanie. O ile więc z mocy art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) organizacje pożytku publicznego korzystają ze zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawach cywilnych, jednak na gruncie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wśród podmiotów, które są zwolnione z mocy ustawy od ponoszenia kosztów sądowych, ustawodawca w art. 239 nie wymienia organizacji pożytku publicznego. Wprawdzie w art. 240 tej ustawy znajduje się delegacja upoważniająca Radę Ministrów do udzielenia organizacjom społecznym zwolnienia od wpisu, jednakże do tej pory nie zostało wydane przedmiotowe rozporządzenie. Skoro zatem nie ma przepisów odrębnych, które regulowałyby zasady zwalniania organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, to zwolnienie Stowarzyszenia od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu warunków określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu, wniosek skarżącego Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Stowarzyszenie nie wykazało, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy i że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej, a także kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Jak podkreślił Sąd, na tym etapie postępowania nie obowiązuje przymus adwokacko-radcowski, sąd zaś rozpoznając sprawę jest zobowiązany wziąć z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, jakie zostały popełnione przez organ wydający zaskarżony akt. W tych okolicznościach koszty sądowe obciążające skarżącego obejmują wyłącznie wpis od skargi, który wynosi 200 zł. Tymczasem, jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, Stowarzyszenie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku posiadało na koncie środki w wysokości [...] zł. Z tego względu, w ocenie Sądu, nie sposób przyjąć, że Stowarzyszenie nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Nie można też uznać, że poniesienie takiego kosztu jest obiektywnie niemożliwe i pozbawi stronę prawa do sądu. W ocenie Sądu, również podnoszona okoliczność, że skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Przerzucanie bowiem ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, iż stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie Rozwoju Wsi [...] z siedzibą w D. wniosło o uchylenie tego postanowienia wskazując, iż posiadane przez nie środki finansowe nie służą do wydatkowania ich w procesach sądowych, ale są z góry rozplanowane do wydatkowania i w zdecydowanej mierze stanowią one środki o charakterze dotacyjnym, a więc ich wydatkowanie jest z góry określone. Ponadto ich właściwe rozdysponowanie podlega stosownej kontroli zewnętrznej, w tym zwłaszcza środków pozyskiwanych od jednostek samorządu terytorialnego. Stowarzyszenie podniosło, iż przepis art. 239 p.p.s.a., który pomija organizacje pożytku publicznego zajmujące się ochroną środowiska jest niesprawiedliwy. Pozbawia on bowiem te organizacje zwolnienia od wpisu i tym samym utrudnia realizację celów statutowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W powyższego unormowania wynika zatem, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji dokonał właściwej oceny przedstawionych przez skarżące Stowarzyszenie informacji dotyczących posiadanego przez nie majątku. Wykazana przez Stowarzyszenie wysokość posiadanych przez nie środków pozwalała Sądowi na uznanie, iż jest ono w stanie ponieść pełne koszty postępowania. Podkreślenia bowiem wymaga, iż na chwilę obecną wysokość wpisu od skargi wynosi 200 zł. Wykazane środki pozwalają również na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, o ile Stowarzyszenie uzna to za konieczne. Wskazać bowiem należy, że sąd wojewódzki, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie istnieje zatem na tym etapie postępowania konieczność, by – jak to skarżące Stowarzyszenie ujęło we wniosku – ustanowić fachowego pełnomocnika celem skonstruowania zarzutów. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w zażaleniu wskazać należy, że okoliczności powołane przez Stowarzyszenie wskazujące na ściśle określone przeznaczenie zgromadzonych na koncie środków nie mogły stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie dysponował bowiem tymi informacjami biorąc jedynie pod uwagę przedstawione w tym wniosku dane. Te zaś, jak wskazano powyżej, pozwalały Sądowi na odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.