I SA 1017/02

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Janina Antosiewicz NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2004 r. sprawy ze skarg A. P. i Gminy K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejętą na własność Państwa działkę uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu O. z dnia [...] lipca 2001r, Nr [...]; 1) zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. P. kwotę 30 (trzydzieści) zł i na rzecz Gminy K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. UZASADNIENIE I SA 1017/02 UZASADNIENIE Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2002 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a, 130, 132 ust. 5 i 134 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543), po rozpatrzeniu odwołań A. P. i Zarządu Miejskiego w K. od decyzji Starosty Powiatu O. Nr [...], z dnia. [...].07.2001 r. ustalającej odszkodowanie za przejętą na własność Państwa działkę o pow. 2707 m2, położoną w K., oznaczoną dawnej w ewidencji gruntów numerem [...], wchodzącą obecnie w skład działek o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] z obrębu [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy: Decyzją Nr [...] z dnia [...].07.2001 r. Starosta Powiatu O. ustalił odszkodowanie w wysokości 24.245,00 zł na rzecz A. P. Od decyzji tej odwołał się Zarząd Miejski w K. podnosząc, iż obciążenie Gminy K. obowiązkiem wypłaty odszkodowania jest próbą przeniesienia obowiązku organu administracji rządowej do wypłaty na jednostkę samorządu terytorialnego, która przejmując mienie Skarbu Państwa w 1990 r. przejmowała je bez obciążeń. W ocenie odwołującej się strony odszkodowanie powinno zostać zapłacone przez Starostę O. A. P. domagała się w odwołaniu zobowiązania Starosty do dokonania ustalenia wartości odszkodowania w dniu dzisiejszym. Powyższe argumentowała m.in. brzmieniem art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej u.o.g.n.) który stanowi, że podstawą ustalenia wysokości odszkodowania jest wartość rynkowa nieruchomości. W wyniku rozpatrzenia odwołań Wojewoda [...] stwierdził, co następuje: Z akt sprawy wynika, że w/w cześć działki o pow. 2707 m2 znajduje się na terenie, który ustalony został pod budownictwo jednorodzinne uchwałą Nr XIX/86/82 Rady Narodowej Miasta i Gminy K. z dnia [...].07.1982 r. (Dz. Urz. Rady Narodowej m.st. Warszawy Nr 12 z 1983 r.), podjętą na podstawie przepisów ustawy I SA 1017/02 z dnia 6.07.1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 192 ze zm.). Przejście na własność Państwa działek lub ich części (z wyjątkiem działek określonych w art. 8 i art. 9 powołanej ustawy) nastąpiło z mocy prawa po upływnie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie powyższej uchwały. W myśl art. 10 ust. 1 ustawy z 1972 r. za przejęte w tym trybie nieruchomości wypłacało się odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczeniach nieruchomości. Ponieważ do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. nie ustalono odszkodowania w myśl art. 233 tej ustawy powinno ono być ustalone zgodnie z jej przepisami. Przedmiotowa działka stała się z mocy prawa własnością Gminy K. na mocy ustawy z dnia 10.05.1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), co stwierdził Wojewoda. Zatem stosownie do art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami do wpłaty odszkodowania zobowiązany jest zarząd jednostki samorządowej, która ostatecznie stała się właścicielem gruntu. W konsekwencji nie podstaw od rozstrzygania sprawy odszkodowania w trybie art. 36 ustawy z dnia 10.05.1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Organ I instancji prawidłowo zobowiązał Gminę K. do wypłaty odszkodowania. Nie budzi również zastrzeżeń operat szacunkowy nieruchomości z [...].03.2003 r., zaktualizowany [...].05.2001 r. W przypadku ustalania odszkodowania przepisy ustawy nakładają na organ orzekający obowiązek uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Regulujący m.in. te kwestie art. 130 ust. 1 u.o.g.n. stanowi, iż wysokość odszkodowania ustala się według stanu i wartości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w ocenie organu odwoławczego sporządzony w przedmiotowej sprawie operat szacunkowy spełnia wymogi określone w/w przepisie. W operacie tym biegły oszacował bowiem wysokość odszkodowania według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości (przejętej) w dniu odpowiadającym dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu tj. na [...].09.1983 r., czyli na dzień wydania Zarządzenia nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy K.. I SA 1017/02 Uznając wniesione odwołania za nieuzasadnione Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że dokonana przez organ I instancji ocena materiału dowodowego jest prawidłowa. Na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 marca 2002 r. skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli A. P. i Zarząd Miejski w K.. A. P. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej i zobowiązania Starosty O. do ustalenia odszkodowania zgodnie z obowiązującymi przepisami. Skarżąca podniosła, że odszkodowanie zostało ustalone według stanu i wartości nieruchomości w dniu odpowiadającym dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu, tj. w dniu [...] września 1983 r. (opinia z 20 marca 2000 r.) i zaktualizowane na dzień 30 maja 2001 r. jedynie o współczynnik w 2001 r., a rzeczoznawca powinien dokonać waloryzacji corocznej stosując 19 współczynników (od 1983 r. do dnia wydania decyzji tj. [...] lipca 2001 r.) Nieprawidłowo dokonana przez biegłego waloryzacja stała się przyczyną błędnego rozstrzygnięcia w sprawie. Zarząd Miejski w K. w imieniu Gminy K. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając, że decyzje te naruszają art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez niewłaściwą interpretację i zastosowanie tego przepisu. Obciążenie w sprawie niniejszej Gminy K. obowiązkiem wypłaty odszkodowania jest prośbą przeniesienia obowiązku organu administracji rządowej na jednostkę samorządu terytorialnego, z naruszeniem art. 36 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), który to przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2004 r., sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez I SA 1017/02 właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargi zasługiwały na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż zarzuty podniesione przez skarżących. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizując te obowiązki w toku rozpatrywania spraw organy winny w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu tego materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), a stanowisko organu należy szczegółowo uzasadnić (art. 107 § 3 k.p.a.) Nieruchomość położona w K., oznaczona jako działka dawny numer ewidencyjny nr 2243 o powierzchni 2707 m2 została przejęta od jej ówczesnego właściciela J. A. Zarządzeniem Naczelnika Miasta i Gminy K. Nr [...] z dnia [...] września 1983 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192) z przeznaczeniem pod zabudowę mieszkaniową osiedla "W.". Art. 10 tej ustawy ustanawiał szczegółowe zasady wypłaty odszkodowania za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy, z uwzględnieniem czy właściciel zachował na własność działkę normatywną. W sprawach odszkodowania nie unormowanych w art. 1-2 powołanego artykułu jego ustęp 3 odsyłał do przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Wówczas sprawy te regulowała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). Zarówno ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w I SA 1017/02 miastach i osiedlach, jak i ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zostały uchylone z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), której art. 96 ust. 1 stanowił: sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przez dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów z wykorzystaniem zebranego materiału. Należy także mieć na uwadze, że stosownie do art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Z kolei art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., uchylając ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz ustawę z dnia 29 września 1990 r. o zmianie tej ustawy stanowi, że sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zaskarżone decyzje wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami bez dokonania niezbędnych ustaleń, które winny poprzedzić decyzję odszkodowawczą. Zebrany przez organy materiał dowodowy jest niewystarczający. Nie podjęto dostatecznych starań w celu zebrania materiałów archiwalnych związanych z przejęciem nieruchomości i prowadzonym wówczas postępowaniem odszkodowawczym bądź wyjaśnieniem w sposób nie budzący wątpliwości przyczyn, z powodu których postępowanie to nie zostało zakończone, jeżeli w ogóle było wszczęte. Przyjęto, że w sprawie nie była wydana decyzja odszkodowawcza, traktując sprawę jako będącą w toku przed dniem 1 stycznia 1998 r., chociaż z przekazanych sądowi akt administracyjnych wynika, że w dniu [...] września 1999 r. do Starostwa Powiatowego w O. wpłynął wniosek A. P. – spadkobierczyni J. A. o wypłacenie odszkodowania za grunty przejęte od jej ojca w 1985 r. – i jak się wydaje, mimo braku zawiadomienia o wszczęciu postępowania, było ono prowadzone na wniosek A. P., co potwierdził Starosta w decyzji z dnia [...] lipca 2001 r. I SA 1017/02 Podnieść należy, że w piśmie Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia 28 października 1999 r., nr [...] stwierdzono, że w dacie przejęcia i do roku 1989 r. odszkodowanie nie zostało wypłacone ze względu na brak tytułu własności (postępowania spadkowego) i nie zostało przekazane do depozytu Sądu, gdyż nie zgłaszał się zainteresowany, zgłoszenie nastąpiło dopiero w 1999 r. W świetle treści tego dokumentu prawdopodobnym jest, że było już w sprawie ustalone odszkodowanie. W piśmie z dnia 5 kwietnia 2001 r., nr [...] Przewodniczący Zarządu Miejskiego w K. podał, że przedmiotowa działka w tym czasie, gdy podlegała przejęciu nie miała uporządkowanego stanu prawnego własności, dlatego nie wydawano decyzji o odszkodowaniu i nie wypłacono odszkodowania. Wobec wskazanych braków postępowania należy jednoznacznie – w oparciu o archiwalne dokumenty wyjaśnić wszelkie wątpliwości dotyczące wcześniejszego postępowania dotyczącego odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w kontekście powołanych wcześniej przepisów normujących te kwestie - począwszy od ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. Dopiero w przypadku, gdy stwierdzone zostaną podstawy do prowadzenia sprawy odszkodowawczej w trybie art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, winno zostać ustalone odszkodowanie odpowiadające wartości wywłaszczonej nieruchomości, z zaliczeniem wartości ewentualnej działki, jaką otrzymał na własność J. A. lub wskazanie przez niego osoby (której to okoliczności również w sprawie nie wyjaśniono). Zaskarżone rozstrzygnięcie ustalające wysokość odszkodowania uznać należało za przedwczesne, stąd niecelowym było rozważanie zarzutów dotyczących tej kwestii. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej Gminy, iż nie jest ona – w razie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość – organem właściwym do jego zapłaty, bowiem jak twierdzi skarżąca właściwym organem jest Skarb Państwa, co wynika z art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., wprowadzonego ustawą z dnia 18 stycznia 1996 r. o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 23, poz. 102). Nie można podzielić tego poglądu. Powołany przepis stanowi, że Skarb Państwa przejmuje zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia I SA 1017/02 wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych. Skoro przytoczona regulacja dotyczy zobowiązań i wierzytelności wynikających z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 r., to jest dniem komunalizacji z mocy prawa mienia ogólnonarodowego, to przepis ten nie może mieć w sprawie zastosowania. Decyzja przyznająca w sprawie niniejszej odszkodowanie wydana została po tej dacie, a więc wówczas, gdy właścicielem przyjętej nieruchomości była już z mocy prawa Gmina K., prawidłowo więc wskazano ten podmiot jako zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 200 i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.