II OZ 1129/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Spółdzielni ... z siedzibą w Zakliczynie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 października 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1050/13 oddalając wniosek Spółdzielni ... z siedzibą w Zakliczynie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółdzielni ... z siedzibą w Zakliczynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 12 czerwca 2013 r. nr SKO.ZP/415/119/2013 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1050/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Spółdzielni ... z siedzibą w Zakliczynie, zw. dalej Spółdzielnią, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 12 czerwca 2013 r. nr SKO.ZP/415/119/2013 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że Spółdzielnia w skardze wniesionej do Sądu na ww. decyzję domagała się zwolnienia od kosztów sądowych w całości ze względu na zła sytuację finansową firmy. Przy piśmie z dnia 30 sierpnia 2013 r. strona skarżąca przesłała wypełniony formularz PPPr. w którym wskazała, że jest związkiem ekonomicznym swoich członków bez kapitału finansowego. Jednocześnie podniesiono, że w 2012 r. poniesiono stratę w wysokości 69 000,00 zł. Wartość środków trwałych na dzień 31 grudnia 2012 r. określono na kwotę 4314 182,95 zł, a stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku określono na poziomie 6 237,04 zł. Zarządzeniem z dnia 12 września 2013 r. referendarz sądowy wezwał Spółdzielnię do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, między innymi odpisu zeznania podatkowego za rok 2012, odpisu deklaracji podatkowych dotyczących rozliczenia podatku VAT za ostatnie trzy miesiące, dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu (lub straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, spisu środków trwałych Spółdzielni czy też wyciągów z rachunków bankowych. Strona skarżąca odpowiadając na powyższe wezwanie nadesłała wymagane dokumenty, z których wynika, że na koniec roku 2012 posiadała kapitał własny w kwocie 1.996.000,00 zł (w stosunku do 2.065.000,00 zł na początku roku obrotowego), rzeczowe aktywa trwałe o wartości 1.387.000,00 zł (w stosunku do 1.483.000,00 zł na początku roku obrotowego), w tym budynki i lokale – 1.379.000 zł (w stosunku do 1.475.000,00 zł na początku roku obrotowego). Jednocześnie na koniec 2012 r. posiadała ponadto aktywa obrotowe w wysokości 689.000,00 zł (w stosunku do 1.475.000,00 zł na początku roku obrotowego). Spółdzielnia przedłożyła również rachunki bankowe, z których wynikało, że strona reguluje swoje zobowiązania i dokonuje płatności, a także posiada na tych rachunkach saldo dodatnie. Postanowieniem z dnia 4 października 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Spółdzielni o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdzono, że opierając się na informacjach zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych dokumentach źródłowych uzupełniających dane zawarte we wniosku uznano, że strona skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca jest spółdzielnią prowadzącą działalność handlową oraz usługową. Nadal funkcjonuje w obrocie, nie toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Wręcz przeciwnie, jak wynika z przedstawionych deklaracji podatkowych VAT-7 strona skarżąca prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, na bieżąco obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Strona posiada zatem możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł. Przeprowadzona analiza historii rachunków bankowych wnioskodawcy wskazuje, iż strona reguluje zobowiązania i dokonuje płatności w kwotach wielokrotnie przekraczających wysokość kosztów sądowych niniejszego postępowania. Poza tym na dzień 23 września 2013 r. saldo rachunku bankowego wnioskodawcy w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Krakowie o/Zakliczyn było dodatnie i wynosiło 20.640,18 zł. Nie ma zatem przeszkód, aby z pozostających do dyspozycji strony środków sfinansować koszty sądowe, które w stosunku do ponoszonych wydatków można określić jako symboliczne. Od tego postanowienia sprzeciw wniosła Spółdzielnia twierdząc, że oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest krzywdzące, a co więcej świadczy o błędnym przeprowadzeniu analizy ekonomicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że w świetle przedstawionych dokumentów, a w szczególności biorąc pod uwagę deklarację dla podatku od towarów i usług Spółdzielnia wykazała podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju: w miesiącu sierpniu - opodatkowane stawką 7% albo 8% w kwocie 50.371 zł, opodatkowane stawką 22% albo 23% w kwocie 290.974 zł; w miesiącu lipcu - opodatkowane stawką 7% albo 8% w kwocie 35.380 zł, opodatkowane stawką 22% albo 23% w kwocie 196.021 zł; w miesiącu czerwcu - opodatkowane stawką 7% albo 8% w kwocie 6.431 zł, opodatkowane stawką 22% albo 23% w kwocie 178.104 zł. Porównanie bilansu dotyczącego aktywów i środków trwałych świadczy o nieznacznym ograniczeniu rozmiarów prowadzonej przez Spółdzielnię aktywności gospodarczej, niemniej jednak nie może mieć decydującego wpływu na ocenę jej aktualnej sytuacji majątkowej, gdyż nadal prowadzi ona znaczące przedsiębiorstwo, o czym świadczą choćby bieżące deklaracje dla podatku od towarów i usług. Odnosząc się do argumentacji przedstawicieli Spółdzielni, że prowadzona działalność przynosi straty (69.000,00 zł za 2012 r.), Sąd Wojewódzki stwierdził, że nie jest to okoliczność z powodu której należy przyznać prawo pomocy. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, wręcz przeciwnie uzyskuje z tego tytułu przychody. Fakt osiągania nadwyżki przychodów nad wydatkami (dochodu) przez podmiot gospodarczy wyklucza, co do zasady przyznanie mu prawa pomocy, które jest przeznaczone dla podmiotów mających trudności z wygospodarowaniem środków w ramach normalnej działalności na regulowanie zobowiązań. Z uwagi na posiadanie przez Spółdzielnię bieżących wpływów w wysokości przekraczających wymagane koszty sądowe, specyfika wartości bilansowej aktywów nie uzasadnia zwolnienia Spółdzielni od kosztów sądowych w sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania Spółdzielni prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Spółdzielnia domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Stwierdzić należy, że Sąd Wojewódzki przeprowadził prawidłowe rozumowanie co do przesłanek udzielenia prawa pomocy skarżącej Spółdzielni, a w zażaleniu nie wykazano, iż rozstrzygnięcie w tej sprawie jest wadliwe. Niewątpliwe jest bowiem, że skoro Spółdzielnia posiada na rachunku bankowym środki finansowe w wysokości wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów postępowania, to nie może ona wywodzić, iż nie dysponuje środkami finansowymi i skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.