II OZ 731/22

SENTENCJA Dnia 13 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. C. i F. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 393/21 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi G.C., F. C. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2021 r., nr WOP.7721.228.2019.JS w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 393/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Gdańsku odmówił G. C. i F. C. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej od wyroku wydanego w sprawie ze skargi na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (PWINB) z 26 kwietnia 2021 r., nr WOP.7721.228.2019.JS w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu w/w postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z 15 grudnia 2021 r., II SA/Gd 393/21, WSA w Gdańsku oddalił skargę G. C. i F. C. na w/w decyzję PWINB z 26 kwietnia 2021 r. w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W dniu 2 marca 2022 r. do WSA w Gdańsku wpłynęła skarga kasacyjna od powyższego wyroku, sporządzona przez pełnomocnika skarżących. Środek zaskarżenia wniesiono w terminie, jednakże z uwagi na braki formalne, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 4 marca 2022 r. wezwano pełnomocnika skarżących do ich usunięcia, poprzez złożenie jednego egzemplarza odpisu skargi kasacyjnej poświadczonego za zgodność z oryginałem oraz złożenie pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania skarżących - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Ponadto, odrębnym zarządzeniem z tego samego dnia Przewodnicząca Wydziału wezwała pełnomocnika skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Oba wezwania zostały doręczone pełnomocnikowi 28 marca 2022 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 108 akt). Zatem 7-dniowy termin do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej i uiszczenia wpisu upływał 4 kwietnia 2022 r. W dniu 4 kwietnia 2022 r. do WSA wpłynęły trzy egzemplarze pełnomocnictwa procesowego skarżących kasacyjnie, zaś 30 marca 2022 r. na rachunek bankowy sądu przelano kwotę 250 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Natomiast, jak wynika z akt sprawy, w zakreślonym 7-dniowym terminie ani skarżący kasacyjnie, ani ich pełnomocnik nie usunęli braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez złożenie jednego egzemplarza odpisu skargi kasacyjnej poświadczonego za zgodność z oryginałem. Z tych przyczyn, WSA w Gdańsku w postanowieniu z 17 maja 2022 r. odrzucił skargę kasacyjną, doręczając go pełnomocnikowi skarżących kasacyjnie 6 czerwca 2022 r. Pismem z 12 czerwca 2022 r. skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odpisu skargi kasacyjnej od wyroku z 15 grudnia 2021 r. wydanego w niniejszej sprawie, podnosząc, że z analizy dokumentacji jaką posiadają, w dniu 30 marca 2022 r. została nadana do WSA w Gdańsku – Wydział II korespondencja, dotycząca najprawdopodobniej przedmiotowej sprawy. Pismem z 13 czerwca 2022 r. pełnomocnik uzupełnił wniosek o przywrócenie terminu przedkładając odpis skargi kasacyjnej. Zarządzeniem z 20 czerwca 2022 r. wezwano pełnomocnika do przedłożenia 3 odpisów wniosku z 13 czerwca 2022 r. W dniu 14 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżących złożył 3 egzemplarze wniosku o przywrócenie terminu, wraz z załącznikami. Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności wskazujących na brak ich lub ich pełnomocnika winy w stwierdzonym przez sąd uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej (art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm., "Ppsa"). Wobec okoliczności rozpoznawanej sprawy, sąd wojewódzki uznał, że za dostatecznie usprawiedliwiające skarżących nie może być uznane oświadczenie, że w dniu 30 marca 2022 r. nadali do WSA korespondencję najprawdopodobniej dotyczącą przedmiotowej sprawy, przy czym nie przedstawili okoliczności uprawdopodobniających jej nadanie. Oświadczenie takie nie stanowi ani o uprawdopodobnieniu, że termin został zachowany, ani że brak jest winy w jego niedochowaniu. Zdaniem tegoż sądu oświadczenie o nadaniu korespondencji "najprawdopodobniej" dotyczącej przedmiotowej sprawy nie stanowi o zachowaniu wymaganej staranności ani ze strony skarżących, ani tym bardziej - ze strony profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie sądu pierwszej instancji nie zasługiwał przy tym na uwzględnienie zarzut skarżących, że odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak jej odpisu stanowi nadmierny formalizm. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli G. C. i F. C., zaskarżając je w całości i zarzucając mu: - naruszenie art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 Ppsa polegające na: 1. dokonaniu przez sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 Ppsa, wyrażające się w: 1.1 błędnym uznaniu, że w świetle wskazanych regulacji skarżący nie zadośćuczynili obowiązkowi wykazania ziszczenia się podstaw uzasadniających konieczność i celowość złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a finalnie jego zasadności, która to ocena sądu pierwszej instancji wpływała bezpośrednio na rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia dodatkowego odpisu skargi kasacyjnej w sprawie II SA/Gd 393/21, w sytuacji gdy: 1.2 w świetle prawidłowej interpretacji art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 Ppsa, w szczególności interpretacji pojęcia "uprawdopodobnienie podstaw do przywrócenia terminu", w myśl której wystarczy wykazanie wysokiego prawdopodobieństwa zasadności i celowości złożenia wniosku, nie zaś formalne udowodnienie wskazanych okoliczności: 1.3 skarżący wykazali wysokie prawdopodobieństwo zasadności i celowości zastosowania instytucji przywrócenia terminu do złożenia dodatkowego odpisu skargi kasacyjnej w sprawie II SA/Gd 393/21, w tym w szczególności: 1.4 w świetle prawidłowej interpretacji art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 Ppsa skarżący wykazali w sposób transparentny, że ustalili, iż z nieznanych im przyczyn w aktach niniejszej sprawy brak było wszystkich odpisów skargi kasacyjnej, pomimo wcześniejszego terminowego złożenia skargi kasacyjnej oraz uzupełnienia jej braków, a finalnie: 1.5 w świetle prawidłowej interpretacji art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 Ppsa skarżący wykazali, że zaistniała sytuacja, w której z przyczyn pozostających poza sferą ich działania lub zaniechania brak było kompletności skargi kasacyjnej, a także, że zaistniała konieczność oraz celowość złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odpisu skargi kasacyjnej, jako jedynego instrumentu formalnego, zmierzającego do wypełnienia wszystkich formalnych wymogów skarg kasacyjnej; 2. naruszenie art. 86 § 2 Ppsa w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, wyrażająca się w: 2.1 błędnym uznaniu przez sąd pierwszej instancji, że nie ziściła się ustawowa przesłanka warunkująca zastosowanie instytucji przywrócenia terminu do złożenia odpisu skargi kasacyjnej od wyroku II SA/Gd 393/21, określona w art. 86 § 2 Ppsa w postaci braku wystąpienia dla nich ujemnych skutków w sferze postępowania sądowego, która to ocena sądu pierwszej instancji wpływała bezpośrednio na rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia dodatkowego odpisu skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy: 2.2 w świetle kumulatywnej, prawidłowej wykładni art. 86 § 2 Ppsa, w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, złożenie wniosku o przywrócenie terminu do przedłożenia dodatkowego odpisu skargi kasacyjnej determinowane było zaistnieniem dla skarżących bezsprzecznego ujemnego skutku prawnego w postaci odrzucenia wywiedzionej przez nich skargi kasacyjnej w sprawie II SA/Gd 393/21, mimo pierwotnego terminowego złożenia skargi kasacyjnej oraz jej opłacenia, a ponadto: 2.3 odmowa przywrócenia terminu do przedłożenia dodatkowego odpisu skargi kasacyjnej w sprawie II SA/Gd 393/21 powodowała jednoznacznie ujemny skutek w postaci niemożności merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, pomimo jej terminowego wniesienia, opłacenia oraz aktualnego znajdowania się w aktach sprawy odpowiedniej ilości odpisów skargi kasacyjnej Mając na uwadze zawarte w pkt. II zarzutów zażaleniowych skarżący wnoszą o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a także uchylenia postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wydanego na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 Ppsa. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślają, że aktualnie ustała podstawa uprzedniego odrzucenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 Ppsa, a także przyczyna, która legła u podstaw złożenia wniosku o przywrócenie terminu w postaci braku odpowiedniej ilości odpisów skargi kasacyjnej. Wskazują, że aktualnie bowiem do akt sprawy II SA/Gd 393/21 została złożona dodatkowa ilość odpisów skargi kasacyjnej, w tym 3 odpisy skargi kasacyjnej złożone zostały bezpośrednio w wykonaniu zobowiązania sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 Ppsa jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi jest podstawową przesłanką do jego przywrócenia. Przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy zatem brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro bowiem art. 87 § 2 Ppsa stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie sąd wojewódzki uznał, że za dostatecznie usprawiedliwiające skarżących nie może być uznane ich oświadczenie, że w dniu 30 marca 2022 r. nadali do WSA korespondencję najprawdopodobniej (podkr. Sądu) dotyczącą przedmiotowej sprawy, przy czym nie przedstawili żadnych okoliczności uprawdopodobniających jej nadanie. W sprawie nie jest sporne uchybienie terminowi do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej. Okoliczność ta została bowiem przesądzona prawomocnym postanowieniem WSA w Gdańsku z 17 maja 2022 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, stwierdzającego, że przesyłka zawierająca przedmiotowe wezwania została doręczona prawidłowo, a w zakreślonym terminie ani pełnomocnik skarżących ani sami skarżący nie uczynili zadość wezwaniu sądu, co uniemożliwiało nadanie skardze kasacyjnej dalszego biegu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający przedmiotowe zażalenie przychyla się do stanowiska sądu pierwszej instancji, że argumentacja wniosku nie uzasadniała przyjęcia po stronie skarżących braku winy w uchybieniu terminowi. W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że okoliczność doręczenia profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej w postaci nadesłania jednego odpisu skargi kasacyjnej została rozstrzygnięta prawomocnie wskazanym wyżej postanowieniem WSA w Gdańsku. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając o zasadności odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej jest związany powyższym orzeczeniem (porównaj: postanowienia NSA: z 28 listopada 2018 r. II OZ 1226/18, LEX nr 2589876 czy z 24 września 2019 r., II OZ 836/19, niepubl.). Również oświadczenie o nadaniu korespondencji "najprawdopodobniej" dotyczącej przedmiotowej sprawy nie stanowi o zachowaniu wymaganej staranności ani ze strony skarżących, ani tym bardziej - ze strony profesjonalnego pełnomocnika, nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej brak winy w uchybieniu terminowi. Co więcej, oświadczenie o nadaniu korespondencji dotyczącej przedmiotowej sprawy, nie stanowi nawet o jednoznacznym przekonaniu skarżących o nadaniu odpisu pisma w danej konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, co trafnie zauważył sąd pierwszej instancji. Na pełnomocniku profesjonalnym z uwagi na stopień posiadanej wiedzy, w tym znaczenie pokwitowania odbioru przesyłki o określonej zawartości, ciąży wyższy stopień należytej staranności w prowadzeniu spraw swego mocodawcy. Niedołączenie zaś przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi kasacyjnej i odpisów załączników, jest brakiem formalnym skargi kasacyjnej, uniemożliwiającym nadanie jej prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi kasacyjnej przez sąd. Skoro skarżący ani ich pełnomocnik nie wskazali okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, albowiem brak było po ich nawet jednoznacznego przekonania o nadaniu odpisu pisma w tej konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, nie uzasadnia to braku winy strony skarżących kasacyjnie w uchybieniu terminu, od której w sytuacji ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika, należy oczekiwać rzetelności i maksimum staranności, a których to w niniejszej sprawie – jak wynika z uzasadnienia zażalenia – zabrakło. Odpowiadając na argumentację zażalenia relatywizującą brak jednego odpisu skargi kasacyjnej, przy jednoczesnym podnoszeniu zarzutu naruszenia art. 86 § 2 Ppsa w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Sąd Naczelny odwołuje się do wywodów zawartych w motywach uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sąd Administracyjnego z 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13, ONSAiwsa 2014, Nr 3 poz. 39). W cyt. uchwale przesądzono, że: "1. Niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 Ppsa, jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 Ppsa, uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. 2. Złożenie przez skarżącego wymaganych odpisów skargi po upływie wyznaczonego terminu, o którym mowa w art. 49 § 1 Ppsa, ale przed odrzuceniem skargi, oznacza, że skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 Ppsa.". Wprawdzie cyt. uchwała dotyczyła problemu braku uzupełnienia braków formalnych skargi, a zażalenie dotyczy postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej w postaci nie dołączenia jej wymaganego odpisu, to wywody zawarte w uzasadnieniu cyt. uchwały mają odniesienie do argumentacji zaprezentowanej w przedmiotowym zażaleniu. W uzasadnieniu cyt. uchwały w aspekcie dyrektywy interpretacyjnej zakazującej zawężającej wykładni prawa do sądu uwypuklono, iż równocześnie jednak w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania. Przez zachowanie wymagań formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania realizują postulat jawnego postępowania. W przypadku każdej ze stron należy oczekiwać dbałości o swoje interesy. W dalszych motywach cyt. uchwały wskazywano, że "Prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego, a nie przedmiotowego traktowania uczestników postępowania, z drugiej zaś - zakaz arbitralnego działania sądu. Zasada sprawiedliwości proceduralnej ma charakter uniwersalny, dotyczy wszystkich etapów i rodzajów postępowania, przy czym rzetelność każdej procedury powinna być powiązana z jej funkcją i charakterem prawnym. Wymaga podkreślenia, że aby uczynić zadość wymogom rzetelnej procedury obowiązkiem sądu, przed odrzuceniem skargi, jest dokładne zwrócenie uwagi komu ma być doręczony odpis skargi, w jakim celu zażądano odpisu bądź odpisów skargi, czy żądana ilość odpisów odpowiada ilości uczestniczących w postępowaniu osób. Prawo do sądu powinno przysługiwać każdej osobie i w takim zakresie, w jakim chce z tego prawa skorzystać, a procedura powinna mu umożliwiać skorzystanie z tego prawa (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). Oczywistym jest, że formalizm postępowania może jednak stanowić barierę w dostępie do sądu, lecz zapewnieniu rzetelności postępowania służy zachowanie właściwej proporcji przy normowaniu rygorów procesowych. Niekorzystnym skutkom uchybienia terminowi powinny zapobiegać przewidziane przez ustawodawcę instytucje procesowe, np. przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że sformalizowanie postępowania, co nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach, odgrywa pozytywną rolę, gdyż pozwala oddzielić poszczególne czynności w postępowaniu, wskazać ich kolejność i sposób podejmowania. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią więc one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu". W pełni podzielając przywołaną powyżej argumentację zawartą w motywach uchwały I OPS 13/13, Sąd Naczelny doszedł do przekonania, że zarzuty zażalenia nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. W rezultacie zgodzić się należało z oceną sądu wojewódzkiego, że skarżący nie uprawdopodobnili braku swej winy w przekroczeniu terminu, co musiało skutkować odmową przywrócenia terminu. Nie może stanowić uzasadnienia dla przyjęcia zaistnienia uprawdopodobnienia braku winy werbalne oświadczenie skarżących kasacyjnie o wysyłce korespondencji w dniu 30 marca 2022 r. na adres WSA w Gdańsku, skoro takiej korespondencji żalący się nie przedstawili, a ponadto jedynie w tonie przypuszczającym stwierdzili, wnosząc o przywrócenie uchybionego terminu, że miała ona dotyczyć przedmiotowej sprawy. Jedynym dokumentem zawartym w aktach sądowych, a objętych powyższa datą, jest potwierdzenie wpływu kwoty 250 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest przejawem nadmiernego formalizmu, lecz wynika z konieczności prowadzenia postępowania sądowego według reguł stanowionych ustawowo przez władzę prawodawczą. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.