II SA/Lu 535/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od S. na rzecz K. F. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzją z [...] lipca 2020 r., znak: [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Szef Urzędu), po rozpoznaniu wniosku K. F. (dalej także: skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej: k.p.a.) oraz art. 5 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 319; dalej także: u.d.o.), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2020 r., znak: [...], odmawiającą potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uzasadniając tę decyzję Szef Urzędu stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że skarżący prowadził działalność opozycyjną lub podlegał represjom w rozumieniu przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Ustawodawca wskazał, że potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu, że zainteresowany prowadził łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Szef Urzędu podkreślił, że zarówno we wniosku o potwierdzenie statusu, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w pozostałej korespondencji z organem, strona nie przedstawiła okoliczności prowadzenia działalności spełniającej przesłanki art. 2 u.d.o. Jedynymi materiałami jako zgromadzono na tę okoliczność jest "opis działalności opozycyjnej oraz represji" przesłany przez skarżącego. Podniesiony przez Stronę fakt działalności opozycyjnej nie został potwierdzony przez kwerendę IPN, natomiast opinia Rady Konsultacyjnej była jednogłośnie negatywna. Istotne jest przy tym, że skarżący nie składał żadnych dodatkowych wniosków dowodowych, w tym nie dosłał także żadnych uzupełnień, oświadczeń świadków, sprostowań. Podnoszony przez stronę fakt udziału w strajku w lipcu 1980 r. nie spełnia wymogu 12-miesięcznego okresu działalności, działalność w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. jest nieobjęta zakresem przedmiotowym u.d.o., a późniejsza działalność po 13 grudnia 1981 r. została zaopiniowana przez Radę jako działalność w ramach legalnego OPZZ, który współpracował z ówczesną władzą komunistyczną. W skardze do Sądu na tę decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi naruszenie art. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., z uwagi na pominięcie jako dowodów załączonych do akt sprawy oświadczeń J. O. i M. W. oraz nieprzesłuchanie tych osób w charakterze świadków. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ przyznał, że wprawdzie – wbrew temu, co wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – strona złożyła oświadczenia dwóch świadków, jednakże nie mogły być one dopuszczone jako dowody w sprawie, z uwagi na swoją bardzo ogólną, niekonkretną treść, niewnoszącą nic nowego do sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył wskazane reguły postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, że w związku z wydaniem decyzji Szefa Urzędu z [...] marca 2020 r., skarżący złożył 28 maja 2020 r. (data nadania) wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Do tego wniosku, co ma należy zauważyć, skarżący załączył oświadczenia J. O. oraz M. W. dotyczące działalności opozycyjnej skarżącego. W swoim oświadczeniu J. O. stwierdził kategorycznie, że "potwierdza działalność opozycyjną" strony w [...] w L. (dalej: [...]) w okresie po 13 grudnia 1981 r., na terenie nieistniejącej obecnie zajezdni przy ul. [...] w L.. Oświadczył, że skarżący "pracował w dziale Głównego Mechanika, w owym czasie jako kierowca Żuka. W działalności opozycyjnej zajmował się kolportażem ulotek, dowozem prasy [podziemnej] na [...]] oraz przekazywaniem składek na Związek Zawodowy NSZZ "Solidarność" z Działu Głównego Mechanika [...]" do składającego oświadczenie. Wyjaśnił przy tym, że do niego (J. O.) "wpływały składki pieniężne z różnych działów oraz różnych osób", a on przekazywał je "dalej do Biura, a później do Regionu Środkowo-Wschodniego" NSZZ "Solidarność". Oświadczył również, że skarżący pomagał mu w organizowaniu wyjazdów wakacyjnych dla dzieci w ramach akcji "W. z B." i wyjaśnił, na czym ta pomoc polegała. Uzupełniając własnoręcznie sporządzone oświadczenie, J. O. wskazał, że obok skarżącego dowozem i kolportażem prasy podziemnej w [...] zajmował się również J. M., zatrudniony w "Zakładzie nr [...]", który jednak obecnie już nie żyje (k. 46 akt adm.). M. W. opisał okoliczności swego zatrudnienia wraz ze skarżącym w [...] oraz wskazał, co następuje: "obaj należeliśmy do Związku Solidarność. Braliśmy obaj czynny udział w strajku w 1979 r. na [...]. W stanie wojennym braliśmy czynny udział w tajnych zebraniach, tzn. roznosiliśmy ulotki, gazetki, które były produkowane w podziemiu, niejednokrotnie narażaliśmy się władzom komunistycznym. Zaznaczam, że K. F. był głównym roznosicielem ww. ulotek i gazetek po innych zakładach, jak również [brak udział w] przewożeniu z innych zakładów ulotek" (k. 45 akt adm.). W ocenie Sądu, analiza tych dowodów prowadzi do stwierdzenia, że mogą mieć one istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem gdyby organ potwierdził ich wiarygodność, oznaczałoby to, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej w Polsce w rozumieniu art. 2 u.d.o. Przepis ten stanowi bowiem, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Podkreślenia wymaga, że Szef Urzędu nie odniósł się w jakikolwiek sposób do opisanych wyżej dowodów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Co więcej, treść tego uzasadnienia świadczy o tym, że organ nie zapoznał się z tymi dowodami w dacie orzekania w drugiej instancji, zawiera ono stwierdzenie: "Strona nie przedstawiła okoliczności prowadzenia działalności spełniającej przesłanki art. 2 ustawy. Jedynymi materiałami jako zgromadzono na tę okoliczność jest "opis działalności opozycyjnej oraz represji" przesłany przez Wnioskodawcę. Podniesiony przez Stronę fakt działalności opozycyjnej nie został potwierdzony przez kwerendę IPN, natomiast opinia Rady Konsultacyjnej była jednogłośnie negatywna. Pan K. F. nie dosłał także żadnych uzupełnień, oświadczeń świadków, sprostowań" (s. 4 uzasadnienia; k.56v akt adm.). Brak odniesienia się do opisanych dowodów prowadzi do wniosku, że organ nie zebrał wyczerpująco całego materiału dowodowego, nie rozważył go i nie poddał ocenie, zgodnie z wymaganiami wynikającymi z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Trafnie zarzucono również w skardze, że Szef Urzędu nie rozważył nawet nieprzesłuchania tych osób w charakterze świadków, albowiem nie zawarł żadnych rozważań na ten temat w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na wynik sprawy nie może mieć przy tym wpływu ocena opisanych dowodów – oświadczeń J. O. oraz M. W. zawarta w odpowiedzi na skargę. Po pierwsze, nie ulega wątpliwości, że nie można po zakończeniu postępowania administracyjnego sanować tak istotnych uchybień w zakresie postępowania wyjaśniającego, tym bardziej, że Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego aktualnego w dacie jej wydania. Po drugie, stanowisko to jest nie tylko niezwykle lakoniczne i ogólnikowe, lecz również nieadekwatne do stanu faktycznego sprawy. Wbrew bowiem twierdzeniom organu, nie sposób uznać, że "z uwagi na bardzo ogólne stwierdzenia świadków, brak konkretnych, rzeczowych informacji o działalności Wnioskodawcy, wymienione wyżej oświadczenia nie mogą być uznane za dowód istotny w sprawie, nie umożliwiają bowiem ustalenia na czym polegała działalność Strony oraz jaki miała charakter, a także w jakim okresie była prowadzona". Przeciwnie, zdaniem Sądu, zwłaszcza oświadczenie J. O. ma charakter rzeczowy i stosunkowo precyzyjny oraz dość wyczerpujący, mając na uwadze także to, że zostało ono sporządzone w całości pismem ręcznym przez osobę w podeszłym wieku, zatrudnioną razem ze skarżącym (mającym 88 lat) w [...] w około 40 lat temu. Niezależnie od tego wskazać trzeba, co również trafnie podniesiono w skardze, że nawet gdyby Szef Urzędu dopatrzył się nieścisłości czy też braku precyzji w ww. oświadczeniach, to z pewnością mógł i zarazem obowiązany był z urzędu wyjaśnić te wątpliwości choćby poprzez dopuszczenie dowodu z przesłuchania tych osób w charakterze świadków, czego – jak wskazano wyżej – nie uczynił ani nie wyjaśnił przyczyn braku takiego działania. W tych okolicznościach sprawy, Sąd stwierdził, że co najmniej przedwczesne było stanowisko Szefa Urzędu, iż zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że skarżący prowadził działalność opozycyjną lub podlegał represjom w rozumieniu przepisów u.d.o. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego. Z uwagi na charakter opisanych uchybień, Szef Urzędu nie był więc władny do zastosowania przywołanych jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego – art. 5 w zw. z art. 2 i art. 3 u.d.o. Mając na uwadze powyższe, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2523 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., Szef Urzędu uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Obowiązkiem organu będzie wyczerpujące rozstrzygnięcie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co wymagać będzie ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania wnikliwej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w celu zakończenia prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego w sposób prawem przewidziany. Rzeczą organu będzie przy tym rozważenie zasadności dopuszczenie dowodu z przesłuchania J. O. oraz M. W. w charakterze świadków. Organ weźmie przy tym pod uwagę przewidzianą prawem procesowym możliwość przeprowadzenia tych dowodów w miejscu zamieszkania tych osób, co może uzasadniać wzgląd na ich podeszły wiek oraz najprawdopodobniej znaczną odległość ich miejsca zamieszkania od siedziby organu. Ponadto organ uwzględni także to, że gdyby okazało się, iż po wyczerpaniu środków dowodowych nie zostały należycie wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 86 k.p.a. należy rozważyć możliwość przesłuchania na te okoliczności skarżącego – jako strony postępowania. Sąd nie orzekał o wynagrodzeniu pełnomocnika, ustanowionego dla skarżącego w ramach przyznanego prawa pomocy, albowiem nie złożył on w tym zakresie wymaganego wniosku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., gdyż skarżący wnosząc osobiście (bez udziału profesjonalnego pełnomocnika) skargę, zawarł w niej wniosek o zwrot od organu na jego rzecz kosztów postępowania, na które składał się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji.