V SA/Wa 1371/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia zadłużenia w kwocie [...] zł. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi z ... maja 2011 r. wniesionej przez J. B. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2011 r. nr ..., w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... listopada 2010 r. tj. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz kosztów upomnienia na Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia ... sierpnia 2010 r. (data wpływu do organu ... sierpnia 2010r.) J. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w W. o umorzenie w całości zaległych składek wraz z odsetkami, wskazując iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż od wczesnego dzieciństwa jest inwalidą narządu ... i ma przyznaną grupę inwalidzką. Nie pobierał jednak renty, gdyż chciał normalnie funkcjonować w społeczeństwie i pracować. Niestety nie powiodło mu się w życiu i jako ... nie zaistniał, nie udało mu się sprzedawać ... i uzyskiwać dochodów. Nie posiada żadnego majątku, mieszka u siostry. Decyzją z dnia ... listopada 2010 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż J. B. z tytułu prowadzonej działalności podlegał ubezpieczeniom. W okresie wymienionym w sentencji decyzji obowiązek opłacania składek w ustawowym terminie i wysokości nie został wypełniony. Organ wyjaśnił, iż w jego ocenie dokonanej na podstawie zgromadzonych w trakcie postępowania dokumentów można stwierdzić, że regulowanie obciążających Wnioskodawcę, a wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło utrudnienie w zaspokajaniu jego potrzeb. Jednakże norma zawarta w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek. Nie oznacza to pełnej dowolności, przy rozstrzyganiu wniosku, bowiem wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należy mieć na uwadze dbałość o ważny interes Strony, ale także fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pismem z dnia ... listopada 2010 r. J. B. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami oraz przedstawił zaświadczenie lekarskie stwierdzające wymóg stałej opieki nad matką. Decyzją z dnia ... kwietnia 2011 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżoną decyzję z dnia ... listopada 2010 r. w zakresie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od ... ... do ... oraz opłaty dodatkowej na ubezpieczenia społeczne - z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania i umorzył postępowanie w tej części oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie tj. odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za ..., ubezpieczenie zdrowotne za ... oraz kosztów upomnienia na Fundusz Pracy - w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zaznaczył, iż ponowna analiza akt pozwoliła uznać, iż nie zostały spełnione przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wskazał, iż instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna mieć zastosowanie w wyjątkowych, drastycznych i szczególnie uzasadnionych przypadkach uniemożliwiających wywiązywanie się z zobowiązań wobec Zakładu. Umorzenie należności w przypadku Wnioskodawcy stanowiłoby uprzywilejowanie go w stosunku do płatników, którzy pomimo trudności, terminowo wywiązują się ze swoich obowiązków. Pismem z dnia ... maja 2011 r. J. B. (zwany dalej: Skarżącym) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2011 r. W uzasadnieniu Skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o umorzenie i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż jego sytuacja majątkowa i zdrowotna jest bardzo trudna i nie jest w stanie podołać ciążącemu na nim zadłużeniu. Skarżący podtrzymał, iż nie posiada żadnego majątku, nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu siostry, która go przygarnęła. Dodatkowo wskazał, iż musi zajmować się matką, która obecnie wymaga stałej opieki. Zarzucił organowi, iż po doręczeniu stosownego zaświadczenia lekarskiego organ stwierdził, iż okoliczność ta nie miała decydującego znaczenia dla zapadłego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Wobec treści zawartego w skardze żądania Strony Sąd wyjaśnia, iż poza zakresem orzekania Sądu znajduje się wniosek o umorzenie w całości zadłużenia J. B.. Zgodnie z art. 145 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa czy w innych przepisach a także stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa albo w innych przepisach. Merytoryczne rozstrzygnięcie żądania leży wyłącznie w gestii organu administracji, przy czym art. 153 ppsa stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w granicach zakreślonych prawem Sąd podnosi, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 kpa. Przepis ten obliguje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Piśmiennictwo przedmiotu w sposób jednoznaczny podkreśla, iż wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego i prowadzi do wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zaznaczenia wymaga, iż art. 7 kpa nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. W sprawie niniejszej organ dopuścił się naruszenia powyższej zasady w sposób rażący. Poza realną analizą organu pozostała ustalona w toku postępowania rzeczywista sytuacja zawodowa, zdrowotna i rodzinna Skarżącego. Nie uwzględniono charakteru jego zamieszkiwania u siostry i obowiązków wobec matki. Powyższe narusza art. 77 § 1 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływającą z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji i równocześnie kierować się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co – zgodnie z art. 7 kpa - powinno doprowadzić do właściwego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony w kontekście unormowań zawartych w art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3, 5 i 6 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 kpa. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzję w zaskarżonym zakresie – tj. w części odmawiającej umorzenia zadłużenia w kwocie ... zł.