II SA/Ol 751/20

SENTENCJA Dnia 10 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2020 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za niezależnie pobrane oraz jego zwrotu oddala skargę. UZASADNIENIE Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Burmistrz A (organ I instancji) przyznał M. P. (skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem D. P., w kwocie 620 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2013 r. bezterminowo. Decyzja ta została następnie zmieniona kolejnymi decyzjami, które zawierały pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. W dniu 27 czerwca 2013 r. skarżąca podpisała oświadczenie, że zobowiązuje się do informowania organu m.in. o podjęciu zatrudnienia i uzyskaniu świadczeń. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji orzekł o uchyleniu decyzji własnej przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na syna D. P.. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że decyzja ta stała się ostateczna. Decyzją z dnia "[...]" instancji orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem D. P. za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w kwocie 14 247 zł oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ uchylił decyzję przyznającą stronie świadczenie pielęgnacyjne. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła skarżąca. Podała, że świadczenie nie zostało przez nią pobrane nienależnie, gdyż spełnia warunki do niego, stale opiekując się synem D. i z tego tytułu zrezygnowała z zatrudnienia. Wyjaśniła, że gdy składała wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające, nie wiedziała, że straci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wiedziała, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest niższe i utrata świadczenia pielęgnacyjnego byłaby dla niej niekorzystna. Wskazała, że pracownicy ZUS i MGOPS nie potrafili jednoznacznie udzielić jej informacji czy uzupełniające świadczenie rodzicielskie przyczyni się do utraty świadczenia pielęgnacyjnego. Mówiono, że jest zbyt wcześnie i ówczesne przepisy pozwalały na pobieranie tych świadczeń jednocześnie. Zdecydowała się złożyć wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające z nadzieją, że poprawi to trudną sytuację materialną i pomoże w lepszym sprawowaniu opieki nad synem. Wyjaśniła, że nie mając pewności czy będzie mogła otrzymywać jednocześnie oba świadczenia we wniosku ERSU, w miejscu na dodatkowe informacje umieściła wpis o pobieranym przez nią świadczeniu pielęgnacyjnym. ZUS wniosek rozpatrzył pozytywnie i przyznał jej to świadczenie. Przez prawie 8 miesięcy nie otrzymała żadnej informacji o tym, że nie może mieć prawa do obu świadczeń. Zwróciła się o przywrócenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ewentualnie pomniejszenie go o kwotę rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że skarżąca została należycie pouczona o konieczności informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym o uzyskaniu dochodu. Takie oświadczenie podpisała ona składając wniosek o przyznanie świadczenia. Stosowne pouczenie zawierały również wszystkie decyzje wydawane przez organ w sprawie przyznanego stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zmienia tego fakt, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające było świadczeniem nowym, wprowadzonym do obrotu prawnego w styczniu 2019 r. Podobnie w przypadku uzyskania dochodu z tego tytułu skarżąca winna była poinformować organ pierwszej instancji o tym fakcie czego nie uczyniła. Wprawdzie w odwołaniu od decyzji wskazała ona, że kontaktowała się z pracownikami organu przed złożeniem wniosku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia kompensacyjnego, jednakże w aktach sprawy brak informacji na ten temat, jak również brak dowodu na to, iż poinformowała organ o przyznaniu jej prawa do tego świadczenia. W tym stanie faktycznym organ zasadnie uznał, że wystąpiła przesłanka określona w art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy, tj. świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Skargę na decyzję Kolegium wywiodła skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. Zakwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: a) prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, polegające na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane dla skarżącej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem D. P. za okres od 01.04.2019 r. do 31.12.2019 r. w kwocie 14.247,00 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym, pomimo że organ ten nie ustalił, od kiedy skarżąca dowiedziała się o okoliczności powodującej ustanie prawa do tego świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; b) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez zaniechanie oceny czy skarżąca miała świadomość, że pobierane przez nią świadczenie w okresie od 01.04.2019 r. do 31.12.2019 r. było świadczeniem nienależnie pobranym w świetle obowiązujących przepisów prawa. W uzasadnieniu skargi skonkludowano, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przeprowadziło rzetelnej i całościowej oceny materiału dowodowego, co skutkowało błędnym ustaleniem, że otrzymywane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne było świadczeniem nienależnie pobranym. Następnie, nie dokonawszy oceny stanu świadomości skarżącej, co do okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze niewłaściwie zastosowało przepisy art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżąca w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem D. P. za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w kwocie 14 247 zł oraz o zażądaniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Podstawę materialnoprawną wskazanych wyżej decyzji stanowił art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 t. j.) - dalej ustawa. Stanowi on, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za niezależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się mi.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; (ust. 2 pkt 1). Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 5 pkt 1) lit. a) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z powołanego przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika zatem, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Niewątpliwie, przesłanki wskazane w tym przepisie odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje ponadto, że o prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy treść pouczenia sformułowana jest w taki sposób, aby było ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależytego pobrania świadczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2010 r., II UK 149/10, wyrok WSA w Opolu z dnia 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15 czerwca 2016 r., II SA/Go 398/16). Przechodząc do realiów niniejszej sprawy przypomnieć należy, że organy stanęły na stanowisku, że skarżąca została należycie pouczona o konieczności informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym o uzyskaniu dochodu. Niewątpliwie takie oświadczenie skarżąca podpisała składając wniosek o przyznanie świadczenia (akta adm., k. – 5, 6). W pouczeniu wyraźnie wskazano, że osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający świadczenie pielęgnacyjne o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, m.in. o podjęciu zatrudnienia i uzyskaniu innych świadczeń emerytalno-rentowych. Zaznaczono, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji – koniecznością ich zwrotu. Stosowne pouczenie zawierały również wszystkie decyzje wydawane przez organ w sprawie przyznanego stronie świadczenia pielęgnacyjnego (np. decyzja organu I instancji z dnia "[...]" o przyznaniu bezterminowo świadczenia pielęgnacyjnego, akta adm., k. – 32). W decyzji tej wskazano na obowiązek poinformowania organu o uzyskaniu dochodu. Wyjaśniono, że wystąpienie zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego to np. uzyskanie prawa do renty, emerytury, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Zastrzeżono przy tym, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji – koniecznością ich zwrotu. Podkreślić przy tym należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12 wyraził pogląd - w pełni podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, iż ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc na powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom art. 8 i 9 k.p.a. Sąd podziela powyższy pogląd. W ocenie Sądu wszystkie pouczenia były sformułowane jasno i precyzyjnie, czyniąc zadość wymaganiom przepisów prawa. Spełniały one wszystkie wskazane wymogi przewidziane dla tego typu pouczeń. Nadmienić należy zaś, że pouczenia te nie mogły zawierać konkretnego wskazania o konieczności poinformowania organu o przyznaniu rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, ponieważ zostało ono wprowadzone dopiero ustawą z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019, poz. 303), czyli jeszcze przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i wydaniem decyzji w tej sprawie. Niewątpliwie natomiast przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest zmianą mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ stanowi uzyskanie dochodu. Skarżącą zaś, pomimo prawidłowych pouczeń, o takiej zmianie nie poinformowała organu. To zaś musiało skutkować uznaniem pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależne, co wiąże się z żądaniem jego zwrotu. Dlatego też niezasadny jest zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, polegający na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane dla skarżącej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane. Kluczowe jest, że skarżąca została prawidłowo pouczona we wskazanym zakresie i powinna mieć świadomość konieczności poinformowania organu o nowych okolicznościach, a także o konsekwencjach braku takiej informacji. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzjach wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. W konkluzji nie można więc zgodzić się ze wskazanymi w skardze naruszeniami prawa procesowego i podnoszonym przez stronę skarżącą niewystarczającym w wielu aspektach przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.