II SA/Rz 1194/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...]. UZASADNIENIE II SA/Rz 1194/17 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił IM przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – RM. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że niepełnosprawność męża wnioskodawczyni powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia, a zatem wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", warunkującej przyznanie wnioskowanego świadczenia. IM wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że od 10 lat sprawuje opiekę nad mężem, który uległ wypadkowi i doznał ciężkiego urazu czaszkowo – mózgowego. Odwołująca podkreśliła, że jest jedyną osobą, która może sprawować tę opiekę, wobec czego decyzja Wójta jest dla niej niezwykle krzywdząca. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że wprawdzie zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, niemniej przepis ten został uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13. Jednakże odmowę przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za odpowiadająca prawu, gdyż decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] IM przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na rzecz RM na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. To zaś, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., obligowało do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na tę decyzję IM podkreśliła, że wnioskowała o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 listopada 2017 r., ponieważ na okres do 31 października 2017 r. przyznano jej specjalny zasiłek opiekuńczy. Tym samym, w ocenie skarżącej, argumentację Kolegium uznać należy za błędną. Z uwagi na to, że świadczenie pielęgnacyjne byłoby dla niej korzystniejsze, od 1 listopada 2017 r. chciałaby właśnie to świadczenie pobierać. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., wskazując, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badanie legalności obejmuje ocenę prawidłowości zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego i ich wykładni, jak również przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki jego przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, ze zm.- "u.ś.r."). Przepis ten w ust. 1 wskazuje podmioty uprawnione do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego – są to: matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W art. 17 ust. 5 ustawodawca wymienił przesłanki negatywne otrzymania tego świadczenia - zachodzące zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Organ I instancji za przeszkodę w przyznaniu świadczenia uznał brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b) u.ś.r, tj. warunku by niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 (lub w szczególnych przypadkach do ukończenia 25) roku życia. W rozpoznawanej sprawie mąż skarżącej – RM – ur.21.04.1971 r. jest bowiem, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od 18.08.2007 r.. Odnosząc się do tej kwestii organ II instancji zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13, OTK 104/9/A/2014 z dnia 21 października 2014 r., który w pkt 2 tego wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego Kolegium uznało brak możliwości rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekonstytucyjny przepis, co w rozpoznawanej sprawie oznacza pominięcie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i brak możliwości odmowy na tej podstawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji wyrażone w tej kwestii. Za podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium uznało natomiast okoliczność wypełniająca przesłankę negatywna wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b) u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; W ocenie Sądu wniosek skarżącej został błędnie odczytany, a w konsekwencji powołany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b) u.ś.r. nie miał zastosowania. Należy przypomnieć, że postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych uregulowane zostało w rozdziale 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie art. 23 ust. 5 tej ustawy (od 1.08.2017 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych). Zasadą jest, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) i ich wypłata następuje an wniosek osoby uprawnionej (art. 23 ust. 1 u.ś.r.), złożony w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednak w przypadku prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego prawo to ustala się na czas nieokreślony, a w przypadku gdy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony – do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 u.ś.r.). W rozpoznawanej sprawie istotna jest okoliczność, że decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. IM przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1.11.2016 r. do 31.10.2017 r. w związku z opieką nad mężem RM. W chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w dniu 9.08.2017 r. skarżąca miała zatem ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i pobierała ten zasiłek, ale tylko do 31.10.2017 r. Należy również podkreślić, że na złożonym formularzu wniosku dopisała cyfry "2017/2018", co w ocenie Sądu jednoznacznie wskazuje, że wniosek ten dotyczył kolejnego okresu zasiłkowego, czyli okresu po 31.10.2017 r. Taki zamiar złożenia wniosku potwierdzony został także w skardze, w której skarżąca wyjaśniła, że jej celem było otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego po 1.11.2017 r., czyli po okresie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a wniosek złożyła już w sierpniu, gdyż dowiedziała się że od tego miesiąca można już składać wnioski na nowy okres zasiłkowy. Nie chciała czekać do końca okresu, w którym należy złożyć wniosek, gdyż obawiała się, że z uwagi na duża liczbę wniosków przedłuży się czas postepowania i wydania decyzji przyznającej świadczenie. Skarżąca działała zatem w zaufaniu do organu i wykazała się zapobiegliwością. Rzeczą organu było zatem poinformowanie jej, że wniosek, zgodnie z art. 24 ust. 2 u. ś.r. powinna złożyć w tym miesiącu, od którego ubiega się o przyznanie świadczenia czyli w listopadzie 2017 r. Taki obowiązek ciąży na organie z mocy art. 9 k.p.a., który to przepis stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Podkreślić również należy, że zasada informowania stron powinna być ze szczególną starannością przestrzegana przez organy w sprawach wszelkiego rodzaju świadczeń związanych z pomocą rodzinie i osobom niepełnosprawnym. W ocenie Sądu niedopełnienie tego obowiązku przez organy w niniejszej sprawie doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia, a w związku z tym naruszenie przepisów postępowania – art. 9 k.p.a. – Sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 11 sierpnia 2017 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. W postępowaniu ponownym organy związane będą wskazaniami i oceną Sądu przy rozpatrzeniu wniosku skarżącej. Wezmą jednak również pod uwagę okoliczności związane z ewentualną zmianą stanu faktycznego i ewentualnym przyznaniem skarżącej świadczenia związanego z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Będą miały także na uwadze treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., który w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego lub zasiłku dla opiekuna – daje możliwość wyboru jednego ze świadczeń osobie uprawnionej.