II SA/Sz 881/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Ratownictwa Drogowego Spółki z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków związanych z dozorem pojazdu oddala skargę. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 - j.t. ze zm.), dalej jako "k.p.a." oraz art. 18 i art. 102 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 – j.t. ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.", w związku z art. 13 § 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), po rozpoznaniu sprawy na skutek zażalenia [...] sp. z o.o. w S. (dalej jako "Spółka" lub "skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu wydatków związanych z dozorem pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] za okres od 24 października 2007 r. do 14 grudnia 2011 r. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, że przedmiotowy pojazd, decyzją funkcjonariusza Policji, skierowano w dniu [...] lutego 2007 r. na parking strzeżony R. J., prowadzącego działalność pod firmą [...]. Natomiast w dniu [...] października 2007 r. został on przetransportowany na parking skarżącej, z którego to w dniu [...] grudnia 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. odebrał go i przekazał do stacji recyklingu. Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. organ, na wniosek Spółki, przyznał jej wynagrodzenie za przechowywanie ww. pojazdu w kwocie [...]zł. Kwota ta wynikała z poczynionych przez organ ustaleń dotyczących udziału wynagrodzenia za parkowanie w łącznym koszcie parkowania, wynikającym ze stawek za parkowanie. Na podstawie zgromadzonego w tym zakresie materiału dowodowego przyjęto, że średni koszt parkowania wynosił [...] zł, zaś udział wynagrodzenia za dozór w łącznym koszcie parkowania stanowił w okresie do 30 czerwca 2008 r. - 35%, natomiast w okresie po 1 lipca 2008 r. średnio 27.5 %, co dało łącznie [...] zł wynagrodzenia. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 r. Spółka zwróciła się o zwrot wydatków związanych z dozorem pojazdu w kwocie [...]zł. Uzasadniając żądanie podała, że wnioskowana kwota stanowi różnicę pomiędzy kwotą [...]zł przyjętą przez organ jako łączny koszt parkowania pojazdu, a kwotą [...]zł, tj. faktycznie przyznanego wynagrodzenia za przechowywanie pojazdu. Pismem z dnia 1 lipca 2020 r. organ wezwał skarżącą do wskazania i udokumentowania koniecznych wydatków poniesionych przy przechowywaniu pojazdu oraz przedstawienia sposobu ich wyliczenia. W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia 1 lipca 2020 r. Spółka wskazała, że w związku z upływem czasu, nie posiada dokumentów źródłowych wskazujących na poniesione koszty przechowywania pojazdu objętego wnioskiem. Odwołując się do wniosku z dnia [...] maja 2020 r. wyraziła przekonanie, że wysokość poniesionych nakładów została już wyliczona w poprzednich postępowaniach dotyczących wynagrodzenia za przechowywanie tego pojazdu, prowadzonych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Zdaniem Spółki, organ ustalił w trakcie postępowania średnie koszty przechowywania pojazdu zawierające zarówno wydatki związane z przechowywaniem jak i wynagrodzenie przechowawcy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła, że zostało ono wydane w oparciu o nierzetelne przesłanki i hipotetyczne ustalenia, z pominięciem prawomocnego postanowienia organu w sprawie ustalenia wynagrodzenia za przechowywanie pojazdu. Podniosła, że organ może nie zgodzić się z własnymi ustaleniami i przeprowadzić ponownie postępowanie dowodowe. Tym niemniej nie może arbitralnie i bez podania ustalonych dowodów przyjąć, że nie wystąpiły żadne koszty dozoru. W uzasadnieniu wymienionego na wstępie postanowienia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podzielił stanowisko organu I instancji co do tego, że warunkiem niezbędnym zwrotu poniesionego wydatku jest jego uprzednie poniesienie i udokumentowanie. Skoro zatem Spółka nie wykazała w żaden sposób faktu poniesienia kosztów oraz nie przedstawiła sposobu ich kalkulacji, mimo iż została przez organ wezwana do uzupełnienia wniosku, to brak podstaw do uwzględnienia jego uwzględnienia. Zaznaczył, że przedmiotem sprawy do której odwołano się we wniosku, tj. zakończonej postanowieniem z dnia [...] października 2018 r., było przyznanie wynagrodzenia za dozór w kwocie [...]zł, która wynikała z dokonania ustalenia udziału wynagrodzenia za parkowanie w łącznym koszcie parkowania wynikającym ze stawek za parkowanie. Przedmiotowe ustalenie zostało przeprowadzone na podstawie faktur, którymi obciążany był organ za parkowanie pojazdów, a także informacji uzyskanych od podmiotów zajmujących się przechowywaniem pojazdów na terenie S., do których wystąpiono o wskazanie stawek za parkowanie w okresie, którego dotyczył przedmiotowy wniosek. Tak ustalone wynagrodzenie za dozór uzyskało aprobatę w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2747/17. Zdaniem organu odwoławczego, przyjęty przez organ sposób ustalenia wysokości wynagrodzenia za dozór pojazdu nie może mieć żadnego przełożenia na żądanie zwrotu koniecznych wydatków w okolicznościach niniejszej sprawy, tj. braku wykazania poniesienia jakichkolwiek wydatków. Zatem wobec nieprzedłożenia przez Spółkę jakichkolwiek dowodów oraz kalkulacji tym bardziej brak było podstaw do podejmowania wyliczeń, które w takich okolicznościach miałyby charakter wyłącznie hipotetyczny. Końcowo wskazano, iż w interesie własnym Spółki było skierowanie wniosku we właściwym (rozsądnym) czasie, tak by nie narażać się na negatywne konsekwencje braku dowodów. W takiej sprawie jak ta, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, a postępowanie organu ogranicza się do oceny kalkulacji przedstawionej przez stronę. Spółka zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i zarzucając naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W argumentacji skargi skarżąca nie zgodziła się z poglądem organu jakoby na dozorcy spoczywał obowiązek udokumentowania wysokości kosztów dozoru. Podniosła, że to organ obciąża obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, zaś brak możliwości przedstawienia dowodów przez stronę nie zwalnia organu z przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego. Organy obu instancji bezpodstawnie twierdzą, że nieprzedstawienie przez stronę dowodów na wysokość kosztów przechowania pojazdu świadczy o ich braku i zwalnia organy od przeprowadzenia innych dowodów w celu ich ustalenia. Twierdzenie o braku kosztów przechowania pojazdu nie zostało poparte żadnym dowodem przeprowadzonym przez organy, a nadto jest sprzeczne z zasadami racjonalnego rozumowania. Każde przechowanie bowiem związane jest z powstaniem kosztów, w tym przypadku związanych z kosztem utrzymania parkingu: plac, oświetlenie pensje pracowników, koszty ogólnoadministracyjne, podatki od nieruchomości itd. Zarówno w wyroku o sygn. I OSK 161/14, jak i w szeregu innych NSA stwierdza "...W konsekwencji zatem, jeżeli w przekonaniu organu, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie, dozorca nie wskazał jakie konkretnie poniósł wydatki związane z dozorem samochodu, nie przedstawił stosownych dokumentów, ani nie wykazał sposobu ich wyliczenia, ... to wówczas stosownych ustaleń w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego musiał dokonać organ". Poza tym w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia organ wskazuje na nieobowiązujące w tym postępowaniu zapisu nowelizacji u.p.e.a ustalające termin złożenia wniosku o zwrot kosztów przechowania, chociaż jednocześnie wskazuje na brak ich zastosowania w przedmiotowym postępowaniu. Organ nie podał też przepisu k.p.a., który nakłada na stronę powinność przedstawienia dowodów potwierdzających okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ani stosownego orzecznictwa na potwierdzenie powyższego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że w sprawie, w której przedmiotem jest zwrot wydatków koniecznych nie sposób całego ciężaru dowodowego przerzucić na organy, zaś organ I instancji realizując zasadę prawdy obiektywnej wystosował wezwanie do wykazania i udokumentowania koniecznych wydatków i w przedstawienie wyliczenia w odniesieniu do konkretnego pojazdu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r., poz. 2167 – j.t. ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – j.t. ze zm.) stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według powyższego kryterium wykazała, że skarga nie jest zasadna, gdyż akt ten odpowiada prawu. Przedmiotem skargi uczyniono postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające skarżącej zwrotu wydatków związanych z dozorem pojazdu. Podstawą materialnoprawną powyższego rozstrzygnięcia jest art. 102 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny przyznaje, na wniosek dozorcy złożony w terminie miesiąca od dnia ustania dozoru, zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór, chyba że dozorcą jest jedna z osób wymienionych w art. 101 § 1 tej ustawy. Analiza powyższego przepisu dowodzi, że skoro zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru następuje na wniosek dozorcy, to na nim ciąży obowiązek wykazania, jakie wydatki poniósł. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że to dozorca powinien wskazać konieczne wydatki poniesione na dozór konkretnego pojazdu, a także przedstawić sposób obliczenia tych kwot (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 748/18, WSA w Gdańsku z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 828/16 dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym kalkulacja poniesionych kosztów powinna opierać się na dowodach, a więc dokumentach potwierdzających okoliczność poniesienia przez stronę opisanych przez nią wydatków. W interesie przedsiębiorcy leży więc należyte udokumentowanie poniesionych wydatków. Przyjmuje się także, że wydatki te muszą być konkretne oraz odnosić się do danego dozorcy i przedmiotu objętego dozorem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 585/09, 2 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 62/08, 20 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 1797/06, dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a tym samym realiów danej sprawy. Nie mogą to być zatem przeciętne wydatki związane z dozorowaniem pojazdu, lecz wydatki rzeczywiście poniesione. Innymi słowy rzecz ujmując, ustalona należność powinna odpowiadać konkretnym, rzeczywistym i wykazanym przez dozorcę wydatkom. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić należy się z organami, że żądanie skarżącej zwrotu wydatków z wykonywaniem dozoru pojazdu w wysokości [...] zł nie zasługiwało na uwzględnienie, skoro tak we wniosku jak i na wezwanie organu nie wykazała, ani nie udokumentowała ww. wydatków oraz nie przedstawiła ich wyliczenia. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że brak było podstaw do przyjęcia sugerowanej przez skarżącą tezy, aby różnica pomiędzy ustaloną w postanowieniu z dnia [...] października 2018 r. wysokością kosztów dozoru a przyznanym wynagrodzeniem za ten dozór, stanowiła o wydatkach w rozumieniu art. 102 § 2 u.p.e.a. Jak już wyżej wskazano zwrot wydatków odpowiadać ma rzeczywiście poniesionym, a nie przeciętnym czy hipotetycznym wydatkom. Tymczasem koszty jak i udział w nich wynagrodzenia zostały ustalone nie tylko na podstawie faktur, którymi obciążany był organ za parkowanie pojazdów, a także w oparciu o stawki za parkowanie pojazdu podane przez podmioty zajmujące się przechowaniem pojazdów. Co do zasady koszty dozorowania obejmują wynagrodzenie i wydatki, jednakże ustalenie tych kosztów i udziału w nich wynagrodzenia nie dowodzi wysokości wydatków, jakie faktycznie poniosła skarżąca. Ustalenie wynagrodzenia oparte jest bowiem na innych zasadach, stąd rację należy przyznać organowi odwoławczemu, że sposób ustalenia wysokości wynagrodzenia nie może mieć żadnego przełożenia na żądanie zwrotu koniecznych wydatków. W takiej sytuacji organ I instancji był uprawiony do wystosowania wezwania do Spółki, zaś wobec nieprzedstawienia na to wezwanie stosowanej kalkulacji wydatków oraz dowodów na ich poniesienie - do wydania rozstrzygnięcia odmawiającego zwrotu wnioskowanej kwoty. Utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy takiego rozstrzygnięcia pozostaje więc w zgodności z prawem tak materialnym ale i proceduralnym, gdyż w sprawie nie doszło do zarzucanego skargą naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. Zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Realizacja tej zasady oparta jest na przestrzeganiu reguł postępowania przyjętych w k.p.a., w tym zawartych w art. 7 i 77 k.p.a. Przepisy te zobowiązują organ do podejmowania z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z przepisów tych wynika, że organ jako gospodarz postępowania administracyjnego zobowiązany jest do określenia jakie dowody są niezbędne do ustalenia stanu faktycznego i przeprowadzenia tych dowodów z urzędu lub na wniosek. Wprawdzie na mocy omawianych regulacji organowi przysługuje inicjatywa dowodowa, jednakże strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych i przyczynienia się do zapewnienia pełnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż strona powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Obowiązki te oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II OSK 1291/12 oraz z dnia 24 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1761/19, dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwe w sprawach o zwrot wydatków związanych z dozorem pojazdu ciężar dowodzenia przesuwa się na dozorcę, gdyż to on jest w posiadaniu najpełniejszych i najdokładniejszych informacji o poniesionych wydatkach. A zatem to dozorca powinien wykazać fakty, które przemawiają na zasadnością zgłoszonego żądania i współpracować z właściwym w sprawie organem, celem wyjaśnienia sprawy. Wprawdzie zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt II OSK 1452/20, dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza akt administracyjnych potwierdza, że organ I instancji dopełnił obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy, skoro wezwał stronę do wykazania i udokumentowania objętych wnioskiem wydatków jak i przedstawienia ich wyliczenia. Zauważyć jednak należy, że organ, z uwagi na przedmiot postępowania oraz rodzaj okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ma ograniczone możliwości zgromadzenia z urzędu stosownego materiału dowodowego. Wobec tego zarzut skarżącej, iż brak przedstawienia przez Spółkę dowodów na wysokość kosztów przechowywania pojazdu nie zwalniał organu z przeprowadzenia innych dowodów jest niezrozumiały zwłaszcza, że sama skarżąca nie określiła jakie to dowody organ mógłby przeprowadzić na potwierdzenie wydatków związanych z wykonywaniem przez nią dozoru. To skarżąca wie jakie wydatki poniosła i z reguły to ona jest także dysponentem ewentualnego materiału dowodowego w tym zakresie. Dlatego też "nie dopuszczalne jest, aby w sytuacji, gdy dozorca nie dostarcza dowodów na okoliczność poniesionych wydatków, ciężar dowodowy w tym zakresie przerzucony został w całości na organ" (por. wyroki NSA z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt: I OSK 2933/17, I OSK 2472/18, I OSK 2934/18 i 2937/19, dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Upływ czasu, mimo że może utrudniać zgromadzenie niezbędnej dokumentacji, to nie może stanowić okoliczności zwalniającej skarżącą z wykazania zasadności swojego żądania. Skarżąca jest podmiotem, który profesjonalnie prowadzi działalność w zakresie przechowywania pojazdów, a zatem powinna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami, jakie wynikną z nieprzedstawienia dowodów będących w jej wyłącznej dyspozycji. W tym stanie rzeczy, wobec nieuzasadnionych podstaw skargi przy jednoczesnym braku okoliczności, które należałoby wziąć pod rozwagę z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.