II GSK 973/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk (spr.) Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w P. J. W. skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 8 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Po 500/08 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Po 500/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. I Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym: Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm., dalej: u.w.t.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 z późn. zm., dalej k.p.a.) cofnął S. K. zezwolenie nr [...]z dnia [...] stycznia 2007 r. na sprzedaż napojów alkoholowych powyżej 18% alkoholu przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w prowadzonym przez niego punkcie sprzedaży detalicznej w L. przy ul.[...] – sklep "Ż.". W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podkreślił, iż organ zezwalający cofa zezwolenie w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów osobom nieletnim. Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy oraz wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia 11 grudnia 2007 r. w sprawie K. H., bezspornie wskazują, że w punkcie sprzedaży detalicznej "Ż." przy ul. [...] w L. w dniu 31 sierpnia 2007 r. pracownica tego sklepu sprzedała alkohol w postaci 8 sztuk piwa M. osobie nieletniej – co stanowi przesłankę do podjęcia przez organ decyzji o cofnięciu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że nieprzestrzeganie zasad obrotu napojami alkoholowymi odnosi się również do jednokrotnego zachowania, dlatego każdy przypadek sprzedaży alkoholu osobie nieletniej stanowi usprawiedliwioną podstawę do cofnięcia przedsiębiorcy pozwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Stwierdzenie przez organ I instancji naruszenia przepisów dotyczących obrotu alkoholem obligowało organ do cofnięcia skarżącemu zezwoleń, bowiem decyzja w tej kwestii nie jest w żadnym stopniu decyzją uznaniową, uzależnioną od woli, czy oceny sprawy przez organ. II Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wskazując przyczyny, dla których oddalił skargę S. K., podkreślił, iż zgodnie z materiałem dowodowym zebranym w aktach sprawy, w tym prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 11 grudnia 2007 r. uznano, że pracownica sklepu – K. H. w dniu 31 sierpnia 2007 r. w sklepie "Ż." przy ul. [...] w L. sprzedała nieletniej A. P. osiem sztuk piwa i popełniła w ten sposób przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 u.w.t. Sąd I instancji podkreślił wyjaśnienia S. K. wskazujące na incydentalny i jednorazowy przypadek sprzedaży alkoholu osobie nieletniej oraz zeznania K. H., która przyznała, że nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do żądania okazania dokumentu potwierdzającego wiek nabywcy. Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko organu, że jednorazowe naruszenie ustawowego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobie niepełnoletniej uzasadniało cofnięcie stronie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Powołał się także na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii, w tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 30 października 2007 r. sygn. akt II GPS 2/07, w której to NSA stwierdził, że w razie nieprzestrzegania określonych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi warunków sprzedaży napojów alkoholowych (art. 18 ust. 10 pkt 2) objętych zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5% alkoholu oraz piwa (art. 18 ust. 3 pkt 1), organ zezwalający cofa wszystkie zezwolenia udzielone temu samemu podmiotowi na sprzedaż napojów alkoholowych w tym samym miejscu. W ocenie Sądu I instancji wina, a tym samym świadomość działania pracownika sklepu (lokalu) sprzedającego napój alkoholowy osobie w wieku poniżej osiemnastu lat, nie należy do przesłanek rzutujących na cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w danej placówce. W konkluzji Sąd I instancji nie stwierdził uchybień w postępowaniu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), oddalił skargę. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku S. K. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) u.w.t., polegające na jego błędnej wykładni dokonanej przez Sąd I instancji oraz uznaniu, iż sankcja przewidziana za sprzedaż alkoholu osobie małoletniej jest obligatoryjna i dotyczy również sytuacji jednorazowej z naruszeniem ustawy, oraz że jest ona oderwana od zachowania winy i należytej staranności strony, a nadto dotyczy wszystkich grup alkoholu niezależnie od tego, jakiego rodzaju i ilość alkoholu małoletniej osobie sprzedano. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, iż nie on był stroną prowadzonego postępowania karnego i nie jego dotyczył skazujący wyrok karny. Stwierdził, iż dochował wszelkiej możliwej staranności przy organizowaniu sprzedaży alkoholu, w tym, by nie dopuścić do sprzedaży alkoholu osobom małoletnim. O tym, że sprzedaż i kontrolę alkoholu zorganizowano należycie świadczy jego zdaniem fakt, że w prowadzonej od lat działalności rozpatrywany przypadek sprzedaży alkoholu małoletniej był zupełnie odosobniony. Podkreślił jednocześnie, iż pracownica sklepu nie miała obowiązku legitymować osoby nabywającej alkohol nie mając w tym względzie wątpliwości, albowiem osoba ta wyglądała na dorosłą, mającą ok. 20 lat. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną nie było więc podstaw do tego, by mieć co do jej wieku jakiekolwiek wątpliwości i żądać od niej przedstawienia dokumentu potwierdzającego jej wiek. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi, a zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Kasator zarzucił rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) u.w.t. Wskazanie zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego w powiązaniu z przepisami prawa materialnego musi skutkować omówieniem w pierwszej kolejności tych ostatnich. Należy podzielić w pełni wykładnię dokonaną przez Sąd pierwszej instancji odnośnie przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) u.w.t., będącego podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia organu cofającego zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, poczynając od wykładni językowej aż do wykładni celowościowej. Skoro w myśl art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) omawianej ustawy "organ zezwalający" zobligowany został do cofnięcia udzielonego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, to należy przyjąć, iż chodzi o każdy taki przypadek, nawet jednostkowy. Użycie w powyższym przepisie liczby mnogiej ogranicza się wyłącznie do podkreślenia, że jest wiele zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Nie oznacza to jednak, iż musi zaistnieć wiele przypadków "nieprzestrzegania" zasad sprzedaży napojów alkoholowych, aby wystąpiła przesłanka konieczna do podjęcia obligatoryjnej decyzji o cofnięciu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Zatem jest w pełni uprawniona teza, wynikająca również z gramatycznej wykładni przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) u.w.t., że jeżeli zostanie stwierdzony tylko raz przypadek złamania zasady sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, to obowiązkiem organu zezwalającego jest cofnięcie wydanego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Wnikliwa analiza treści cytowanego przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) prowadzi do wniosku, że "nieprzestrzeganie" w jego kontekście nie może oznaczać przyporządkowania go tylko do liczby mnogiej złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Tego rodzaju regulacja prawna w postaci sankcji jest niewątpliwie surowa, lecz cel jaki przyświecał ustawodawcy w realizacji zasady wynikającej z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy, a więc bezwzględny zakaz sprzedaży napojów alkoholowych nieletnim, jest głównym celem ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a mianowicie uznania życia obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra narodu (preambuła ustawy). Nieprzestrzeganie zakazu, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy przez sprzedawcę ma ten skutek, że organ wydający zezwolenie cofa je na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy, a ponadto sprzedawca ponosi odpowiedzialność karną za przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Dodać też należy, że stosownie do ust. 2 tego artykułu taką samą odpowiedzialność karną jak sprzedawca ponosi kierownik zakładu handlowego, który nie dopełnia obowiązku nadzoru i przez to dopuszcza do popełnienia w tym zakładzie przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 cyt. ustawy. Ustawodawca wymienia w pierwszej kolejności osoby nieletnie jako te, którym nie powinno się sprzedawać w ogóle napojów alkoholowych. Podkreślić należy, że gdyby ustawodawca zakładał jako przesłankę wymogu cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych powtarzalność pewnych zdarzeń, to wskazałby ją wprost jak w przypadku zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą napojów alkoholowych (art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy). W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania bezspornym jest, że wyrokiem sądu sprzedawczyni, pracująca w lokalu skarżącego, uznana została za winnego przestępstwa z art. 43 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t. za to, że w dniu 31 sierpnia 2007 r. sprzedała alkohol w postaci 8 sztuk piwa osobie nieletniej. W tej sytuacji bez znaczenia jest okoliczność, iż ww. zdarzenie zawinione zostało nie przez skarżącego a przez jego pracownika. To skarżący jako przedsiębiorca odpowiada w zakresie udzielonego mu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych za działania podległego mu pracownika naruszające prawo, a w tym przypadku art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy i nie zachodzi potrzeba wykazania mu winy w nadzorze nad zatrudnionym pracownikiem. Wykazanie zaniedbań w nadzorze kierownika zakładu mogłoby skutkować pociągnięciem jego do odpowiedzialności na podstawie art. 43 ust. 2 ustawy. Należy podkreślić, że zaistnienie przesłanek warunkujących cofnięcie zezwolenia wpływa bezpośrednio na sytuację przedsiębiorcy, jako adresata wydanego zezwolenia i musi prowadzić do jego cofnięcia, stanowiącego jedną z form reglamentacji działalności gospodarczej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi żadnej wątpliwości, iż nieprzestrzeganie zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie jest jedyną przesłanką hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy i tylko jej wystąpienie waży o obowiązku zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Bezpodstawne jest twierdzenie skarżącego, że na gruncie cytowanego przepisu podmiot gospodarczy może ponosić odpowiedzialność jedynie z tytułu braku właściwego nadzoru nad podległym pracownikiem. Na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie miał miejsca przypadek złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie. Zauważyć należy, że ustawodawca stworzył instrument dający możliwość usunięcia najmniejszych nawet wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy napojów alkoholowych w postaci uprawnienia do zażądania okazania dokumentu tożsamości (art. 15 ust. 2 ustawy). Bezpodstawny jest zarzut skarżącego, że przepisy te ingerują w konstytucyjną wolność prowadzenia działalności gospodarczej. Ustawodawca dla osiągnięcia celów nadrzędnych, aprobowanych w pełni przez Konstytucję RP, jest uprawniony do wprowadzenia regulacji, których naruszenie jest szkodliwe społecznie. Używanie napojów alkoholowych przez osoby nieletnie jest zjawiskiem demoralizacji – art. 4 § 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 ze zm.). Do działań zmierzających do zapobiegania demoralizacji nieletnich należy zaliczyć konsekwentne egzekwowanie zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobom, które nie ukończyły 18 lat, jak i rygoryzm w stosowaniu przewidzianych przez prawo sankcji w razie złamania zakazu. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutu naruszenia art. 1 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż stan faktyczny nie budził żadnych wątpliwości. Spór dotyczył wyłącznie interpretacji przepisów prawa materialnego, a to art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) u.w.t. Skoro skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.