I SA/Sz 1289/15

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 15 września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE P K, składając skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala uiścić należnych kosztów sądowych w całości, a jedynie w części, tj. do kwoty [...] zł. Skarżący wskazał, że jest obecnie emerytem, nadto prowadzi działalność gospodarczą w małej miejscowości, ale z uwagi na dużą konkurencję ma małą liczbę zleceń, więc działalność nie przynosi dochodów, bądź dochody te są okresowe i nieregularne (wykazał kwotę ok. [...] zł); działalność generuje głównie wydatki związane z zakupem materiałów eksploatacyjnych oraz naprawą sprzętu. Wnioskodawca dysponuje dochodem miesięcznym w wysokości [...] zł netto. Żona skarżącego z tytułu zatrudnienia w S w K na stanowisku [...] otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. [...] zł netto. Skarżący we wniosku wskazał, że na bieżące wydatki związane z koniecznym utrzymaniem składają się: opłata za gaz w kwocie ok. [...] zł, opłata za energię elektryczną w kwocie [...] zł, opłaty za telefony w kwocie [...] zł, opłata za wywóz śmieci w kwocie ok. [...] zł, raty kredytów w kwotach [...]zł i [...] zł oraz w kwocie ok. [...] zł raz w roku za zakup gruntu, zakup paliwa [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne [...] zł, zakup lekarstw w kwocie [...] zł, opieka lekarska [...] zł, wynagrodzenie księgowej [...] zł, wyżywienie [...] zł, zakup odzieży [...] zł, zakup chemii gospodarczej [...] zł. Ponadto skarżący podniósł, że znaczna część środków pieniężnych przeznaczana jest na uprawę działki rolnej, zakup paliwa, urządzeń i środków ochronnych. Wskazano także na zwiększenie wydatków z uwagi na zbliżającą się zimą i w związku z tym konieczność zakupu opału w kwocie ok. [...] zł, odzieży zimowej, a także na podwyższenie opłat za gaz. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, wskazał także na zły stan zdrowia i przewlekłe choroby, na które cierpi zarówno on jak i żona. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną W K, zaś w oświadczeniu o stanie majątkowym – iż majątek wspólny małżonków stanowią: dom o pow. [...] m kw. z działką o pow. [...] m kw. o wartości ok. [...] tys. zł, działka rolna o pow. [...] ha (w tym [...] ha upraw sadowniczych i [...] ha nieużytek) o wartości ok. [...] tys. zł, kupiona na raty, w trakcie spłacania (do spłacenia pozostaje ok [...] tys. zł), samochód osobowy marki [...]o wartości ok [...] tys. zł, ciągnik [...] o wartości ok. [...] zł. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową, przedłożył: 1. kopię decyzji Dyrektora Biura Emerytalnego SW w Warszawie o waloryzacji świadczenia emerytalnego od 01.03.2015 r. w wysokości [...] zł; 2. zaświadczenie S w K z dnia 02.12.2015 r. o zarobkach W K w okresie 2015/05 do 2015/10 wynoszących łącznie [...] zł, miesięcznie [...] zł netto; 3. dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie (faktury VAT, dowody wpłat, potwierdzenia przelewów), polisy ubezpieczenia pojazdów oraz dokumenty potwierdzające spłacanie kredytów; 4. zaświadczenie ARiMR z 01.12.2015 r. o otrzymanych dopłatach do rolnictwa w latach 2013 i 2015, w kwotach: za 2013 r. łącznie [...] zł, za 2015 r. łącznie [...] zł; 5. pismo ANR Oddziału Terenowego w S Filii w K z 01.12.2015 r. o stanie zadłużenia skarżącego na ten dzień w kwocie [...] zł (kapitał i oprocentowanie); 6. wydruk internetowy z rachunku bankowego skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 01.06.2015 r. do 01.12.2015 r. (kwota uznań [...] zł, kwota obciążeń [...] zł); 7. wydruk internetowy z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 01.05.2015 r. do 30.11.2015 r. , z saldem końcowym w kwocie [...] zł; 8. kopię wspólnego rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. małżonków, w którym zadeklarowali przychody z emerytury i stosunku pracy w kwotach [...] zł i [...] zł, dochody w kwotach [...] zł i [...] zł, wspólny dochód do opodatkowania w wysokości [...] zł, wydatki na cele rehabilitacyjne w kwocie [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł; 9. wyciągi z księgi podatkowej skarżącego za miesiące wrzesień 2015 r, październik 2015 r., listopad 2015 r., z których wynika, że skarżący od początku roku uzyskał przychód w kwocie [...] zł, w tym we wrześniu 2015 r. w kwocie [...] zł, październiku 2015 r. w kwocie 520 zł, w listopadzie 2015 r. w kwocie [...] zł; poniósł wydatki w kwocie [...] zł, w tym we wrześniu 2015 r. w kwocie [...] zł, w październiku 2015 r. w kwocie [...] zł, w listopadzie 2015 r. w kwocie [...] zł; Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – o co ubiega się skarżący w niniejszej sprawie - następuje, gdy strona będąca osobą fizyczną wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli), to winno być udzielane wyjątkowo – przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli bowiem strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Analizując bowiem wykazane we wniosku okoliczności, należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wobec tego, wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł nie może zostać uwzględniony. Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, oboje uzyskują stałe dochody – w tym ze świadczenia emerytalnego skarżącego w kwocie [...] zł, z wynagrodzenia za pracę żony w kwocie [...] zł. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której przychody od początku br. wyniosły [...] zł oraz posiada grunty rolne, które wykorzystuje na produkcję sadowniczą i w związku z tym otrzymuje płatności do rolnictwa. Skarżący posiada majątek w postaci ww. nieruchomości i rzeczy ruchomych o znacznej wartości. Powyższe okoliczności są wystarczające dla uznania, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z dofinansowania jego udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Nie można bowiem skarżącego i jego rodziny uznać za osoby ubogie, wymagające pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Wprawdzie skarżący wskazał, że: uzyskuje niewielkie dochody z działalności gospodarczej ([...] zł miesięcznie), która generuje koszty, prowadzona przez niego działalność rolnicza także wymaga ponoszenia nakładów, a wśród bieżących wydatków mieści się spłata kredytów w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie, to jednak uznać należy, że okoliczności takie nie mogą przemawiać automatycznie za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, jak również inne zobowiązania, w tym nawet publicznoprawne – nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi, a w konsekwencji uzasadniać skorzystania z instytucji prawa pomocy. Należy także wskazać, że ustawodawca formułując w art. 246 P.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych i nakładami na prowadzoną działalność. Uwzględnienie wniosku skarżącego i przyznanie mu prawa pomocy z uwagi na wysokość wydatków związanych ze spłatą zadłużenia w bankach i w innych instytucjach, oznaczałoby uznanie, że wydatki niezwiązane bezpośrednio z zaspokajaniem potrzeb życiowych w rozpoznawanej sprawie mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, stanowiącymi dochody państwa. Takie zaś stwierdzenie byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla stwierdzenia, że budżet państwa, a tym samym pośrednio ogół obywateli winien sfinansować koszty sądowe, a skarżący w tym czasie posiadane środki pieniężne powinien inwestować w gospodarstwo rolne i prowadzoną działalność. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a nadto finansuje swoją działalność, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. W tym miejscu ponownie podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i bez majątku tj. w sytuacji ubóstwa, osobom, dla których, z uwagi na różne nadzwyczajne okoliczności związane z wiekiem, stanem zdrowia, sytuacją osobistą, zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Chodzi o takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, iż nie jest ona w sanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Z przedstawionej natomiast przez skarżącego sytuacji, uzupełnionej analizą wykazanych wydatków i uzyskiwanych dochodów wynika, że wnioskującemu nie grozi niedostatek. Ponadto należy zauważyć, że skarżący wnioskuje o zwolnienie go od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł, wskazując, że jest to kwota, jaką jest w stanie uiścić, natomiast koszty sądowe należne na tym etapie sprawy to wpis od skargi w kwocie [...] zł. Biorąc zatem pod uwagę należną opłatę od skargi oraz wskazywane przez samego skarżącego możliwości płatnicze (w granicach [...] zł), nie ulega wątpliwości, że jest on w stanie, czyniąc niewielkie tylko oszczędności w swoich bieżących wydatkach (w kwocie [...] zł), uiścić cały wpis od skargi. Orzeczenie o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł oznaczałoby, że skarżący nie byłby już zobowiązany do zapłacenia dalszych kosztów postępowania, co na tym etapie sprawy uznać należało za przedwczesne. Z posiadanego dochodu wnioskodawca jest bowiem w stanie czynić drobne oszczędności na pokrycie ewentualnych dalszych kosztów sądowych, które będą po pierwsze rozłożone w czasie, a po drugie – ich wysokość będzie już zdecydowanie niższa. Dalsze koszty postępowania bowiem, które ewentualnie mogą powstać to: opłata od zażalenia [...] zł, opłata kancelaryjna za uzasadnienie wyroku [...] zł, wpis od skargi kasacyjnej [...] zł. Jeśli zaś oszczędności te okazałyby się niewystarczające, skarżący może zwrócić się z kolejnym wnioskiem o prawo pomocy. W konsekwencji, referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.