II FZ 707/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Go 220/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 24 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Go 220/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu B. M. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.892 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Jednocześnie wskazał, że ma na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci i żonę. Jego miesięczny dochód brutto z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi ok. 3000 zł. Skarżący wyjaśnił, iż jego małżonka nie ma stałego zatrudnienia ani dochodów. Jest właścicielką 1 działki budowlanej zajętej przez komornika oraz 1/3 udziału w samochodzie KIA Sorento rok prod. 2005. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada 2 busy do prowadzenia działalności gospodarczej, zajęte przez komornika. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji skarżący przedłożył swoje zeznanie podatkowe za 2014 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych, w którym zadeklarował dochód brutto w wysokości 32.676 zł. Dodatkowo oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego oraz wniósł o przedłużenie terminu na złożenie dodatkowych dokumentów i informacji wymaganych wezwaniem o 7 dni. Skarżący wskazał, że nie zdołał w zakreślonym terminie uzyskać informacji o rachunkach bankowych żony a także sporządzić zestawienia przychodów z działalności gospodarczej z uwagi na czasową nieobecność w miejscu zamieszkania oraz niemożność skonsultowania formy i treści oświadczeń z pełnomocnikiem. Zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2015 r. referendarz sądowy przedłużył termin do złożenia stosownych dokumentów. Następnie skarżący przedłożył: deklaracje VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2015 r. oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od lutego do kwietnia 2015 r. (z których wynika, że za wskazany okres miał uzyskać dochód brutto w wysokości 12.375 zł) oraz swoje zeznanie podatkowe za 2013 r. (w którym zadeklarował dochód brutto w wysokości 87.785,02 zł). Jednocześnie skarżący stwierdził, że jego małżonka nie posiada żadnych rachunków bankowych ani kart kredytowych. Wskazał również, że koszty bieżącego utrzymania rodziny kształtują się na poziomie 2.950 zł, w tym koszty stałe (mieszkanie, energia, woda, telewizja, telefon itp.) – 800 zł, wyżywienie – 600 zł, odzież - 500 zł, środki czystości - 150 zł, paliwo - 500 zł, lekarstwa i leczenie -100 zł inne (naprawa, konserwacja mienia) – 300 zł. W motywach rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim argumentował, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Sąd zwrócił uwagę, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów pozwalających zobrazować sytuację majątkową jego żony. Jedynie stwierdził, że jego małżonka pozostaje bez stałego zatrudnienia oraz dochodów, lecz nie wskazał, że jest osobą bezrobotną. Co więcej, w toku postępowania początkowo twierdził, że nie zdołał w zakreślonym terminie uzyskać informacji o rachunkach bankowych żony po czym, po przedłużeniu w tym celu terminu, złożył oświadczenie, że małżonka nie posiada żadnych rachunków bankowych ani kart kredytowych. Skarżący nie przedstawił również zeznań podatkowych żony. Z kolei w piśmie z dnia 13 lipca 2015 r., stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, skarżący podniósł, że nie zdołał uzyskać odpisów zeznań podatkowych żony. Zdaniem Sądu, postawa skarżącego budziła wątpliwości co do wiarygodności składanych przez niego oświadczeń oraz uniemożliwiała przeprowadzenie całościowej oceny jego sytuacji majątkowej. W zażaleniu skarżący wniósł o zmianę powyższego postanowienia poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, podnosząc, że przedstawione przez niego dokumenty i informacje obrazowały w sposób kompleksowy jego możliwości płatnicze, brak zaś ustawowego obowiązku udzielania informacji na temat sytuacji materialnej małżonki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Wobec braku wyczerpujących danych referendarz sądowy, działając w oparciu o art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające występując do strony o przekazanie dodatkowych informacji potrzebnych do oceny faktycznej sytuacji materialnej skarżącego, w szczególności zeznań podatkowych jego i jego małżonki oraz wyciągów z rachunków bankowych małżonków. W odpowiedzi skarżący, poprzestając na przedstawieniu danych dotyczących uzyskiwanych przez niego dochodów oraz zestawieniu wydatków i obciążeń, nie udostępnił danych dotyczących małżonki, mimo iż w piśmie z dnia 12 czerwca 2015 r. wnosił o przedłużenie terminu do przedstawienia żądanych informacji. Na późniejszych etapach postępowania (tj. w kolejnym piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego) skarżący informował natomiast, że żona nie posiada ani rachunków bankowych, ani kart kredytowych, zaś skarżący "nie zdołał uzyskać odpisów zeznań podatkowych żony". Na aprobatę zasługiwało zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wobec braku konsekwencji w twierdzeniach skarżącego wiarygodność składanych przez niego oświadczeń mogła budzić uzasadnione wątpliwości. Co jednak kluczowe Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zawartej w zażaleniu argumentacji o braku podstaw do żądania informacji na temat sytuacji majątkowej małżonki i braku wpływu tych informacji na obraz rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Pomijając trafne w tym względzie odwołanie się w zaskarżonym postanowieniu do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowiących o obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami i obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny (art. 23 i art. 27), zauważyć należy, że Sąd położył nacisk na brak danych dotyczących małżonki nie dlatego, że unikał merytorycznego rozstrzygnięcia, ale dlatego, że to skarżący dla opisania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej wskazał, iż tworzy wraz z dziećmi i małżonką wspólne gospodarstwo domowe, co uzasadnia potrzebę weryfikacji wszelkich źródeł finansowania takiego gospodarstwa. Tym bardziej, że z udostępnionej dokumentacji i prezentowanych twierdzeń nie wynikało, by żona była osobą bezrobotną. Wbrew zatem sugestiom strony, nie sposób twierdzić, że obraz sytuacji majątkowej wyłaniający się z informacji przedłożonych przez skarżącego był spójny, kompletny i wiarygodny. Podkreślenia wymaga, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do uchylenia kwestionowanego orzeczenia. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.