IV Ca 439/18

<p>Sygn. akt IV Ca 439/18</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 28 listopada 2018 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Płocku IV Wydział Cywilny Odwoławczy</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący - SSO Joanna Świerczakowska</p> <p>Sędziowie SO Jarosław Pejta (spr.)</p> <p>SO Renata Wanecka</p> <p>Protokolant: Katarzyna Lewandowska</p> <p>po rozpoznaniu na rozprawie 28 listopada 2018r. w <span class="anon-block">P.</span> </p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">Ł. P.</span> </p> <p>przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w <span class="anon-block">P.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji pozwanego</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Płocku z dnia 30 stycznia 2018 r.</p> <p>sygn. akt I C 538/17</p> <p>oddala apelację.</p> <p>IV Ca 439/18</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z 30 stycznia 2018 r. Sąd Rejonowy w Płocku zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w <span class="anon-block">P.</span> na rzecz powoda <span class="anon-block">Ł.</span> s. <span class="anon-block">A. P.</span> kwotę 2 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 30.01.2018 r. do dnia zapłaty (punkt 1), w pozostałej części powództwo oddalił (punkt 2), nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu (punkt 3), stwierdził, że nieuiszczone koszty sądowe poniesie Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Płocku (punkt 4).</p> <p>Powyższe rozstrzygniecie zostało oparte na następującym stanie faktycznym i rozważaniach prawnych:</p> <p>Powód <span class="anon-block">Ł. P.</span> przebywał w Zakładzie Karnym w <span class="anon-block">P.</span> jako osadzony od dnia 26 marca 2014 r. do 14 maja 2014 r. Każda cela w pozwanym zakładzie jest wyposażona w kącik sanitarny. Cele są kontrolowane pod względem sanitarnym. Wszystkie cele zawierają wyposażenie zgodne z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20031521493" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności - Dz. U. z 2003 r. Nr 152, poz. 1493 (§ 28)">§ 28 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności</a>. Za czystość i porządek w celi odpowiadają sami osadzeni.</p> <p>Powód napisał skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich i pismem z dnia 3 lutego 2015 r. Rzecznik, po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających uznał ją za zasadną. Z treści pisma wynika, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego zainicjowanego skargą powoda ustalono, że od momentu przyjęcia do jednostki penitencjarnej do maja 2012 r. powód był osobą palącą. W maju 2012 r. w Zakładzie Karnym w <span class="anon-block">Ł.</span> złożył oświadczenie o zaprzestaniu palenia. Później nie zmieniał treści deklaracji w przedmiotowym zakresie. Tymczasem administracja Zakładu Karnego w <span class="anon-block">P.</span> umieściła powoda w celi wyznaczonej dla osób palących.</p> <p>Z kolei według pozwanego, ustalenia dokonane przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w <span class="anon-block">Ł.</span> wskazują, że w dniu przetransportowania do Zakład Karnego w <span class="anon-block">P.</span>, tj. 26 marca 2014 r. powód deklarował się jako osoba niepaląca, czyli zgodnie ze złożonym w Zakładzie Karnym w <span class="anon-block">Ł.</span> oświadczeniem. W dniu 2 kwietnia 2014 r. powód zmienił jednak deklarację odnośnie używania wyrobów tytoniowych i do dnia zwolnienia z zakładu karnego był osobą palącą.</p> <p>Okoliczności zmiany deklaracji w dniu 2 kwietnia 2014 r. nie potwierdzają jednak żadne dokumenty. Ostatnie oświadczenie powoda znajdujące się w aktach osobopoznawczych, z dnia 31 maja 2012 r., ma treść następującą: „Oświadczam, że aktualnie nie palę papierosów i chcę przebywać z celi z osobami niepalącymi".</p> <p>Sąd Rejonowy przyjął ustalenia przedstawione przez Rzecznika za własne. Sąd I instancji stwierdził, że z treści pisma wynika, iż w bardzo rzetelny sposób dokonano ustaleń faktycznych.</p> <p>Sąd I instancji stwierdził, iż powództwo zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Uznał, że twierdzenia powoda co do warunków bytowych zawarte w pozwie nie znajdują potwierdzenia w żadnych konkretnych dowodach. To na powodzie spoczywał ciężar wykazania wszystkich faktów uzasadniających żądanie. Samo niezadowolenie powoda ze standardów pomieszczeń mieszkalnych nie daje jeszcze podstaw do przyjęcia istnienia uchybienia w funkcjonowaniu Zakładu Karnego.</p> <p>W ocenie Sądu Rejonowego samo twierdzenie powoda zawarte w uzasadnieniu pozwu, że karę w Zakładzie Karnym w <span class="anon-block">P.</span> odbywał w warunkach niehumanitarnych– jest niewystarczające. Z akt sprawy nie wynika, aby powód składał w przeszłości jakieś skargi na złe warunki bytowe i sanitarne w celach, aby w tym przedmiocie występował o rozmowy z sędzią penitencjarnym, aby wnosił o przeniesienie do innej celi z uwagi na przeludnienie.</p> <p>Sąd I instancji stwierdził, że jeżeli chodzi o zarzut osadzenia powoda jako osoby niepalącej z osobami palącymi to znalazł on potwierdzenie w materiale dowodowym. W ocenie Sądu Rejonowego należy zgodzić się z tezą, że zmiana deklaracji w zakresie używania wyrobów tytoniowych jest istotną informacją osobopoznawczą, w rozumieniu § 22 ust. 3 Zarządzenia Nr 2/04 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 24 lutego 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników działów penitencjarnych i terapeutycznych, której powzięcie wychowawca powinien udokumentować w aktach osobowych osadzonego, np. poprzez zamieszczenie notatki z rozmowy z osadzonym lub w drodze odebrania oświadczenia od osadzonego. Takich zapisów lub dokumentów nie ma w aktach osobowych powoda. Zatem brak było jakichkolwiek podstaw do wprowadzenia przez wychowawcę zmian w tym zakresie w systemie elektronicznym <span class="anon-block">N.</span>.<span class="anon-block"> (...)</span>, z którego korzysta Służba Więzienna. Reasumując przez cały okres pobytu w Zakładzie Karnym w <span class="anon-block">P.</span> powód <span class="anon-block">Ł. P.</span> deklarował się jako osoba niepaląca, a mimo to został osadzony w celi przeznaczonej dla osób palących.</p> <p>W ocenie Sądu Rejonowego - działania administracji Zakładu Karnego w <span class="anon-block">P.</span> naruszyły obowiązujące przepisy. Okoliczności sprawy wskazują, że administracja jednostki nie dołożyła należytej staranności przy podejmowaniu decyzji o rozmieszczeniu osadzonego w celi mieszkalnej, skutkiem czego prawo powoda do przebywania w środowisku wolnym od dymu tytoniowego zostało naruszone. Sąd I instancji stwierdził, że każdy, kto nie pali, bądź dużym wysiłkiem rzucił palenie, wie jak dolegliwe jest przebywanie w sposób ciągły w zadymionym pomieszczeniu. Jest oczywistym, że wpływa to negatywnie na zdrowie biernego palacza, na jego samopoczucie, na poczucie bezradności wobec ignorowania jego próśb. Powód trzykrotnie zgłaszał się do lekarza (w dniach: 26 marca, 16 kwietnia i 6 maja 2014 r.) skarżąc się na bóle głowy. Mało tego powód został dyscyplinarnie ukarany za niewykonanie polecenia przejścia do nowo wyznaczonej celi, która – jak wynika z zeznań powoda – również była celą dla palących, a w dodatku było tam więcej osadzonych.</p> <p>Sąd Rejonowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24)">art. 24 k.c.</a> miarkując wysokość zadośćuczynienia uznał, że kwota 2.000 zł stanowić będzie adekwatne zadośćuczynienie dla powoda. Stanowi ona odczuwalną wartość ekonomiczną w sytuacji, gdy nie ma on majątku i dochodów, co wynika ze złożonego oświadczenia majątkowego. Sąd I instancji kwotę tę zasądził z ustawowymi odsetkami za opóźnienie – od dnia wyrokowania, zgodnie z żądaniem powoda zawartym w pozwie.</p> <p>Sąd I instancji przyjął, iż mimo że powód w znacznej części przegrał proces nie obciąży go kosztami, z których był on zwolniony w całości (od kilku lat przebywa on w Zakładzie Karnym, a z akt sprawy nie wynika, aby tam pracował). Pozwany zaś to jednostka Skarbu Państwa, zatem nie ma obowiązku uiszczania opłaty sądowej.</p> <p>Od powyższego wyroku pozwany wniósł apelację zaskarżając go w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę w wysokości 2.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30.01.2018 r. do dnia zapłaty oraz w części nie obciążającej powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu zarzucając mu:</p> <p>1.  naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23;art. 24;art. 448)">art. 23, 24 i 448 k.c.</a> przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odbywanie kary pozbawienia wolności z osobami palącymi, naruszyło dobra osobiste powoda i spowodowało jego dyskomfort psychiczny, co winno skutkować zasądzeniem zadośćuczynienia,</p> <p>2.  naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> poprzez uznanie przez Sąd zarzutów powoda dotyczących osadzenia z osobami palącymi - za udowodnione, podczas gdy powód nie udowodnił jakie jego dobra osobiste i w jaki sposób zostały naruszone,</p> <p>3.  błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda jako osoby niepalącej na skutek osadzenia z osobami palącymi, a ujemne doznania psychiczne powoda były tak silne, iż skutkowały naruszeniem godności skazanego i uzasadniały zasądzenie zadośćuczynienia, podczas gdy powód sam nie wskazał i nie udowodnił swojej krzywdy i jej rozmiaru,</p> <p>4.  naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 k.p.c.</a> poprzez nie uwzględnienie zapisu o stosunkowym rozdzieleniu kosztów procesu w razie częściowego uwzględnienia żądań powoda i nie obciążenie tym samym powoda jakimikolwiek kosztami oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 108)">art. 108 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych</a> poprzez uznanie, że zwolnienie od kosztów sądowych zwalnia również stronę od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.</p> <p>Mając powyższe na uwadze wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz przyznanie kosztów zastępstwa procesowego pozwanemu za I i II instancję, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania - przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Apelacja jest niezasadna.</strong> </p> <p>Sąd II instancji podziela ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione przez Sąd Rejonowy i wbrew twierdzeniom przedstawionym przez skarżącego nie dostrzega błędów w ustaleniach faktycznych, czy też podstaw do stwierdzenia naruszenia przytoczonych przez apelującego przepisów.</p> <p>Stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24)">art. 24 k.c.</a> ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.</p> <p>Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, iż ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym (por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06). Z ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego wnika, że mimo oświadczenia powoda z maja 2012 r., że obecnie nie używa wyrobów tytoniowych, został on umieszczony w celi przeznaczonej dla osób palących. Pozwany zaś nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego tezę, że 2 kwietnia 2014 r. deklaracja ta została zmieniona, a to na nim, w ocenie Sądu II instancji spoczywał obowiązek wykazania, iż jego działania nie skutkowały naruszeniem dóbr osobistych powoda, czego jednak nie uczynił.</p> <p>W tej sytuacji zdaniem Sądu Okręgowego nie doszło do naruszenia przez Sąd Rejonowy przytoczonego przez skarżącego przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> Powód wykazał, że deklarował, iż jest osobą niepalącą, pozwany nie przeprowadził dowodu przeciwnego w związku z czym umieszczenie go w nieodpowiedniej celi doprowadziło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci zdrowia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24)">art. 24 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23)">art. 23 k.c.</a>).</p> <p>Umieszczenie powoda w celi z osobami palącymi naruszało bowiem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19960100055" title="Ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych - Dz. U. z 1996 r. Nr 10, poz. 55 (art. 3;art. 3 pkt. 1)">art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych</a>, który stanowi, że ochrona zdrowia przed następstwami używania tytoniu realizowana jest przez kształtowanie polityki zdrowotnej, ekonomicznej i społecznej, do której należy ochrona prawa osób niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego, pary z papierosów elektronicznych i substancji uwalnianych za pomocą nowatorskich wyrobów tytoniowych. Należy podkreślić, że powszechnie znane są negatywne skutki biernego palenia. Powód nie miał żadnego wpływu na dobór osób, z którymi przebywał w jednej celi, wobec czego na pozwanym ciążył obowiązek zapewnienia mu właściwych warunków osadzenia, obejmujących również kryterium stosunku do palenia tytoniu.</p> <p>W tych okolicznościach zasadne było na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> zasądzenie na rzecz strony powodowej odpowiedniego zadośćuczynienia. Wprawdzie przyznanie zadośćuczynienia za naruszenie dób osobistych ma fakultatywny charakter. Jednak błędna byłaby taka interpretacja tego przepisu, która prowadziłaby do oddalenia powództwa w wypadkach, w których zadośćuczynienie jest najbardziej adekwatnym środkiem złagodzenia skutków naruszenia dobra. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie żadnych okoliczności, które przemawiałyby przeciwko udzieleniu powodowi ochrony wynikającej z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)"> <span class="underline"> <!-- -->art. 448</span> k.c.</a>, co z kolei uzasadniało konieczność badania prawidłowości wysokości zasądzonej kwoty. Należy jednak wskazać, że modyfikacja kwoty zadośćuczynienia przez sąd odwoławczy może mieć miejsce jedynie w tych wypadkach, w których jest ona niewspółmierna do doznanej krzywdy i to w stopniu rażącym. Sytuacja tego rodzaju nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze zarówno charakter naruszonego dobra (zdrowie, prawo do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego), czas trwania naruszenia (dwa miesiące osadzenia w celi z osobami palącymi) i jego intensywność, Sąd Okręgowy uznał, że zadośćuczynienie w wysokości 2.000 zł jest sumą właściwą, która z jednej strony jest wartością odczuwalną i rekompensuje doznaną krzywdę, a z drugiej nie stanowi źródła wzbogacenia.</p> <p>Sąd Okręgowy nie dostrzega również naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 k.p.c.</a> w zaskarżonym wyroku. Sąd Rejonowy nie obciążył powoda kosztami procesu stosując <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> Sąd II instancji stoi na stanowisku, iż ocena sądu czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w tym przepisie, ma charakter dyskrecjonalny i jest oparta na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy, w związku z czym może być podważona przez sąd odwoławczy tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa. Ingerencja w to uprawnienie jurysdykcyjne, w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia, może być usprawiedliwiona jedynie w razie stwierdzenia, że dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena jest dowolna i oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw.</p> <p>W ocenie Sądu II instancji w okolicznościach niniejszej sprawy istniały podstawy do zastosowania tej regulacji i nieobciążania powoda powstałymi kosztami. Powód był przeświadczony o słuszności dochodzonego roszczenia. Wskutek przebywania w zakładach karnych od kilku lat nie uzyskuje żadnego dochodu, zaś jego roszczenie choć w niewielkiej części ale jednak okazało się zasadne. Patrząc na powyższe okoliczności w ocenie Sądu Okręgowego, brak było podstaw do zakwestionowania słuszności zastosowania przez Sąd Rejonowy powyższej regulacji.</p> <p>Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> oddalił apelację.</p> </div>