I OZ 1895/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1498/15 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1498/15 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1498/15 (dalej postanowienie z 3 października 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. P. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1498/15 (dalej wyrok z 28 stycznia 2016 r.) w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2015 r.) w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Odpis wyroku z 28 stycznia 2016 r. oddalający skargę J. P. (dalej skarżący) na decyzję z [...] lipca 2015 r. [wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej], doręczono skarżącemu w dniu 15 lutego 2016 r. Po rozpoznaniu wniosku z 4 lutego 2016 r. o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem referendarza sądowego WSA w Warszawie z 15 lutego 2016 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała o wyznaczeniu adw. P. B. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego. Dnia 19 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego nadał w Urzędzie Pocztowym skargę kasacyjną od wyroku z 28 stycznia 2016 r. Skarga kasacyjna nie zawierała wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną, z uwagi na złożenie jej po terminie. Pismem z dnia 20 września 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że nie wiedział o uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i dowiedział się o tym fakcie dopiero z postanowienia z dnia 2 czerwca 2016 r., w związku z czym nie ponosi winy w uchybieniu terminu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie było przez niego zawinione. Z oświadczenia pełnomocnika zawartego w skardze kasacyjnej wynika, że pismo zawiadamiające o wyznaczeniu adw. P. B. pełnomocnikiem z urzędu zostało mu doręczone dnia 19 kwietnia 2016 r., a dnia 28 kwietnia 2016 r. zapoznał się z aktami sprawy. Zatem w dniu 28 kwietnia 2016 r. pełnomocnik miał wiedzę o zapadłym w sprawie wyroku, sporządzeniem uzasadnienia na wniosek skarżącego, doręczeniem odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem skarżącemu dnia 15 lutego 2016 r. i upływie 30-dniowego terminu do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej dnia 16 marca 2016 r. Sąd I instancji nie podzielił twierdzenia pełnomocnika, że dopiero z postanowienia Sądu powziął wiadomość o wniesieniu skargi kasacyjnej po terminie. Wskazał, że pełnomocnikowi z urzędu przysługuje taki sam termin do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej jak pełnomocnikowi z wyboru. W przypadku kiedy termin dla pełnomocnika nie pokrywa się z terminem na wniesienie skargi kasacyjnej liczonym od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem, dla skuteczności takiej skargi kasacyjnej koniecznym jest złożenie, wraz z nią, wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (k. 39, 40, 43-47, 49, 50-55, 59, 60, 61, 62, 66-70, 73-75, 88-92, 98-102 akt sądowych). Postanowienie z 3 października 2016 r. w całości zaskarżył J. P., reprezentowany przez adw. P. B., zażaleniem zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: 1. art. 86 § 1 ppsa przez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się odmową przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminie do złożenia skargi kasacyjnej w sytuacji gdy skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminu z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącego został wyznaczony do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 19 kwietnia 2016 r., a wobec tego zastosowanie winien mieć art. 177 § 3 ppsa, a pełnomocnik nie miał wiedzy o uchybieniu terminu i nie ponosi winy w tym zakresie, bowiem po jego wyznaczeniu na pełnomocnika z urzędu, sprawdził treść przepisów dotyczących wniesienia skargi kasacyjnej i z art. 177 § 3 ppsa ewidentnie wynikało, że pełnomocnik ma 30 dni od dnia dowiedzenia się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, a zatem wnioski o przywrócenie terminów winny być uwzględnione; 2. art. 125 § 1 pkt 1 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. brak zawieszenia niniejszego postępowania do czasu rozpoznania przez NSA zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej; 3. art. 141 § 4 ppsa przez brak odniesienia się przez Sąd do konkretnych twierdzeń skarżącego w zakresie braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz w odniesieniu do braku winy w założeniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a więc powoływaniu się na zachowanie terminu wynikającego z art. 177 § 3 ppsa, które to naruszenie przepisu uniemożliwia skarżącemu dokonanie kontroli zasadności postanowienia i toku rozumowania WSA co do odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej; 4. art. 177 § 1 ppsa przez jego błędne zastosowanie w stanie faktycznym zaistniałym w niniejszej sprawy tj. uznanie, że pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu po wydaniu wyroku, winien złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, który upłynął w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu [odpisu] wyroku wraz z uzasadnieniem, podczas gdy w niniejszej sprawie w stosunku do pełnomocnika wyznaczonego z urzędu po wydaniu wyroku, winien mieć zastosowanie art. 177 § 3 ppsa, o czym pełnomocnik skarżącego był przekonany. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w trybie samokontroli ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia przez NSA i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie (k. 115-120 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 177 § 1 ppsa, skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 178 ppsa, skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu WSA odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też braku możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie wpadkowe o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że przeszkoda w dokonaniu czynności, choćby niezawiniona przez stronę, powodowała przedłużenie terminu o okres trwania przeszkody w sposób zbliżony do zawieszenia terminu przedawnienia (postanowienie NSA z 11.3.2008 r., I GZ 11/08). Niemniej okoliczności z tym związane, np. wyznaczenie adwokata po upływie tego terminu przez właściwą okręgową radę adwokacką (art. 253 ppsa), mogą stanowić przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 479-480, teza 7; J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013, s. 654-655, nb 5). Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 177 § 1 ani art. 86 § 1 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, zgodnie z którym, przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej ustaje najpóźniej z upływem trzydziestu dni od dnia, w którym profesjonalny pełnomocnik dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik jest upoważniony do podejmowania w sprawie czynności umożliwiających sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Wskazać przy tym należy, że samo zapoznanie się z aktami – jeżeli pełnomocnik wniesie skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia w terminie 30 dni od dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu – nie może automatycznie oznaczać przyjęcia, że pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość działania w sprawie. Przyjęcie powyższego poglądu nie oznacza jednak, że wydłużony został termin określony w art. 177 § 1 ppsa, ponieważ termin ten jest liczony od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli skarżącemu doręczono odpis wyroku z uzasadnieniem, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Tym samym, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności. Jednakże wniosek taki nie został w niniejszej sprawie złożony (k. 66-69, 98-102 akt sądowych). Przepisy ppsa nie przewidują wstrzymania biegu terminów ustawowych. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie może stanowić podstawy do wstrzymania lub wydłużenia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sytuacja taka nie sytuuje strony chcącej skorzystać z prawa pomocy w gorszej, niekorzystnej pozycji, ani nie pozbawia strony konstytucyjnego prawa do sądu oraz do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma takie same prawa i obowiązki, jak pełnomocnik z wyboru, zaś jedyną różnicą jest zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów związanych z jego ustanowieniem. W niniejszej sprawie odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 15 lutego 2016 r. W dniu doręczenia odpisu wyroku skarżący nie miał jeszcze wyznaczonego profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2015 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W piśmie z 23 marca 2016 r. Sąd I instancji poinformował Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie, że odpis nieprawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem, został doręczony skarżącemu w dniu 15 lutego 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 12 kwietnia 2016 r. poinformowała adw. P. B. o wyznaczeniu Go pełnomocnikiem z urzędu skarżącego, o czym pełnomocnik dowiedział się 19 kwietnia 2016 r. Dnia 19 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego nadał w Urzędzie Pocztowym skargę kasacyjną od wyroku z 28 stycznia 2016 r., bez wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, mimo że po zbadaniu przez pełnomocnika dnia 28 kwietnia 2016 r., wiedział on o wszystkich istotnych zdarzeniach procesowych w sprawie – w tym o upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dnia 16 marca 2016 r. (k. 53-55, 59, 60, 61, 62, 66-70 akt sądowych). W niniejszej sprawie wystąpienie przez skarżącego w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a następnie wniesienie przez ustanowionego pełnomocnika skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu (który upłynął z dniem 16 marca 2016 r.), wymagało złożenia stosownego wniosku o przywrócenie terminu i uprawdopodobnienia okoliczności braku winy w niedochowaniu terminu, zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 86 i n. ppsa. Skoro jednak do skargi kasacyjnej nie dołączono wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a skarga kasacyjna została złożona po terminie, to koniecznym stało się jej odrzucenie. Wnioski i żądania pełnomocnika wywiedzione w zażaleniu odpowiadają w istocie treści aktualnie obowiązującego art. 177 § 3 ppsa, który brzmi następująco: w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Podkreślić trzeba, że § 3 został dodany do art. 177 ppsa przepisem art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W art. 2 powołanej ustawy zmieniającej zawarto regulacje przejściowe i wskazano, że przepisy ppsa, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 tej ustawy, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ppsa w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższego wynika, że art. 177 ppsa w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą, a więc i § 3 tego artykułu, nie ma zastosowania do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (skargą z dnia 5 sierpnia 2016 r.; prezentata organu 10 sierpnia 2015 r., k. 2, 3 akt sądowych). Zatem zastosowanie w tej sprawie znajduje art. 177 w dotychczasowym brzmieniu. Skoro więc skarga kasacyjna nie została wniesiona w ustawowym trzydziestodniowym dniowym terminie, o którym mowa w art. 177 § 1 ppsa, a ustanowiony z urzędu pełnomocnik, wnosząc środek zaskarżenia z uchybieniem terminu, nie złożył wniosku o jego przywrócenie, to WSA w Warszawie miał pełne podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej. Wbrew stanowisku żalącego się, zaskarżone postanowienie nie narusza art.125 § 1 pkt 1 i art. 141 § 4 ppsa. Brak było podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania do czasu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Sąd I instancji odniósł się do twierdzeń pełnomocnika co do braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu i należycie te twierdzenia ocenił. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa postanowił jak w sentencji.