II SA/Gd 679/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r., na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu M. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 679/17 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie budowy sieci wodociągowej i kanalizacyjnej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Skarżący M. M., po wezwaniu go przez Sąd do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od wniesionej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 sierpnia 2017 r. nr [..], wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest inwalidą I grupy i od 20 lat jest całkowicie niezdolny do pracy. Skarżący wyjaśnił, że: utrzymuje się z renty w wysokości 837,86 zł; posiada dom o powierzchni 300 m2 i wartości 500.000 zł, mieszkanie o powierzchni 50 m2 i wartości 100.000 zł a także gospodarstwo o wielkości około 8 ha (w tym 2 ha lasu), które wydzierżawił synowi w zamian za płacenie podatku i utrzymanie budynków w należytym stanie. Posiada również oszczędności w wysokości 60.000 zł, które, jak wyjaśnił, mają być przeznaczone na zabezpieczenie startu dla jego trojga dzieci w wieku 23 – 27 lat, a także 3 samochody osobowe o wartości 15.000 zł, 10.000 zł i 8.000 zł oraz ciągnik o wartości 8.000 zł i przyczepę rolniczą o wartości 6.000 zł, które są zarejestrowane na niego z uwagi na mniejsze opłaty ubezpieczeniowe. Skarżący, jak wskazał, ponosi wydatki na zakup leków. Jako zobowiązania wskazał także kredyt w wysokości 32.000 zł, który zaciągnął wraz ze swoją córką, która kredyt ten spłaca. Skarżący podkreślił jednocześnie, że jego córka choruje i obecnie jest w ciąży. Postanowieniem z 8 listopada 2017 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że skarżący posiada znaczne zasoby pieniężne oraz znaczny majątek w nieruchomościach i pojazdach a twierdzenie o przeznaczeniu tych środków "na start dla dzieci" nie może zmieniać dokonanej oceny o doskonałej sytuacji finansowej skarżącego, która pozwala na poniesienie wszelkich kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą. Nie zgadzając się z powyższym twierdzeniem skarżący złożył sprzeciw od wydanego postanowienia podnosząc, że zgromadzone przez niego, w przeciągu całego życia, środki pieniężne i inne dobra nie należą do niego a są własnością jego dzieci. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawyżył, co następuje: Złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy zatem traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. akt II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tych też przyczyn - jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również ich stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GZ 379/11, Legalis). Co więcej, w orzecznictwie ustalono, że strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 711/04, Legalis). Przepis art. 246 § 1 ww. ustawy, co do zasady, nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody i posiadających majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z uwagi na powyższe nie można uznać skarżącego za osobę, które nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskuje co miesiąc dochód w wysokości 837,86 zł. Dochód ten uzyskiwany jest z tytułu renty. Skarżący, jak sam oświadczył w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, posiada dom o powierzchni 300 m2 i wartości 500.000 zł, mieszkanie o powierzchni 50 m2 i wartości 100.000 zł a także gospodarstwo o wielkości około 8 ha (w tym 2 ha lasu). Skarżący, jak również sam wskazał w złożonym wniosku, posiada także oszczędności w wysokości 60.000 zł oraz 3 samochody osobowe o wartości 15.000 zł, 10.000 zł i 8.000 zł, ciągnik o wartości 8.000 zł i przyczepę rolniczą o wartości 6.000 zł. Z kolei, zgodnie ze złożonym przez skarżącego oświadczeniem, ponosi on jedynie wydatki związane z zakupem leków. Należy przy tym dodać, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 236/14, Legalis). Dlatego też, oddanie nieodpłatnie gospodarstwa rolnego w dzierżawę nie stanowi okoliczności potwierdzającej trudną sytuację materialną, świadczy natomiast o niewykorzystywaniu wszystkich możliwości uzyskiwania dodatkowych dochodów (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, oraz z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 96/08; oba opublikowane w Legalis). Ponadto status rencisty czy też problemy zdrowotne wnioskodawcy (a tym bardziej osób nieprowadzących z nim wspólnego gospodarstwa domowego) nie stanowią kryterium przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 376/08, Legalis; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także dodać, że w oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wskazał, że posiada znaczne oszczędności – 60.000 zł, zgromadzone na należącym do niego koncie bankowym. Fakt, że oszczędności te chce przeznaczyć na zaspokajanie potrzeb swoich dorosłych już dzieci jest jego decyzją, która nie oznacza, że pieniądze te są ich własnością, a także nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy, ponieważ potrzeby dorosłych dzieci skarżącego, niepozostających z nim w jednym gospodarstwie domowym, nie mają zagwarantowanego przepisami pierwszeństwa w zaspokajaniu przez kosztami sądowymi. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że sprzeciw skarżącego jest niezadany, ponieważ wynikająca z treści złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy, sytuacja majątkowa skarżącego pozwala uznać, że nie spełnia on opisanych powyżej przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych przyczyn Sąd - na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.