III SA/Wa 1941/16

SENTENCJA Dnia 29 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 października 2017 r. M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego UZASADNIENIE M.K. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i dwiema córkami. Do swojego majątku zaliczył obciążone hipoteką mieszkanie (współwłasność). Skarżący przedstawił też zestawienie wydatków, wśród których wymienił: spłatę kredytu i pożyczki - 1.005 zł, opłaty za: mieszkanie - 637 zł, prąd - 100 zł, gaz - 15 zł, telewizję i Internet - 85 zł, przedszkole - 1.350 zł i zajęcia dodatkowe - 230 zł. Łącznie wydatki te wynoszą 3.422 zł. Skarżący podkreślił też, że jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest jego wynagrodzenie wynoszące 4.943,67 zł. Dodał też, że postępowania sądowe w innych sprawach były dotychczas finansowane przez jego ojca. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, Skarżący wyjaśnił, że ostatnie zajęcie wynagrodzenia nastąpiło w listopadzie 2016 r. Od tego czasu postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Podkreślił też, że nie ma możliwości uzyskania dodatkowych dochodów, czy optymalizacji wydatków. Powołał się również na ciążące na nim zadłużenie u przyjaciół i rodziny. Postanowieniem z dnia 26 października 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że jedynymi kosztami, do których uiszczenia Skarżący jest zobowiązany na tym etapie postępowania jest opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, co daje łącznie kwotę 200 zł. Zdaniem referendarza sądowego obecna sytuacja materialna Skarżącego oraz wysokość osiąganych przez niego dochodów pozwala mu, po pokryciu wszystkich wydatków jego rodziny, na uiszczenie kosztów sądowych w takiej wysokości. Skarżący nie jest natomiast w ramach posiadanych środków wygospodarować kwoty niezbędnej na opłacenie wynagrodzenia procesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Pismem z dnia 21 listopada 2017 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. orzeczenia starszego referendarza sądowego, zaskarżając go w zakresie jego pkt 2, tj. odmowy przyznania Skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych, oraz wnosząc w nim o przyznanie prawa pomocy również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że toczy się obecnie z jego udziałem przed tut. Sądem oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym łącznie kilkanaście spraw sądowych, w których musi on ponosić koszty sądowe. Wobec powyższego ocena wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie również zwolnienia od kosztów sądowych, winna być w ocenie Skarżącego dokonywana z uwzględnieniem kosztów jakie ciążą na nim w pozostałych sprawach, a które przekraczają łącznie jego możliwości finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącego postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 października 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Wyjaśnić na wstępie należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Oceniając sytuację finansową Skarżącego na podstawie złożonych przez niego oświadczeń oraz dokumentów źródłowych zawartych w aktach niniejszej sprawy, Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazał on, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że ze złożonych przez Skarżącego dokumentów wynika, iż otrzymuje on wynagrodzenie wynoszące 4.943,67 zł netto. Na dochód czteroosobowej rodziny Skarżącego składa się również świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł, co oznacza, że łączny dochód wynosi 5.443,67 zł, zaś łączne zobowiązania i stałe wydatki typu opłaty za mieszkanie, czesne w przedszkolu czy zajęcia dodatkowe Skarżący wyliczył na kwotę 3.422 zł. Z powyższego wynika zatem, że do dyspozycji Skarżącego pozostaje jeszcze miesięcznie kwota w wysokości około 2.000 zł. Porównując tą kwotę z wysokością kosztów sądowych jakie Skarżący miałby ponieść w niniejszej sprawie, tj. 200 zł (opłata kancelaryjna z doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem – 100 zł oraz wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej – 100 zł) należy uznać, że Skarżący jest w stanie wygospodarować taką kwotę w swoim budżecie domowym. Na ocenę zdolności poniesienia przez Skarżącego w niniejszej sprawie kosztów sądowych w takiej wysokości miało również wpływ to, że Skarżący uzyskał już znaczącą pomoc od państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, które zobowiązany był uiścić choćby w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1492/16, III SA/Wa 2110/15, III SA/Wa 3563/15. Sąd uznał również, że pozostająca do dyspozycji Skarżącego kwota około 2.000 zł jest niewystarczająca, by sfinansować z niej także wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Zauważyć w tym miejscu również należy, że od ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika uzależniona jest możliwość realizacji przez stronę skarżącą prawa do kontroli wydanego w niniejszej sprawie wyroku w drodze wniesienia skargi kasacyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zasadnym jest ustanowienie na rzecz Skarżącego adwokata z urzędu, gdyż wykazał on, iż opłacenie kosztów związanych z zapewnieniem profesjonalnej pomocy prawnej wykracza poza jego możliwości płatnicze. Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.