II SA/Sz 1174/09

SENTENCJA referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku stowarzyszenia "K." z siedzibą o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia radcy prawnego UZASADNIENIE Stowarzyszenie "K." wniosło skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia Polskiej Telefonii Komórkowej Centertel sp. z o.o. pozwolenia na budowę stacji bazowej telefonii komórkowej na dachu budynku przy ul. J. w S. Stowarzyszenie, wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazało, że nie prowadzi działalności przynoszącej dochody i nie posiada żadnego majątku. Ponadto, że stowarzyszenie "K." powołane zostało przez mieszkańców Osiedla K. w S. w [...] r. po stwierdzeniu, że w najbliższym sąsiedztwie mieszkań należących do osób tworzących stowarzyszenie, budowana jest kolejna stacja bazowa telefonii komórkowej. Ponieważ właściciel terenu S. Spółdzielnia Mieszkaniowa nie podjęła żadnych działań aby zapobiec realizacji tej inwestycji, osoby które tworzą Stowarzyszenie doszły do wniosku, że utworzenie stowarzyszenia umożliwi podjęcie działań na rzecz ochrony przed narastaniem zanieczyszczenia środowiska na osiedlu K. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie posiada żadnych środków ani konta bankowego. Wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia złożonego wniosku przez podanie informacji: 1) jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia, 2) ilu członków liczy Stowarzyszenie, 3) czy członkowie uiszczają składki, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. W odpowiedzi na to wezwanie Stowarzyszenie oświadczyło, że od momentu powołania w [...] r. nie podjęło żadnych działań w celu gromadzenia środków finansowych, a do tej pory zadania wskazane w regulaminie realizowało prowadząc działania zmierzające do usunięcia stacji bazowej telefonii komórkowej i działania te nie wymagały większych nakładów finansowych. Stowarzyszenie wskazało, że liczy czterech członków, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, zapisów i spadków, ani korzystać z ofiarności publicznej. Członkowie Stowarzyszenia są zwykłymi ludźmi pracującymi na etatach, mającymi na utrzymaniu rodziny i nie posiadającymi specjalnych funduszy na działalność społeczną, dlatego też postanowili, że ewentualne składki członkowskie będą wpłacać w sytuacjach naprawdę wyjątkowych i w wysokości nie pogarszającej ich sytuacji finansowej. Ponieważ dotychczas taka sytuacja nie wystąpiła, składki nie były wpłacane. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Obowiązkiem wnioskodawcy, na którym spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanki ustawowej, jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od ich efektów. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a), a zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych kosztów jest wyjątkiem od zasady i może mieć miejsce w ściśle określonych przypadkach. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do poniesienia kosztów. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stowarzyszenie "K.", jak wynika z akt sprawy, jest wpisane do rejestru stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stowarzyszenie, chcąc realizować swoją regulaminową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności stowarzyszenie uzyskiwać powinno od swych członków w postaci składek. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe które stosownie do art. 33 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, oprócz składek członkowskich może uzyskiwać dochody z innych źródeł. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje im jednak prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych czy ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (tak WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 259/08 Lex nr 440107). W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie podniosło, że działa w interesie nie tylko swoich członków ale wszystkich mieszkańców Osiedla K. w S., pomimo tego liczy tylko czterech członków. Zgodnie z regulaminem, Stowarzyszenie pozyskuje środki ze składek członkowskich (pkt 7 regulaminu), jednakże od chwili powstania Stowarzyszenia składki członkowskie nie były pobierane, pomimo tego, że członkowie tej organizacji uzyskują dochody. Można w tej sytuacji mówić o zawinionym pozbawieniu przez samą stronę możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa, bowiem strona skarżąca nie podjęła żadnych działań mających na celu zgromadzenie środków niezbędnych do prowadzenia działalności dla której stowarzyszenie zostało utworzone. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2, art. 254 § 1 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.