III SA/Po 601/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu 13 grudnia 2017 r., na posiedzeniu niejawnym, sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2017 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu dotacji do budżetu Miasta [...] postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 listopada 2017 r. UZASADNIENIE Do tut. Sądu złożono skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2017 r., w której utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2017 r. o określeniu kwoty dotacji pobranej w nadmiernej wysokości ([...] zł). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości z uwagi na to, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Z informacji zawartych we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m˛ (wartość szacunkowa [...] zł) – obciążone hipoteką oraz innymi zajęciami komorniczymi, a także kamienicę o powierzchni [...] m˛ (wartość szacunkowa [...] zł) – obciążone hipoteką [...] na sumę łączną ok. [...] zł, a także innymi zajęciami komorniczymi na sumę ok. [...] zł (ZUS, US i inne). Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych (np. udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), a także żadnych wierzytelności. Zadeklarowała, że nie posiada także żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł, który w całości jest przeznaczany na spłatę zobowiązań wobec ZUS (układ ratalny). Jednocześnie określiła następujące zobowiązania i stałe wydatki: [...] [...] zł, [...] [...] zł, [...] [...] zł (zaległość [...] zł), opłaty za media ok. [...] zł oraz koszty leczenia [...] zł W uzasadnieniu wnioskodawczyni powołała się na: - niewielkie dochody, które w całości pokrywają realizowany układ ratalny ZUS; - redukcję działalności o 80 % (w najbliższym czasie likwidacja firmy ze względu na zły stan zdrowia – leczenie psychiatryczne); - spłatę zaległych rat (zmniejszenie wysokości rat przez [...] ze względu na złą kondycję finansową firmy); - zajęcie kont firmowych oraz prywatnych w wyniku egzekucji komorniczych; - zajęcie i wpisy na hipoteki uniemożliwiające sprzedaż posiadanych nieruchomości. Zarządzeniem z 17 października 2017 r. referendarz sądowy tut. Sądu, działając na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, poprzez: - ujawnienie wszystkich źródeł oraz dokładnej wysokości uzyskiwanych dochodów, - określenie uzyskiwanych przychodów oraz ponoszonych kosztów uzyskania przychodu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od stycznia do września 2017 roku, - podanie z jakich źródeł ponosi konieczne koszty bieżącego utrzymania, skoro zadeklarowane dochody w całości są przekazywana na realizację układu ratalnego z ZUS, - złożenie kserokopii deklaracji podatkowych za 2016 rok. W odpowiedzi w piśmie z 26 października 2017 r. wnioskodawczyni, reprezentowana przez pełnomocnika, oświadczyła że posiada niewielkie oszczędności, które w całości przeznacza na spłatę bieżących zobowiązań. Oszczędności te nie wystarczają na pokrycie długów w całości, w związku z czym zalega z opłatami za mieszkanie (zaległości wynoszą ok. [...] zł), z płatnościami związanymi ze spłatą rat kredytu zaciągniętego w banku [...]. Ponadto, wnioskodawczyni korzysta z tzw. karencji kredytowej w [...], z której reguluje bieżące zobowiązania i wydatki. Do powyższego pisma załączono zeznanie podatkowe za 2016 rok, z którego wynika, że wnioskodawczyni uzyskała przychód w wysokości [...] zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, co przyniosło dochód w wysokości [...] zł. Ze zbiorczego podsumowania komputerowej księgi przychodów i rozchodów za 2017 rok wynika z kolei, że wnioskodawczyni w ramach [...] od stycznia do września 2017 roku uzyskała przychód w wysokości [...] zł, ponosząc koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, co pozwoliło jej uzyskać dochód w wysokości [...] zł. Postanowieniem z 14 listopada 2017 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, że wnioskodawczyni nie ujawniła wszystkich zasobów finansowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy zadeklarowała, że nie posiada żadnych zasobów finansowych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), podczas gdy jej pełnomocnik oświadczył, że posiada oszczędności w niewielkiej wysokości, które nie wystarczają na pokrycie długów. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła także z jakich środków finansuje niezbędne koszty bieżącego utrzymania, skoro jej miesięczne dochody są przeznaczane na spłatę zobowiązań wobec ZUS, a także z jakich środków prowadzi obsługę pozostałych zobowiązań podanych we wniosku. Przedstawione informacje nie pozwalają na przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy zwrócił ponadto uwagę na to, że wydatkom o charakterze cywilnoprawnym nie można przyznać pierwszeństwa przed wydatkami publicznoprawnymi. Wnioskodawczyni uzyskuje w sposób ciągły i nieprzerwany znaczne przychody z prowadzonej działalności edukacyjnej, a także posiada znaczny majątek, który może stanowić dodatkowe źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Pismem z 28 listopada 2017 r. wnioskodawczyni złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy i odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy z przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawczyni podniosła, że cały swój dochód przeznacza na obsługę zobowiązań, przez co nie posiada do dyspozycji żadnych znacznych środków finansowych. Nie posiada oszczędności ani środków ponad już wskazane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że wbrew twierdzeniom profesjonalnego pełnomocnika wyrażonym w sprzeciwie – w aktualnym stanie prawnym skuteczne wniesienie tego środka zaskarżenia nie powoduje utraty mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. Z kolei zgodnie z art. 260 § 2 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpatrywanej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego odnosi się zwłaszcza do wpisu sądowego od skargi, do którego uiszczenia skarżąca została wezwania zarządzeniem z [...] sierpnia 2017 r., a który wynosi [...] zł. Jednocześnie trzeba mieć na względzie, że przed tut. Sądem zarejestrowano także inne sprawy skarżącej (sygn. akt III SA/Po [...] – [...], łączna kwota wpisów w tych sprawach wynosi [...] zł). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przewidziane w tej regulacji rozwiązanie w sposób oczywisty powiązane jest ze spoczywającym na wnioskodawcy obowiązku klarownego – nie budzącego wątpliwości – wykazania swojej sytuacji majątkowej. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie (w sytuacji braku środków na pokrycie stosownych należności, np. wpisów). Prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony ubogiej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy, to jest przedstawienia sądowi całości materiału dokumentującego stan majątkowy. Prawo pomocy nie jest wobec tego instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy, jako budzący wątpliwości, nie pozwala na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Została ona wobec tego, w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwana do jego uzupełnienia, a jednocześnie do wyjaśnienia z jakich źródeł ponosi konieczne koszty bieżącego utrzymania skoro zadeklarowane dochody w całości są przekazywana na realizację układu ratalnego zawartego w ZUS. Należy zauważyć, że obowiązkom tym skarżąca, pomimo że jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie sprostała. W tym miejscu podzielić trzeba ocenę referendarza sądowego wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którą skarżąca nie ujawniła wszystkich posiadanych zasobów finansowych. Zauważyć zwłaszcza należy, że o ile jeszcze we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że nie posiada żadnych oszczędności, to w wykonaniu wezwania z art. 255 P.p.s.a., stwierdziła, że posiada "niewielkie oszczędności". Skarżąca złożyła wobec tego wzajemnie wykluczające się oświadczenia. Co więcej, nie wyjaśniła nawet, celem jednoznacznej eliminacji wynikających stąd wątpliwości, czym są wskazane przez nią "niewielkie" oszczędności, poprzez sprecyzowanie ich wysokości czy udokumentowanie okoliczności ich posiadania. W takim przypadku nie sposób przede wszystkim uznać, aby skarżąca wykonując zobowiązanie z art. 255 P.p.s.a. podała źródła z jakich ponosi konieczne koszty utrzymania, ergo wobec nienależytego wykazania sytuacji majątkowej, nie można stwierdzić, by w jej przypadku zachodziła przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Podkreślenia przy tym wymaga, że pomimo powyższych niejasności, sprecyzowanych przecież w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, skarżąca nawet nie ustosunkowała się do nich w złożonym sprzeciwie, całkowicie pomijając własne wyjaśnienia o "oszczędnościach w niewielkiej wysokości". W tych okolicznościach brak jest podstaw do uznania, aby w zaskarżonym postanowieniu odmawiając skarżącej prawa pomocy dokonano błędnej oceny jej sytuacji. Dodatkowo wskazać trzeba, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać – przede wszystkim – z uwzględnieniem osiąganych przychodów. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, CBOSA). Tymczasem nie budzi wątpliwości fakt osiągania przez skarżącą znacznych przychodów z prowadzonej działalności, które wielokrotnie przewyższają wpis sądowy od wywiedzionej skargi, czy też pozostałych skarg skierowanych do tut. Sądu. Jest to dodatkowy argument, który – wobec wątpliwości związanych z prezentowanym przez skarżącą stanem majątkowym – przemawia za odmową uwzględnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.