V U 860/19

<p>Sygn. akt V U 860/19</p> <div> <h2>WYROK</h2> <p> <strong> <!-- -->W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</strong> </p> <p>Dnia 19 grudnia 2019 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->w następującym składzie:</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Przewodniczący: SSO Urszula Sipińska-Sęk</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Protokolant: st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz</strong> </p> <p>po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2019 r. w Piotrkowie Trybunalskim na posiedzeniu niejawnym</p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z wniosku <span class="anon-block">J. G.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">T.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o uchylenie decyzji o wysokości świadczenia</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek odwołania <span class="anon-block">J. G.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">T.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn.: <span class="anon-block">(...)</span> </strong> </p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala odwołanie; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">T.</span> do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania <span class="anon-block">J. G.</span> wniesionej do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">T.</span> w dniu 23 kwietnia 2019 roku w przedmiocie decyzji o ustaleniu wysokości emerytury z dnia 9 lipca 2015 roku; </strong> </p> <p>3.  <strong> <!-- -->żądanie wnioskodawczyni <span class="anon-block">J. G.</span> o przeliczenie emerytury bez pomniejszania jej o sumy kwot pobranych emerytur przekazuje do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">T.</span> w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 114)">art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>; </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> VU 860 /19 </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">T.</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 151;art. 151 § 2)">art. 151 § 2 k.p.a.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 146;art. 146 § 1)">art. 146 § 1 k.p.a.</a> odmówił wnioskodawczyni uchylenia decyzji z 15 października 2013 roku, gdyż od jej doręczenia upłynęło 5 lat i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa.</p> <p>Wnioskodawczyni odwołała się od tej decyzji.</p> <p>Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:</strong> </p> <p>Wnioskodawczyni <span class="anon-block">urodziła się (...)</span> .</p> <p>Decyzją z dnia 15 października 2013 roku ZUS przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury w związku z ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego.</p> <p>Przy obliczaniu wysokości świadczenia pomniejszono postawę obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur.</p> <p>Decyzja ta została wysłana została wnioskodawczyni zwykłym listem w dniu 17 października 2013 roku.</p> <p> <em> <!-- -->(dowód: decyzja - akta ZUS)</em> </p> <p>W dniu 23 kwietnia 2019 roku wnioskodawczyni złożyła do ZUS skargę o wznowienie postępowania i wniosek o przeliczenie świadczenia w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 roku.</p> <p> <em> <!-- -->(dowód: skarga i wniosek - akta ZUS)</em> </p> <p>Organ rentowy wznowił postępowanie w sprawie emerytury, przyznanej decyzją z dnia z 15 października 201 roku, a następnie wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie <em> <!-- -->(okoliczność bezsporna). </em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Odwołanie jest bezzasadne.</strong> </p> <p>Należy przede wszystkim podkreślić, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które inicjowane jest odwołaniem od decyzji organu rentowego, przedmiot i zakres rozpoznania sprawy oraz wyroku sądu wyznacza treść owej decyzji, a dopiero w drugiej kolejności zakres odwołania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(14))">art. 477^{<!-- -->9} i art. 477^{<!-- -->14} k.p.c.</a>). Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma bowiem charakter postępowania kontrolnego, badającego poprawność i zasadność decyzji wydanej przez organ rentowy. A skoro tak, to w postępowaniu sądowym wykluczone jest rozstrzyganie o żądaniach, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji, zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 roku, II UK 275/11).</p> <p>W przedmiotowej sprawie odwołująca złożyła skargę o wznowienie postępowania w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 roku. ZUS w następstwie tej skargi wydał najpierw postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie o emeryturę, a następnie wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja swoim zakresem obejmuje wyłącznie dopuszczalność uchylenia prawomocnej decyzji po uprzednim wznowieniu postępowania. Decyzja ta wyznacza jednocześnie zakres i przedmiot postępowania sądowego oraz wydanego w jego następstwie wyroku.</p> <p>Problem prawny, który występuje w niniejszej sprawie, powstał w wyniku wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 6 marca 2019 roku w sprawie P 20/16. W wyroku tym Trybunał orzekł, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 25;art. 25 ust. 1 b)">art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 oraz z 2019 r. poz. 39), w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 roku, w zakresie, w jakim dotyczy <span class="anon-block">urodzonych w (...)</span> roku kobiet, które przed 1 stycznia 2013 roku nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2)">art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a>.</p> <p>Wyrok powyższy opublikowany został w dniu 21 marca 2019 roku w Dzienniku Ustaw pod poz. 539. A zatem w tym dniu wszedł w życie i wywołał skutek w postaci niemożności stosowania tego przepisu przez sądy oraz inne organy także w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 3)">art. 190 ust. 3 Konstytucji</a>. Jednocześnie przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 4)">art. 190 ust. 4 Konstytucji</a> stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.</p> <p>W postanowieniu z dnia 23 sierpnia 2018 roku w sprawie I UK 355/17 Sąd Najwyższy wskazał, że przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 4)">art. 190 ust. 4 Konstytucji</a> wyraźnie odsyła w przypadku w nim określonym do przepisów określających zasady i tryb wznowienia postępowania. Orzeczenie, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 4)">art. 190 ust. 4 Konstytucji</a>, stanowi samodzielną i szczególną podstawę wznowienia postępowania wymienioną expressis verbis w przepisach regulujących postępowanie zarówno sądowe (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 401(1))">art. 401^{<!-- -->1} k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 540;art. 540 § 2)">art. 540 § 2 k.p.k.</a>), jak i administracyjne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 145 a)">art. 145a k.p.a.</a>). Jednocześnie ani przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz.U. z 2019 roku poz. 300), dalej zwaną ustawą systemową, ani <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, dalej jako ustawa emerytalna, nie zawierają regulacji określającej zasady i tryb postępowania w przypadku uznania przepisu stanowiącego podstawę prawną wydanej przez organ rentowy decyzji za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>. Przy czym przepis art. 83a ustawy systemowej, który reguluje kwestię zmiany prawomocnych decyzji organu rentowego, w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190 ust. 4)">ust. 4</a> wyraźnie stanowi, że nie znajduje on zastosowania w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Z kolei stosownie do art. 124 ustawy emerytalnej w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w powołanej ustawie stosuje się przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 ()">Kodeksu postępowania administracyjnego</a>, chyba że ustawa stanowi inaczej. Koreluje z tym przepis art. 123 ustawy systemowej, który ustanawia zasadę stosowania przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 ()">Kodeksu postępowania administracyjnego</a>, o ile ustawa nie stanowi inaczej.</p> <p>Reasumując, za przepis, na podstawie którego może dojść do wzruszenia decyzji organu rentowego, wydanej w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>, należy uznać <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 145 a)">art. 145a k.p.a.</a> Stanowi on w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 180 § 1)">§ 1</a>, że można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>, umową międzynarodową lub z ustawą. Wynika to także z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 180;art. 180 § 1;art. 180 § 2)">art. 180 § 1 i 2 k.p.a.</a>, który stanowi, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. A jak była mowa wyżej, ani ustawa systemowa, ani ustawa emerytalna nie zawierają szczególnych norm postępowania w sytuacji uznania przepisu stanowiącego podstawę prawną wydanej decyzji za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>.</p> <p>Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 145 a)">art. 145a k.p.a.</a> organ rentowy postanowieniem wznowił postępowanie w sprawie emerytury wnioskodawczyni, a następnie wydał zaskarżoną w sprawie decyzję, którą odmówił uchylenia decyzji z 15 października 2013 roku oraz stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa. Zastosował tutaj <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 146;art. 146 § 1)">art. 146 § 1 k.p.a.</a> , który daje prymat zasadzie trwałości decyzji administracyjnej. Zgodnie z tym przepisem w przypadku wznowienia postępowania na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 145 a)">art. 145a k.p.a.</a> uchylenie decyzji nie może nastąpić, jeżeli od jej doręczenia upłynęło 5 lat. Termin ten jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu ani przerwaniu. Datą rozpoczęcia jego biegu jest data doręczenia decyzji, będącej przedmiotem wznowienia.</p> <p>Decyzja w sprawie przyznania wnioskodawczyni emerytury została wydana przez ZUS w dniu 15 października 2013 roku i wysłana listem zwykłym. Wnioskodawczyni nie kwestionowała faktu doręczenia jej w/w decyzji w niedługim czasie po jej wydaniu. Tym samym niewątpliwie od doręczenia przedmiotowej decyzji do wniesienia skargi o wznowienie postępowania minął okres 5 lat, co oznacza że ZUS zasadnie w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 145 a)">art. 145a k.p.a.</a> odmówił uchylenia w/w decyzji. ZUS na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 151;art. 151 § 2)">art. 151 § 2 k.p.a.</a> mógł jedynie w takiej sytuacji i uczynił to w zaskarżonej decyzji, stwierdzić jej wydanie z naruszeniem prawa.</p> <p>Mając na uwadze powyższe, przyjąć należało, że organ rentowy wydał prawidłową decyzję w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i dlatego Sąd Okręgowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477^{<!-- -->14} § 1 k.p.c.</a>, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.</p> <p>Należy jednak podnieść, że organ rentowy zaskarżoną decyzją nie rozstrzygnął w całości skargi wnioskodawczyni o wznowienie postępowania, gdyż nie wypowiedział się w przedmiocie decyzji o wysokości świadczenia z 9 lipca 2015 roku.</p> <p>Nie rozstrzygnął też zgłoszonego przez wnioskodawczynię żądania przeliczenia świadczenia emerytalnego.</p> <p>Skoro organ rentowy nie objął w/w żądań treścią zaskarżonej decyzji, to Sąd Okręgowy nie mógł o nich rozstrzygać. Jak była bowiem już mowa na wstępie, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które inicjowane jest odwołaniem od decyzji organu rentowego, przedmiot i zakres rozpoznania sprawy oraz wyroku sądu wyznacza treść owej decyzji, a postępowanie sądowe ma charakter postępowania kontrolnego. W postępowaniu sądowym wykluczone jest więc rozstrzyganie o żądaniach, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji.</p> <p>Z tych względów w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(10);art. 477(10) § 2)">art. 477^{<!-- -->10} § 2 k.p.c.</a> orzeczono jak w punkcie 2 i 3 wyroku.</p> </div>