II GSK 647/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń Protokolant Anna Fyda- Kawula po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi J. P. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 3519/15 w sprawie ze skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt. VI SA/Wa 167/15 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. wznawia postępowanie zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 3519/15; 2. uchyla wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 3519/15; 3. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt. VI SA/Wa 167/15; 4. uchyla decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]; 5. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz J. P. 6.192 (słownie: sześć tysięcy sto dziewięćdziesiąt dwa) złote tytułem kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 19 października 2017 r. (sygn. akt II GSK 3519/15) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej zwany również "NSA"), działając na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę kasacyjną J. P. (dalej zwanej "Skarżącą") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej zwanego "WSA") z 26 czerwca 2015 r. (sygn. akt VI SA/Wa 167/15), którym oddalono skargę Skarżącej na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej zwanego "GITD") z [...] maja 2014 r. (nr [...]), która z kolei utrzymała w mocy decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej zwanego "WITD") z [...] lutego 2014 r. o nałożeniu na Skarżącą kary pieniężnej w wysokości 15 000 zł jak za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII. Ponadto NSA zasądził od Skarżącej na rzecz GITD 1800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Podstawę faktyczną wyroku NSA stanowiły ustalenia dokonane przez organy administracji, zaakceptowane przez WSA i niezakwestionowane skutecznie w skardze kasacyjnej. Z ustaleń tych wynikało, że w dniu [...] października 2013 r. na drodze krajowej nr 10 (która została zaliczona do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t) zatrzymano do kontroli pojazd członowy (dwuosiowy ciągnik siodłowy i trzyosiowa naczepa), którym wykonywano przejazd na rzecz Skarżącej z ładunkiem produktów drewnopochodnych znajdujących się na paletach (ładunek podzielny). Po zważeniu zespołu pojazdów ustalono, że nacisk na pojedynczej osi napędowej pojazdu członowego wynosi 12,4 t, a zatem o 2,4 t (tj. 24%) przekracza wartość dopuszczalną. Stwierdzono też, że Skarżąca nie miała zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Wskazane ustalenia skutkowały wszczęciem postępowania administracyjnego i nałożeniem na Skarżącą kary pieniężnej, o której mowa w art. 140aa ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.; dalej zwanej "prd"), w wysokości określonej w art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) prd (z uwagi na przekroczenie dopuszczalnych wartości o ponad 20%). Oddalając skargę kasacyjną od wyroku WSA, NSA uznał, że zarzuty tejże skargi nie są uzasadnione. Za niezasadny został uznany zarzut naruszenia art. 140aa ust. 3 pkt 1 prd. NSA przyjął, że w przypadku wykonywania przewozu samochodem należącym do przedsiębiorcy zajmującego się świadczeniem usług transportowych, wykonującym przewóz jest przedsiębiorca, a nie kierowca. NSA za bezzasadną uznał przyjmowaną przez Skarżącą interpretację pojęcia "pojazd nienormatywny" (zdefiniowanego w art. 2 pkt 35a prd), wedle której pojazdem nienormatywnym jest wyłącznie pojazd, którego naciski na więcej niż jedną oś są większe od dopuszczalnych. Powołując się na treść art. 2 pkt 57 i art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) i b) prd, NSA uznał, że karę pieniężną nakłada się za przekroczenie nacisku jednej osi, czyli za nienormatywną sumę nacisków jednej osi wywieranych na kola znajdujące się na tej osi. Nie znalazł aprobaty NSA także zarzut naruszenia art. 140aa ust. 1 prd oparty na stwierdzeniu, że przepis ten dopuszcza nałożenie kary pieniężnej jedynie w razie przejazdu więcej niż jednym pojazdem nienormatywnym. NSA podkreślił, że zezwolenie (jedno) wydaje się na przejazd jednym pojazdem (art. 64 ust. 1 pkt 1 i art. 64d ust. 1 i ust. 9 pkt 4 prd), a zatem podlegający karze przejazd "bez zezwolenia" może oznaczać tylko przejazd jednym pojazdem. Za pozbawiony podstaw został też uznany zarzut naruszenia art. 140aa ust. 4 pkt 2 prd. NSA uznał za trafne stanowisko organów administracji i WSA, że przepis ten reguluje przewóz drewna, a więc surowca nieprzetworzonego, natomiast w przypadku przewożenia desek (wyrób drewnopochodny) możliwe jest zarówno opisanie, jak i zważenie ładunku i taki ładunek należy traktować jak inny ładunek materiałów podzielnych. W dniu 14 czerwca 2019 r. (data nadania w placówce pocztowej) Skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej wyrokiem NSA. Wniosła o przeprowadzenie rozprawy, wznowienie postępowania zakończonego tymże wyrokiem, uchylenie tego wyroku oraz wyroku WSA, uchylenie wydanych w sprawie decyzji GITD i WITD i umorzenie postępowania administracyjnego, a także o zasądzenie od GITD na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jako podstawę wznowienia postępowania Skarżąca wskazała art. 272 § 3 ppsa. Powołała się w tym zakresie na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej zwanego "TSUE") z 21 marca 2019 r. w sprawie C-127/17 Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym TSUE orzekł, że nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i art. 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym (Dz. Urz. UE L 235 z 17 września 1996 r., s. 59 ze zm.; dalej zwanej "dyrektywą 96/53/WE") w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania Skarżąca stwierdziła w szczególności, że art. 41 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 460, ze zm.; dalej zwanej "udp") (który w ust. 1 dopuszcza ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t) wraz z rozporządzeniami wydanymi na podstawie upoważnienia zawartego w art. 41 ust. 2 udp (które zawierają wykaz dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi m.in. do 10 t) zostały skonstruowane w ten sposób, że w efekcie pozbawiły art. 41 ust. 1 udp treści i właściwego znaczenia. W praktyce bowiem pojazd o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t może poruszać się bez zezwolenia po znikomej ilości polskich dróg. W ocenie Skarżącej, z tego powodu polskie regulacje stanowiące podstawę prawną do nałożenia kary zostały skutecznie zakwestionowane w toku postępowania prowadzonego przed TSUE. Skarżąca stwierdziła, że w niniejszej sprawie ustalono, że nacisk pojedynczej osi napędowej kontrolowanego pojazdu wyniósł 12,4 t, a pojazd poruszał się po drodze krajowej nr 10, która została zaklasyfikowana jako droga o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 10 t. W związku z tym organy uznały, że doszło do przekroczenia dopuszczalnej wartości o 24%, co wiązało się z nałożeniem kary pieniężnej w wysokości określonej w art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) prd. Jednakże biorąc pod uwagę, że ograniczenie dopuszczalnego nacisku na wspomnianej drodze było bezprawne - co stwierdził wyrok TSUE, który wskazuje, że zgodny z przepisami unijnymi limit nacisku na oś wynosi 11,5 t - to okazuje się, że przekroczono dopuszczalną wartość jedynie o 0,9 t, a więc o mniej niż 10%. Zatem w takiej sytuacji zastosowanie powinien znaleźć art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) prd, który wskazuje na karę w wysokości 500 zł. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Skarżącej podtrzymał zarzuty, argumenty i wnioski zawarte w skardze o wznowienie postępowania, a pełnomocnik GITD wniósł o oddalenie skargi o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie. Z istoty, opartego na podstawie art. 272 § 3 ppsa, żądania wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2017 r. (sygn. akt II GSK 3519/15), którym oddalono skargę kasacyjną Skarżącej od wyroku WSA z 26 czerwca 2015 r. (sygn. akt VI SA/Wa 167/15) w sprawie ze skargi na decyzję GITD w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym wynika, że zasadności tego żądania Skarżąca upatruje w wyroku TSUE z 21 marca 2019 r. w sprawie C-127/17. W świetle przywołanego wyroku TSUE, nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się na niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i art. 7 dyrektywy 96/53/WE w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego żądanie wznowienia postępowania zakończonego przywołanym powyżej prawomocnym wyrokiem tego Sądu jest usprawiedliwione. Z art. 272 § 3 ppsa wynika bowiem, że – niezależnie od podstawy wznowienia określonej w § 1 tego artykułu, którą stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, aktu normatywnego na podstawie którego zostało wydane orzeczenie – można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską, zaś przepis § 2 art. 272 ppsa (stanowiący, że skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu) stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Przepis art. 272 ppsa, gdy zestawić ze sobą jego § 1 i § 3, uzasadnia stanowisko, aby podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego upatrywać w orzeczeniu TSUE. Rodzaje postępowań prowadzonych przed Trybunałem Konstytucyjnym i TSUE, ich przedmiot oraz moc wiążąca orzeczeń tych organów są bowiem podobne. W każdym z tych postępowań chodzi mianowicie o "spór o prawo", który w odniesieniu do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym dotyczy pionowej kolizji norm prawa krajowego, a w odniesieniu do postępowania przed TSUE - treści (interpretacji) prawa unijnego oraz jego ważności. Powyższe – gdy chodzi o zasadę – znajduje swoje potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2017 r. (sygn. akt I FPS 1/17), w świetle której podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 ppsa może być orzeczenie TSUE wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania. Podzielając pogląd prawny wyrażony w przywołanej uchwale oraz prezentowaną w jego uzasadnieniu argumentację prawną, trzeba jednocześnie wyjaśnić, że jakkolwiek został on wyrażony na gruncie sytuacji odnoszącej się do orzeczenia TSUE wydanego w trybie prejudycjalnym (art. 267 TfUE), to za uprawniony trzeba uznać wniosek, że pogląd ten zachowuje swoją aktualność także w odniesieniu do wyroku wydanego przez TSUE na podstawie art. 258 TfUE, a więc w trybie skargi Komisji Europejskiej przeciwko państwu członkowskiemu. W nawiązaniu do przywołanych na wstępie argumentów natury ogólnej, a także szczegółowej argumentacji prawnej, która legła u podstaw poglądu prawnego wyrażonego w uchwale NSA w sprawie o sygn. akt I FPS 1/17, w odniesieniu do omawianej kwestii nie można również tracić z pola widzenia konsekwencji wynikających ze znaczenia argumentu systemowego. Chodzi mianowicie o argument systemowy wynikający zarówno z prawa krajowego – art. 272 § 3 ppsa ulokowany został w Dziale VII "Wznowienie postępowania" przywołanej ustawy, a co więcej, stanowiąc o "rozstrzygnięciu organu międzynarodowego" (a jest nim przecież TSUE) nie odnosi się do trybu podjęcia przez wymieniony organ tego orzeczenia, ograniczając się w tej mierze jedynie do zaakcentowania jego znaczenia w relacji do potrzeby wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego – jak i z prawa unijnego. W tym zaś zakresie trzeba uwzględnić to, że art. 258 TfUE znajduje się w tej części postanowień traktatowych, które dotyczą uprawnień TSUE, przez co – z uwagi właśnie na treść tychże uprawnień oraz ich funkcje – został on także funkcjonalnie powiązany (podobnie jak i art. 267 TfUE) z art. 4 ust. 3 TUE ustanawiającym zasadę lojalnej współpracy, zgodnie z którą państwa członkowskie podejmują wszelkie środki właściwe do zapewnienia wykonywania zobowiązań wobec UE, ułatwiają wypełnianie przez Unię jej zadań i powstrzymują się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrażać urzeczywistnieniu celów Unii. W związku z tym, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że z punktu widzenia aktualizacji dyspozycji normy prawnej z art. 272 § 3 ppsa, nie ma znaczenia to, czy orzeczenie TSUE – to jest "rozstrzygnięcie organu międzynarodowego", o którym mowa w tym przepisie – wydane zostało na podstawie art. 258, czy też art. 267 TfUE. W świetle powyższego, żądanie wznowienia postępowania zakończonego przywołanym na wstępie prawomocnym wyrokiem NSA należy uznać za skuteczne i usprawiedliwione. Ze wskazanego jako podstawa żądania wznowienia postępowania sądowoadnministracyjnego wyroku TSUE z 21 marca 2019 r. w sprawie C-127/17 wynika, że uregulowanie zawarte w art. 7 dyrektywy 96/53/WE, jako wyjątek od ustanowionej w art. 3 ust. 1 dyrektywy 96/53/WE zasady swobodnego ruchu pojazdów (tak w ruchu międzynarodowym, jak i w ruchu krajowym), podlegać powinno wykładni ścisłej (zawężającej), co oznacza, że przewidziany w przywołanym przepisie brak dostosowania infrastruktury drogowej należy odnosić do sytuacji szczególnych, a mianowicie do sytuacji przykładowo w przepisie tym wymienionych (por. pkt 80 – 81 wyroku TSUE). Za takie szczególne sytuacje nie mogą być uznane przypadki określone w art. 41 ust. 2 i ust. 3 udp, stanowiące dalej jeszcze idące wyjątki oraz warunki przemieszczania się po drogach krajowych pojazdów odpowiadających określonym w pkt 3.1 i pkt 3.4 załącznika I do dyrektywy 96/53/WE wartościom nacisku osi, albowiem – z uwagi na ich zakres oraz powszechnie obowiązujący charakter – sytuacje te stanowią ograniczenia w stosowaniu zasady swobodnego ruchu pojazdów. TSUE podkreślił, że z art. 41 udp co do zasady wynika, że (wszystkie) pojazdy (bez względu na ruch, w którym uczestniczą) o maksymalnym nacisku osi napędowej nieprzekraczającym wartości 11,5 t objęte są zakresem ograniczeń wynikających z art. 41 ust. 2 i ust. 3 udp, zaś pojazdy nieprzekraczające maksymalnego nacisku pojedynczej osi wynoszącego 10 t, objęte są zakresem ograniczeń wynikających z art. 41 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 udp. Zniesienie zaś wskazanych ograniczeń w ruchu tych pojazdów – to jest zarówno w ruchu międzynarodowym, jak i w ruchu krajowym – wymaga spełnienia warunku posiadania specjalnego płatnego zezwolenia niepozostającego w jakimkolwiek związku ze stanem (stopniem uszkodzenia) dróg publicznych lub ich odcinków. W konsekwencji TSUE uznał, że wynikające z prawa krajowego ograniczenia mające zastosowanie w zależności od rodzajów dróg – co motywowane jest jakością infrastruktury drogowej pozostając jednocześnie w opozycji do cezury czasowej okresu przejściowego (31 grudnia 2010 r.) – nie mogą być usprawiedliwiane treścią art. 7 dyrektywy 96/53/WE, gdyż wynikający z tego przepisu wyjątek niweczyłby zasadę ustanowioną art. 3 tej dyrektywy (pkt 82 – 88 wyroku TSUE). W świetle wyroku TSUE nie ma zatem podstaw dla ustanawiania w prawie krajowym - w odniesieniu do pojazdów odpowiadających określonym w pkt 3.1 oraz 3.4 załącznika I do dyrektywy 96/53/WE wartościom nacisku osi - ograniczeń, które mają charakter dalej idących, niż wyjątki wynikające z art. 7 tej dyrektywy (zob. m.in. wyrok NSA z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 562/17). W konsekwencji nie może być uznane za zgodne z prawem unijnym nakładanie - tak jak w okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy - kary pieniężnej w wysokości 15 000 zł za przekroczenie o ponad 20% dopuszczalnego nacisku osi napędowej na drodze krajowej nr 10, dla której ustanowiony w prawie krajowym dopuszczalny nacisk pojedynczej osi wynosił 10 t. W świetle wyroku TSUE nie było bowiem podstaw do ustanawiania w prawie krajowym tak określonego dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej pojazdu, jako warunku przemieszczania się po polskich drogach krajowych. Z uwagi na to organy administracji powinny odnieść stwierdzone w trakcie kontroli przekroczenie nacisku pojedynczej osi napędowej kontrolowanego pojazdu (12,4 t) do wartości 11,5 t, co wynika z pkt 3.4.1. w zw. z pkt 2.2.1. załącznika I do dyrektywy 96/53/WE, nie zaś do wartości 10 t, co nieprawidłowo - w świetle postanowień analizowanego wyroku TSUE - zaakceptowały NSA i WSA w wydanych w tej sprawie wyrokach. W świetle art. 140ab ust. 1 pkt 3 prd wielkość stwierdzonego przekroczenia dopuszczalnego nacisku (do 10%, powyżej 10% do 20%, powyżej 20%) ma kluczowe znaczenie dla wysokości nakładanej kary. Przyjęcie przez WITD i GITD wartości 10 t (zamiast 11,5 t) jako punktu odniesienia dla wyliczenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku i zaakceptowanie tego stanu przez WSA i NSA uzasadnia ocenę, że zarówno wydane w tej sprawie wyroki NSA i WSA oraz wydane przez organy Inspekcji Transportu Drogowego decyzje administracyjne naruszyły prawo materialne. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 282 § 2 ppsa, uznał, że wyrok NSA z 19 października 2017 r. (sygn. akt II GSK 3519/15) oraz poprzedzający go wyrok WSA z 26 czerwca 2015 r. (sygn. akt VI SA/Wa 167/15) podlegały uchyleniu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 ppsa i uchylając wyrok WSA, rozpoznał skargę. W przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ w zaskarżonej decyzji wadliwie określono procentową wielkość stwierdzonego przekroczenia nacisku osi, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. Wobec tego wydane w sprawie decyzje podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią stanowisko i wykładnię prawa wyrażone w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania wznowieniowego i sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.), a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).