II GZ 709/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "W. F." Sp. z o.o. w likwidacji w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 607/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "W. F." Sp. z o.o. w likwidacji w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 951/13, odmówił skarżącej Spółce "W. F." Sp. z o.o. w likwidacji przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia, z następującym uzasadnieniem. "W. F." spółka z o.o. w likwidacji wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że możliwości osiągnięcia przez nią zysku uległy zmianie w związku z kryzysem gospodarczym i załamaniem rynku usług reklamowych. Spółka od 2009 roku ponosi straty. Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, a nadzwyczajne zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę o likwidacji spółki, gdyż posiadany przez nią majątek nie wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Jej kapitał zakładowy wynosi 175.300 zł. Jedyny majątek stanowią środki pieniężne w kwocie 5.429,13 zł. Skarżąca nie posiada żadnych środków trwałych oraz należności od innych podmiotów. Ponadto spółka ma zobowiązania wobec wierzycieli na kwotę ponad 300.000,00 zł. Przedłożone przez stronę dokumenty księgowe za lata 2011-2013 wskazują, że skarżąca osiąga przychody i ponosi koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Według przedłożonych dokumentów przychód z działalności za 2011 rok wyniósł 286.756,98 zł. Koszty działalności spółki za rok 2011 osiągnęły wysokość 292.616,48 zł. W roku 2012 strona nie uzyskała żadnego przychodu i poniosła koszty w wysokości 3.925,85 zł. Na koniec czerwca 2013 r. spółka osiągnęła przychód w wysokości 68.264,06 zł, ponosząc przy tym koszty działalności w wysokości 63.939,49 zł. Dalej wskazano, że źródłem finansowania bieżącej działalności spółki są także pożyczki udzielane przez S. P. (jedynego udziałowca, prezesa zarządu, a obecnie likwidatora). Do akt sprawy złożono odpisy trzech umów pożyczki z lat 2011, 2012 oraz 2013 na łączną kwotę 16.000,00 zł. W pismach procesowych z dnia [...] września 2013 r. oraz z dnia [...] września 2013 r. wnioskodawczyni podniosła, że z załączonych do wniosku dokumentów jednoznacznie wynika, iż spółka prowadzi działalność gospodarczą nakierowaną wyłącznie na zakończenie nie tylko bieżących interesów spółki, ale także jej bytu prawnego. W tym celu gromadzi przychody i ponosi koszty wykonywanej działalności gospodarczej, co wcale nie przeczy okoliczności, iż w ostatecznym rozrachunku uiszczenie kosztów sądowych przekracza rzeczywiste możliwości finansowe skarżącej spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskująca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Sąd wskazał, że skarżąca pomimo ponoszenia strat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz posiadania zobowiązań ponad sześćdziesięciokrotnie przekraczających wartość jej majątku (stan na dzień oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości), nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Po oddaleniu wniosku o upadłość oraz otwarciu likwidacji, spółka zrealizowała przychód w wysokości 355.021,04 zł. Dodatkowym źródłem finansowania działalności spółki są pożyczki od jedynego udziałowca i jej likwidatora (16.000 zł). W tym samym okresie spółka wydatkowała na usługi obce i inne koszty operacyjne kwotę 351.643,32 zł. Przy tym nie wykonuje niektórych zobowiązań pieniężnych, w szczególności nie uiszcza należności z tytułu kar administracyjnych, natomiast uiszcza należności cywilnoprawne bezpośrednio konieczne do uzyskania przychodu. W roku 2013 skarżąca wydatkowała już z tytułu kosztów prowadzenia działalności gospodarczej ponad 63.000,00 zł. Wobec tego uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi w wysokości 200 zł, czy ewentualnych innych kosztów sądowych, nie przekracza – zdaniem Sądu – jej możliwości finansowych. "W. F." Sp. z o.o. w likwidacji złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy z uwagi na błędne przyjęcie przez Sąd, iż w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, pomimo iż przedłożona wraz z wnioskiem dokumentacja wskazuje na brak tych środków. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że przedłożone dokumenty i wskazane okoliczności w sposób wyczerpujący uzasadniały przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżącej nastąpiło należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie, że Spółka nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony. Po otwarciu likwidacji Spółka osiągnęła przychód w wysokości 355.021,04 zł, wydatkowała zaś kwotę 351.643,32 zł. Jednocześnie uzyskała 16.000 zł z tytułu pożyczki od jej jedynego udziałowca i likwidatora. W roku 2013 r. skarżąca wydatkowała 63.000 zł z tytułu kosztów prowadzenia działalności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd I instancji przyjął, że w sytuacji, gdy Spółka prowadzi jeszcze działalność i osiąga przychody, uiszczenie przez nią wpisu sądowego w wysokości 200 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia