I OW 163/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem D. a Miastem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego J. K. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Miasto Opole jako właściwe w sprawie. UZASADNIENIE Starosta D., wnioskiem z dnia 26 maja 2017 r., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem D. a Miastem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego J. K. umieszczonego w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w [...] umieścił małoletniego J. K. (syna R. i M. urodzonego [...] stycznia 2001 r.) w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Powyższe orzeczenie zabezpieczające zostało wydane na podstawie art. 569 § 2 k.p.c. i art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o. Po wydaniu ww. postanowienia Miasto O., działając w oparciu o art. 191 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332), zwróciło się do Powiatu D. o zawarcie porozumienia, dotyczącego przyjęcia małoletniego do placówki na terenie Miasta O. oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy. Przedmiotowe porozumienie zostało zawarte w dniu 16 lipca 2015 r. albowiem na podstawie posiadanych wówczas dokumentów Powiat D. uznał się za właściwy do ponoszenia wydatków dotyczących małoletniego J. K.. W tym samym dniu tj. 16 lipca 2015 r. małoletni J. K. został umieszczony w placówce - Powiatowym Centrum Opieki i Wychowania w [...] Dom Dziecka nr [...]. W wyniku ponownej weryfikacji dokumentów w 2016 r. zgromadzonych w sprawie, Powiat D. ustalił, iż nie jest jednak właściwy do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej, gdyż w momencie umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej tj. w dniu 31 marca 2015 r. J. K. nie miał miejsca zamieszkania na terenie tego powiatu. Wnioskodawca zwrócił w tym miejscu uwagę na fakt, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [....] z dnia [...] marca 2007 r. (sygn. akt [...]) wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim J. K. zostało powierzone jego ojcu R.K.. Matka małoletniego przebywała bowiem poza granicami Polski i nie interesowała się nim. Małoletni J. K., znajdując się zatem pod opieką ojca, z którym mieszkał na terenie Powiatu D. (D. ul. [...]) do dnia 13 października 2014 r. realizował obowiązek szkolny w Zespole Gimnazjów nr [...] w D. a po tym dniu został jednak wywieziony przez ojca do O., gdzie został pozostawiony pod opieką babki – R. G. zam. [...], ul. [...]. Ojciec dziecka od tego czasu odmówił dalszego sprawowania bieżącej pieczy nad synem m.in. z uwagi na wyjazd na stale poza granice kraju. W dniu 11 grudnia 2014 r. ojciec małoletniego odebrał z gimnazjum w D. dokumenty syna i oświadczył pracownikom szkoły, że syn obecnie przebywa w O. pod opieką babki i tam będzie realizował obowiązek szkolny. Wnioskodawca zaakcentował też, że w dniu 25 lutego 2015 r. R. K. wymeldował się z ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce tj. z D. ( ul. [...]) z uwagi na w/w wyjazd do Niemiec. Natomiast problemy zdrowotne R. G. uniemożliwiające jej sprawowanie dalszej opieki nad wnukiem spowodowały, iż w dniu 12 lutego 2015 r. małoletni J. K. został doprowadzony przez funkcjonariuszy Policji do Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej w [...]. Ostatni adres zameldowania małoletniego na pobyt stały to zatem: [...], ul. [...], gdzie J. K. był zameldowany od dnia 23 stycznia 2009 r. do dnia 13 sierpnia 2013 r. W związku z powyższym Starosta D. wnosił o wskazanie Miasta O. o jako powiatu właściwego w niniejszej sprawie. Odpowiadając na wniosek, Prezydent Miasta O. wskazywał, iż powiatem właściwym do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego J. K. w pieczy zastępczej jest Powiat D.. Powyższy konstatacja wynika bowiem wprost z treści art. 26 § 1 ustawy Kodeks cywilny, który stanowi, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Mając na uwadze tę regulację, należało bowiem przyjąć, że dziecko do momentu umieszczenia w pieczy ma miejsce zamieszkania w miejscowości, w której mieszkają rodzice lub jeden z rodziców. Skoro zatem w dniu 12 lutego 2015 r. małoletni J. K. został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej, zaś ojciec małoletniego R. K. do dnia 25 lutego 2015 r. zamieszkiwał w D. (w tym dniu dokonał bowiem wymeldowania informując o swoim wyjeździe do Niemiec), miejscem zamieszkania dziecka - w rozumieniu Kodeksu cywilnego był D. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego, a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Przez spór, w znaczeniu przewidzianym w art. 4 p.p.s.a., należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z organów uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, który powstał pomiędzy Powiatem D. a Miastem O. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Wskazać należy, że właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575 ze zm.). W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 w/w ustawy. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Wskazać należy, że umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie prawomocnego orzeczenia o tym umieszczeniu i samo w sobie pojęcie nie budzi wątpliwości. Bardziej kłopotliwe jest ustalenie miejsca zamieszkania podopiecznego. Pojęcie to wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców (tzw. domicilium necessarium), albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W myśl zaś art. 26 § 2 k.c., jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy wyjaśnić należy, iż małoletni J. K., postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. (sygn. akt [...]), został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Wcześniej natomiast pozostawał pod władzą rodzicielską swojego ojca, zatem w pierwszej kolejności należało podjąć próbę ustalenia jego miejsca zamieszkania w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 k.c. Jak wynika z akt, miejscem zamieszkania ojca było wprawdzie Miasto D., ale stan taki istniał tylko do dnia 25 lutego 2015 r., tj. do momentu, w którym R. K. wymeldował się z ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce z uwagi na wyjazd na stałe poza granice kraju. Biorąc powyższe pod uwagę nie można było więc przyjąć, iż w okresie poprzedzającym umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, tj. przed dniem 31 marca 2015 r., miejscem zamieszkania ojca był Powiat D., a tym samym - w związku z domicilium necessariu - że było to również miejsce zamieszkania dziecka. Z tych względów niemożliwym stało się ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego J. K. w oparciu o regułę, określoną w art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie mniej jednak z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że małoletni J. K. ostatnio (tj. od dnia 23 stycznia 2009 r. do dnia 13 sierpnia 2013 r.) był zameldowany na pobyt stały w O. przy ul. [...]. W takiej sytuacji do ustalenia jednostki właściwej do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej zastosowanie znajdzie zasada określona w art. 191 ust. 2 cyt. ustawy, a więc oparta o powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. Jednostką tą jest zaś Miasto O. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.