I SA/Sz 1101/15

SENTENCJA Dnia 23 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 grudnia 2015 r. sprzeciwu M. N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 1101/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r. M. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] uchylającą decyzję organu pierwszej instancji w całości i ustalającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w wysokości [...] zł, od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Wpis od skargi ustalono w wysokości [..] zł. Wnioskiem z dnia 2 października 2015 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 24 listopada 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił przyznania M. N. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że referendarz sądowy po analizie dokumentów przedłożonych przez stronę stwierdził, że wniosek Strony nie zasługuje na uwzględnienie. Z przedstawionych dokumentacji wynika, bowiem że Skarżący w 2008 r. darował swojej matce lokal mieszkalny położony w S., przy ul. B. o powierzchni [...] m2 oraz dwa lokale niemieszkalne przy ul. B. o powierzchni [...] m2 i przy al. W. P. o powierzchni [...] m2. Ponadto nieruchomość gruntową położoną w T. o powierzchni [...] ha sprzedał w 2008 r. bratu A. N. za cenę [...] zł. Referendarz sądowy, wskazał, że skoro Skarżący wyzbył się wyżej opisanego majątku znacznych rozmiarów na rzecz matki pod tytułem darmym, tracąc przy tym możliwość pozyskania środków finansowych, to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego byłoby usiłowanie obciążenia kosztami sądowymi budżetu państwa, a w ostatecznym rozrachunku jego obywateli. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, złożył sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia. Skarżący nie zgodził się z argumentacją przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu wskazując, że referendarz sądowy oparł się jedynie na fakcie udzielenia przez niego darowizny matce, co miało miejsce 7 lat temu i w tamtym czasie nie miało wpływu na jego możliwości uzyskiwania środków finansowych. Zdaniem Strony jego aktualna sytuacja finansowa uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie, z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do z art. 260 § 3 p.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania na obecnym jego etapie to wpis od skargi w kwocie [...] zł. Dokonując analizy wniosku Skarżącego, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy w pełni zasadnie uznał, że Skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu wniosku PPF Strona wskazała, że utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z nieruchomość rolnej położonej w K. z której uzyskuje dochód ok. [...] zł miesięcznie. Pozostaje na utrzymaniu rodziny, mieszka przy ojcu, który posiada emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednak prowadzą dwa odrębne gospodarstwa domowe i każdy samodzielnie opłaca swoje wydatki. Jako rolnik ryczałtowy nie ma obowiązku dokumentowania przychodów z działalności rolniczej, jednakże dochody uzyskiwane z posiadanych plonów są bardzo niewielkie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym Strona nie wskazała osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W dodatkowych informacjach o stanie majątkowym wskazała że na jego częściowym utrzymaniu jest [...] -letni syn. Strona przedstawiła oświadczenie dotyczące miesięcznych wydatków, które ustaliła na kwotę ok. [...] zł, do pisma dołączyła decyzje ustalające wysokość podatku rolnego w 2014 i 2015 r., informację z KRUSu o wysokości składki na ubezpieczenie oraz rachunki za wodę i ścieki, prąd. Z oświadczenia Skarżącego, złożonego za pośrednictwem pełnomocnika, zawartego w piśmie z 30 października 2015 r. wynika, że Strona wszelkie obecne wydatki opłaca gotówką, jednak nie przechowuje żadnych rachunków dokumentujących ponoszone wydatki. W oświadczeniu z 10 listopada 2015 r. Strona wskazała, że na nieruchomości rolnej w 2014 r. uprawiała zboże, a teraz jest zasiany rzepak. Ponadto uzyskuje przychód ze sprzedaży owoców takich jak jabłka, gruszki, śliwki – w wysokości miesięcznie [...] zł. W kolejnym oświadczeniu Strona wskazała, że ciążą na nim dodatkowe zobowiązania, które jak podał "wcześniej zapomniał uwzględnić", z tytułu pożyczek zawartych w dniach 15.06.2006 r. z N. N. Q. na kwotę [....] euro oraz w 5.04.2007 r. z N. N. X. na kwotę [...] euro. Jak wynika z załączonych umów oraz akt sprawy kwoty pożyczki były przekazane w gotówce. Sądowi jest wiadome z urzędu, że okoliczności udzielenia ww. pożyczek budzą wątpliwości. Należy zwrócić uwagę, że w umowach strony oświadczyły, że znany jest im język polski, a w postępowaniu prowadzonym przez organ podatkowy przesłuchanie pożyczkodawców możliwe było jedynie w języku wietnamskim oraz na sam fakt przekazywania ww. znacznych kwot w gotówce. Strona nie przedstawiła dokumentacji dotyczącej uzyskiwanych przychodów z działalności rolniczej, wskazując że nie jest obowiązana do jej prowadzenia. Ponadto, należy wskazać na pewne sprzeczności w złożonych oświadczeniach – we wniosku PPF wskazuje, że uzyskuje przychód z nieruchomości rolnej w wysokości [...] zł (uprawa zboża), następnie podnosi, że na nieruchomości rolnej uprawiał zboże, a teraz rzepak, nadto uzyskuje przychód w wysokości [...] zł z sezonowej sprzedaży owoców. Nie wyjaśnia przy tym, czy jest to ten sam przychód, wykazany we wniosku PPF czy inny, dodatkowy. Z jednej strony Skarżący wskazuje, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, mieszka u ojca, z drugiej że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i każdy sam pokrywa swoje wydatki, w tym Skarżący przekazuje środki na utrzymanie syna. Z analizy przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego, wynika, że w okresie 30 czerwca 2015 r. do 22 października 2015 r. Skarżący nie dokonywał z niego żadnych wypłat ani nie otrzymywał wpłat (oprócz kapitalizacji odsetek). Na dzień 22 października 2015 r. kwota zgromadzona na rachunku wynosi [...] zł. Powyższe prowadzi do wniosku, że Strona, która jak wskazuje realizuje swoje zobowiązania w gotówce, nie musi się posiłkować się zgromadzonymi oszczędnościami, a zatem jest w stanie pokrywać na bieżąco swoje przynajmniej wydatki konieczne (w tym ponoszone na utrzymanie syna). Z oświadczeń przedstawionych przez Stronę, wynika również, że jest ona w stanie czynić pewne oszczędności, gdyż uzyskuje przychody w wysokości [...] zł, a ponosi wydatki na około [...] zł. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Sąd podkreśla, że nie jest przy zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem Skarżący wybiórczo traktuje obowiązek złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W rozpatrywanej sprawie nie można pominąć, że Skarżący w dniu 1 września 2008 r. dokonał darowizny na rzecz matki majątku znacznych rozmiarów w postaci jednego lokalu mieszkalnego oraz dwóch lokali mieszkalnych, które nabył w okresie od dnia 3 kwietnia do dnia 30 czerwca 2008 r. Jak wynika z art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014, poz. 121 ze zm.) jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Koszty sądowe mieszczą się w zakresie pojęcia "usprawiedliwionych potrzeb". Skarżący zatem, powołując się na swoją trudną sytuacje majątkową, powinien skorzystać z pomocy od matki. W tym względzie należy stwierdzić, że Skarżący nadal nie wykazał, aby niemożliwym było uzyskanie przez niego środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, w ramach przysługujących mu środków prawnych skierowanych wobec matki, a opartych na dyspozycji art. 897 Kodeksu cywilnego. Nie wykazano, też aby doszło już do wyzbycia się przez obdarowaną z całości przedmiotów objętych darowizną, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności dochodzenia od niej środków finansowych, potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb Skarżącego zarówno z tytułu dokonanej przez niego na jej rzecz darowizny. Nadto, oprócz opisanych wyżej darowizn, w dniu 27 listopada 2008 r. Skarżący sprzedał za cenę nabycia, bratu A. N. kupioną w dniu 5 sierpnia 2008 r., nieruchomość niezabudowaną w T. Na uwagę zasługuje również fakt, że Strona zbyła wyżej wskazany majątek w dość krótkim czasie od jego nabycia, nie uzyskując przy tym – jak wskazuje - żadnego zysku. Sąd podziela zdanie innych składów orzekających sądów administracyjnych, że dobrowolne pozbycie się przez skarżącego majątku tak znacznych rozmiarów nie mogło pozostać bez wpływu na ocenę jego aktualnej sytuacji finansowej, stanowiącej podstawę dla odmowy lub przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, osoba, która świadomie pozbawia się składników majątku pozwalających na uzyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, nie może oczekiwać, że koszty te zostaną zaspokojone ze Skarbu Państwa, czyli de facto przez innych podatników. Nie mogą oni bowiem ponosić odpowiedzialności finansowej za decyzje ekonomiczne strony dochodzącej swoich praw na drodze sądowej. Reasumując, nie można uznać, że Skarżący jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.