VI SA/Wa 913/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2007 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej E. D. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE VI SA/Wa 913/07 Uzasadnienie Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. uchwałą z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] wpisała E. D. na listę radców prawnych prowadzoną przez OIRP w O. E. D. odbyła aplikację sądową w okręgu Sądu Okręgowego w O. zakończoną złożeniem z wynikiem pozytywnym egzaminu sędziowskiego w dniach 1, 4 i 26 września 2006 r. Uprzednio była zatrudniona w Powiatowym Urzędzie Pracy w D. od 1 września 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. a od 12 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2004 r. w Urzędzie Miasta w D. na stanowisku referenta prawnego. W okresie od 1 lipca 2004 r. do 31 października 2005 r. była stażystą w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O., a od 1 listopada 2005 r. zajmuje stanowisko asystenta sędziego tego sądu. Od 3 stycznia 2006 r. do 31 lipca 2006 r. i od 3 września 2006 r. do 30 listopada 2006 r. odbyła praktykę w Kancelarii Radcy Prawnego. Wniosek o wpis na listę radców prawnych E. D. złożyła w dniu [...] grudnia 2006 r. W związku z tym Dziekan OIRP w O., na podstawie § 7 Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie wpisu na listę radców prawnych i aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz wzorów stosowanych w tych sprawach, stanowiącego załącznik Nr 1 do uchwały Nr 486/V/2002 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 13 września 2002 r. (tekst jednolity) załącznik do uchwały Nr 517/VI/2006 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 25 listopada 2006 r., powołał Zespół, który w dniu [...] stycznia 2007 r. przeprowadził postępowanie kwalifikacyjne w sprawie wniosku E. D. stwierdzając, że wnioskodawczyni spełnia warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1-5 oraz w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) uznając, iż jest ona nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z powyższych względów Rada OIRP w O. podjęła ww. uchwałę o wpisie E. D. na listę radców prawnych OIRP w O. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2007 r. sprzeciwił się powyższemu wpisowi. Organ administracji stwierdził, iż działając jako organ odwoławczy nie mógł ograniczyć się wyłącznie do kontroli kwestionowanej uchwały lecz miał obowiązek ponownie rozstrzygnąć sprawę z wniosku E. D. o wpis na listę radców prawnych. Rozpatrując zatem sprawę jako organ odwoławczy Minister Sprawiedliwości stwierdził, że E. D. nie wykazała odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym po zdaniu egzaminu sędziowskiego. Zgodnie bowiem z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., który wszedł w życie z dniem 17 listopada 2006 r., w dacie podejmowania uchwały przez Radę OIRP w Olsztynie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc w zakresie w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości E. D. nie wykazała wymaganej praktyki. Na powyższą decyzję E. D. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę domagając się uchylenia decyzji i zsądzenia kosztów postępowania. W skardze postawiła zarzuty naruszenia art. 6, art.7 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt K 6/06) odnoszący się do ustawy Prawo o adwokaturze, a wskazany w uzasadnieniu decyzji podnosiła, że zgodnie z uzasadnieniem do tego wyroku aplikacja i egzamin sędziowski stanowią wystarczające przesłanki do stwierdzenia odpowiedniego przygotowania do zawodu adwokata. Skoro bowiem egzamin sędziowski uprawnia do podjęcia wysoce odpowiedzialnej funkcji sędziego, trudno przyjąć by był on niewystarczający dla wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem skarżącej żaden ze wskazanych w decyzji wyroków Trybunału nie wprowadził wymogu wykazania odpowiedniej praktyki po zdaniu egzaminu sędziowskiego, a jedynie wskazał na potrzebę posiadania odpowiedniej praktyki. Natomiast żaden przepis nie dookreśla jaki okres praktyki czyni ją odpowiednim. W związku z tym, w ocenie skarżącej, jej praktyka w organie samorządu terytorialnego, Wojewódzkim Sądzie administracyjnym w O. i w Kancelarii Radcy Prawnego daje podstawę do uznania jej wniosku o wpis. Odnosząc się do zarzutu postawionego uzasadnieniu zaskarżonej decyzji E. D. stwierdziła, iż nie spełnia ono wymogu z art. 107 § 3 k.p.a. Nie wykazano w nim z jakich przyczyn organ administracji uznał, że skarżąca nie posiada odpowiedniej praktyki i jaki okres praktyki należałoby wykazać jako odpowiedni. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto: 1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, 3) korzysta w pełni z praw publicznych, 4) ma pełną zdolność do czynności prawnych, 5) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, 6) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 2. Spełnienie wymagań określonych w powyższym przepisie przez skarżącą nie było zasadniczo przedmiotem sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości. Zwrócono bowiem uwagę na przepis art. 25 ust. pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Organ administracji, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06) podnosił, że przepis ten został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Podkreślenia wymaga, iż w wyroku tym Trybunał nie określił w jakim wymiarze wymagana praktyka mogłaby zostać uznana za odpowiednią, przekazując rozstrzygnięcie w tym zakresie ustawodawcy wskazując jednocześnie w uzasadnieniu, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego. Skarżąca od złożenia egzaminu sędziowskiego (26 września 2006 r.) do podjęcia uchwały przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. ([...] lutego 2007 r.) była asystentem sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. i jest nim nadal, a także od dnia 26 września 2006 r. do dnia 30 listopada 2006 r. pracowała w kancelarii radcy prawnego. W zakresie pracy wykonywanej w sądzie i w kancelarii radcowskiej złożyła bardzo dobre opinie; odpowiednio od Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. i z Kancelarii Radcy Prawnego w O. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O., podejmując uchwałę o wpisie E. D. na listę radców prawnych stwierdziła, że wnioskodawczyni spełniła warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1-5 oraz w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W wyniku przeprowadzonego postępowania kwalifikacyjnego przez Zespół powołany przez Dziekana Rady, Zespół ten uznał, że starająca się o wpis spełniła wymagania formalne, a także, iż daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ administracji sprzeciwił się wpisowi stwierdzając, że skarżąca nie posiadała odpowiedniej praktyki do wykonywania zawodu radcy prawnego, gdyż nie posiadała odpowiedniego poziomu przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej. Minister Sprawiedliwości podejmując decyzję o sprzeciwie - wraz z jej uzasadnieniem - nie może wyjść poza granice informacji zawartych w przedstawionych materiałach. Nie oznacza to jednak, iż nie jest obowiązany, na podstawie całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie do dokonania oceny dowodów, tak jak wymaga tego art. 80 k.p.a., by następnie, w myśl art. 107 § 3 k.p.a., przekonywująco uzasadnić swoje stanowisko. W rozpoznawanej sprawie powyższe zasady postępowania nie zostały dochowane. Organ administracji bowiem jedynie stwierdził, że skarżąca nie posiada odpowiedniej praktyki w zawodzie, aplikującej ją do zawodu radcy prawnego. Organ nie podjął nawet próby określenia i wyjaśnienia stronie, jak długa w jego ocenie powinna być praktyka zawodowa, która mogłaby spełniać kryterium odpowiedniości. Z takim rozstrzygnięciem nie sposób się zgodzić, bowiem prowadzi ono do wniosku o jego dowolności. Skoro podstawą rozstrzygnięcia było stwierdzenie o braku odpowiedniej praktyki, organ administracji powinien wypowiedzieć się, jaka praktyka w jego ocenie byłaby odpowiednia i dlaczego, by następnie, porównując praktykę wykazaną przez skarżącą do uznanej przez siebie za odpowiednią, dokonać oceny z punktu widzenia przepisów i wyroków Trybunału Konstytucyjnego. W takim zakresie organ administracji sprawy nie rozpatrzył pozbawiając Sąd orzekający w sprawie możliwości pełnej kontroli rozstrzygnięcia. W tym miejscu należy zauważyć, iż na rozprawie organ administracji stwierdził, iż w jego ocenie za praktykę odpowiednią można by uznać taką, która odpowiadałaby okresowi asesury, jednakże w zaskarżonej decyzji wywodu takiego z właściwym uzasadnieniem nie przeprowadził. W powołanym przez Ministra Sprawiedliwości wyroku Trybunału konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. Trybunał wielokrotnie odwołuje się do swojego wcześniejszego orzeczenia z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt K 6/06), w którym rozpoznawał analogiczny problem, jak w sprawie dotyczącej ustawy o radcach prawnych, bowiem dotyczył on ustawy Prawo o adwokaturze. W tamtym wyroku Trybunał stwierdził, w tezie nr 5, podobnie jak w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., iż art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Jednakże w uzasadnieniu tego wyroku dał pewną wskazówkę przydatną w sprawach rozstrzyganych także na podstawie ustawy o radcach prawnych. Zwrócił tam bowiem uwagę na, utrzymane przez ustawodawcę w ustawie nowelizującej, istotne różnice w przebiegu aplikacji oraz w zakresie szkolenia i egzaminów dotyczących poszczególnych zawodów prawniczych. W sytuacji, gdy aplikacja i egzamin sędziowski przygotowuje i weryfikuje przydatność konkretnych osób do podjęcia wysoce odpowiedzialnej funkcji sędziego, trudno byłoby, zdaniem Trybunału przyjąć pogląd, że złożenie egzaminu sędziowskiego stanowi zbyt niski wymóg znajomości prawa dla przyjęcia w poczet korporacji zawodowej adwokatów. W związku z tym, w ocenie Trybunału samorząd adwokacki może, a nawet winien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. W rozpoznawanej sprawie Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. zbadała czy E. D. daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego i podjęła w tym przedmiocie pozytywną uchwałę. W związku z tym Minister Sprawiedliwości, sprzeciwiając się wpisowi zainteresowanej powinien, mając na uwadze dowody zgromadzone w sprawie i powołane wyroki Trybunału Konstytucyjnego (w szczególności wyrażające pogląd co do kwalifikacji i wiedzy egzaminowanego aplikanta sądowego), zająć stanowisko i uzasadnić je co do praktyki uznanej za odpowiednią, w relacji do praktyki wykazanej przez skarżącą. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, postanawiając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.