II OZ 950/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 286/12 w pkt I przyznające dla skarżącego adwokata z urzędu, w pkt II oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 10 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę M. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2012 r. Skarżący pismem z dnia 21 czerwca 2012 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku złożonym na formularzu PPF wnioskodawca oświadczył, że obecnie nie pracuje, posiada działkę o powierzchni 550 m² oraz że nie posiada żadnych dochodów. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu pismem z dnia 27 czerwca 2012 r. wezwał w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) skarżącego do uzupełniania wniosku o prawo pomocy o dodatkowe oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożenia dokumentów źródłowych Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów stałych, ani dorywczych. Nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Nie składa rocznych zeznań podatkowych od 13 lat. Nie posiada żadnych rachunków bankowych. Ma natomiast kredyt w wysokości 3.000 zł. Nie prowadzi działalności gospodarczej, ani naprawy samochodów za pieniądze. Powtórzył, że posiada nieruchomość, na której znajduje się budynek gospodarczy i szopka w której mieszka, nieruchomość ta wystawiona jest na sprzedaż. Nie posiada prawa do nieruchomości przy ul. [...], mieszka tam zimą za pozwoleniem byłej żony. Płaci natomiast podatek w wysokości 510 zł rocznie, za energię elektryczną 400 zł za dwa miesiące, za wodę i kanalizację – 25 zł. Nadto podał, że trudno jest mu określić miesięczne koszty utrzymania, które są raz większe, raz mniejsze. Nie ma rodziny utrzymuje się głównie z kradzieży i zbieractwa złomu. Postanowieniem z 19 lipca 2012 r. referendarz sądowy w pkt I ustanowił na rzecz skarżącego adwokata z urzędu a w pkt II oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 30 lipca skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2012 r. Podniósł, iż "naprawdę trudno jest mu określić koszty utrzymania, nie bywa bowiem na zakupach w sklepie, nie stać go na to". Wskazał, że wybiera żywność przeterminowaną w pojemnikach pod marketem i dlatego nie wie ile kosztuje żywność. Podobnie jest z odzieżą, którą uzyskuje z pojemników na odzież używaną, znajdujących się nieopodal jego miejsca zamieszkania. Skarżący podał też, że ze sprzedaży kradzionych rzeczy i złomu opłaca kredyt, podatek, prąd i wodę oraz ubezpieczenie na samochód. Po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 6 września 2012 r., na podstawie art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w pkt I ustanowił na rzecz skarżącego adwokata z urzędu a w pkt II oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że nie można ustalić, jaka jest skarżącego rzeczywista sytuacja majątkowa. Skarżący tak we wniosku, jak i pismach z dnia 9 i 30 lipca 2012 r. nie ujawnia żadnych źródeł dochodu. Wskazuje jedynie, że utrzymuje się z kradzieży, rabunków i zbierania złomu. Jednocześnie podaje, że ponosi koszty związane z podatkiem od nieruchomości w kwocie 510 zł rocznie, za energię 400 co dwa miesiące, za wodę i kanalizację – 25 zł (przypuszczalnie co miesiąc). Ponadto posiada dwa samochody – marki Opel z 1990 r. i marki Kia z 1997 r. Skarżący próbuje usprawiedliwić niewiedzę o własnych kosztach utrzymania tym, iż – jak twierdzi – nie robi zakupów w sklepach, lecz żywi się żywnością znalezioną, ubiera również w rzeczy znalezione (w pojemnikach na odzież używaną). Sąd nie może dać wiary twierdzeniom skarżącego. Mało wiarygodne wydają się twierdzenia skarżącego o braku wiedzy na temat kosztów własnego utrzymania. Z jednej bowiem strony skarżący podaje, że nie zna cen w sklepach, z drugiej zaś wiedział w jaki sposób uzyskać kredyt bankowy, który obecnie spłaca. Ponadto skarżący nie wyjaśnia, jaki przeciętnie co miesiąc osiąga dochód ze zbierania i sprzedaży złomu. Nie ujawnia tym samym w żadnym zakresie kwot uzyskiwanego pracą dochodu. Również twierdzenie skarżącego, iż żyje on z kradzieży i rabunków nie może być uznane za wystarczające dla określenia źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Tak sformułowana odpowiedź, sugerująca uzyskiwanie zysków z popełniania przestępstw, czy wykroczeń może zostać uznana za wyraz lekceważenia przez skarżącego treści wezwania. Jednocześnie, mając na uwadze, że aktualnie sprawa znajduje się na etapie ewentualnej skargi kasacyjnej, którą sporządzić może w niniejszej sprawie jedynie radca prawny lub adwokat (art. 175 § 1 p.p.s.a.) Sąd uznał, że w celu zapewnienia skarżącemu prawa do sądu uzasadnione jest ustanowienie dla niego adwokata z urzędu. M. K. pismem z dnia 24 września 2012 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika bowiem, z czego skarżący się utrzymuje ani jakie ponosi wydatki na swoje utrzymanie. Należy zauważyć, że art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego – pismem z dnia 27 czerwca 2012r. - do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca podniósł, iż trudno mu określić miesięczne koszty utrzymania. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Brak oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Natomiast zasadnie uznał Sąd I instancji, że w celu zapewnienia skarżącemu prawa do sądu uzasadnione jest ustanowienie dla niego adwokata z urzędu, w przypadku ewentualnej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.